ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ಬಾಹೂ ರಾಮೋ ವೈ ಪುಷ್ಪಿತಾಗ್ರೋ ಯಥಾ ದ್ರುಮ: । ವನೇ ಪರಶುನಾ ಕೃತ್ತಸ್ತಥಾ ಭುವಿ ಪಪಾತ ಹ ।। ೨.೧೦೨.
ರಾಮನು ತನ್ನ ಕೈಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಹೂವಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಮರವನ್ನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಕಡಿದಂತೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು.
ತಥಾ ನಿಪತಿತಂ ರಾಮಂ ಜಗತ್ಯಾಂ ಜಗತೀಪತಿಮ್ । ಕೂಲಘಾತಪರಿಶ್ರಾನ್ತಂ ಪ್ರಸುಪ್ತಮಿವ ಕುಞ್ಜರಮ್ ।। ೨.೧೦೨.
ಈ ರೀತಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನು, ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾದ ಆನೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡನು.
ಭ್ರಾತರಸ್ತೇ ಮಹೇಷ್ವಾಸಂ ಸರ್ವತ: ಶೋಕಕರ್ಶಿತಮ್ । ರುದನ್ತ: ಸಹ ವೈದೇಹ್ಯಾ ಸಿಷಿಚು: ಸಲಿಲೇನ ವೈ ।। ೨.೧೦೨.
ರಾಮನ ಸಹೋದರರು, ಶೋಕದಿಂದ ಬಳಲಿದ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಗಳಾಗಿ, ಸೀತೆಯ ಜೊತೆ ಅಳುತ್ತಾ ಅವನ ಮೇಲೆ ನೀರು ಹಾಯಿಸಿದರು.
ಸ ತು ಸಂಜ್ಞಾಂ ಪುನರ್ಲಬ್ಧ್ವಾ ನೇತ್ರಾಭ್ಯಾಮಾಸ್ರಮುತ್ಸೃಜನ್ । ಉಪಾಕ್ರಾಮತ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ: ಕೃಪಣಂ ಬಹು ಭಾಷಿತುಮ್ ।। ೨.೧೦೨.
ರಾಮನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಪಡೆದು, ಕಣ್ಣಿಂದ ನೀರು ಸುರಿದುಕೊಂಡು, ದುಃಖಭರಿತವಾಗಿ ಅನೇಕ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
ಸ ರಾಮ: ಸ್ವರ್ಗತಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪಿತರಂ ಪೃಥಿವೀಪತಿಮ್ । ಉವಾಚ ಭರತಂ ವಾಕ್ಯಂ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಧರ್ಮಸಂಹಿತಮ್ ।। ೨.೧೦೨.
ರಾಮನು ತನ್ನ ತಂದೆ ಭೂಮಿಯಾಧಿಪತಿ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥನಾದ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿದಾಗ, ಧರ್ಮಮೂರ್ತಿಯಾದ ಅವನು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಭರತನಿಗೆ ಮಾತು ಹೇಳಿದನು.
ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮ್ಯಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ತಾತೇ ದಿಷ್ಟಾಂ ಗತಿಂ ಗತೇ । ಕಸ್ತಾಂ ರಾಜವರಾದ್ಧೀನಾಮಯೋಧ್ಯಾಂ ಪಾಲಯಿಷ್ಯತಿ ।। ೨.೧೦೨.
ನನ್ನ ತಂದೆ ವಿಧಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ, ನಾನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? ಆ ಮಹಾರಾಜನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ಈಗ ಯಾರು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ?
ಕಿಂ ನು ತಸ್ಯ ಮಯಾ ಕಾರ್ಯ್ಯಂ ದುರ್ಜಾತೇನ ಮಹಾತ್ಮನ: । ಯೋ ಮೃತೋ ಮಮ ಶೋಕೇನ ಮಯಾ ಚಾಪಿ ನ ಸಂಸ್ಕೃತ: ।। ೨.೧೦೨.
ನನ್ನಂತಹ ದುರ್ಬಲ ಜನ್ಮವಂತನಿಗೆ, ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ದುಃಖದಿಂದ ಪ್ರಾಣಬಿಟ್ಟ ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ, ನಾನು ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಕೂಡ ಮಾಡಲಾಗದೆ ಹೋದ ಮೇಲೆ, ಇನ್ನೇನು ಕರ್ತವ್ಯ ಉಳಿದಿದೆ?
ಅಹೋ ಭರತ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥೋ ಯೇನ ರಾಜಾ ತ್ವಯಾ ಽನಘ । ಶತ್ರುಘ್ನೇನ ಚ ಸರ್ವೇಷು ಪ್ರೇತಕೃತ್ಯೇಷು ಸತ್ಕೃತ: ।। ೨.೧೦೨.
ಭರತ, ನೀನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ; ನೀನು ಮತ್ತು ಶತ್ರುಘ್ನನು ರಾಜನಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಅಂತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದೀರಿ.
ನಿಷ್ಪ್ರಧಾನಾಮನೇಕಾಗ್ರಾಂ ನರೇನ್ದ್ರೇಣ ವಿನಾ ಕೃತಾಮ್ । ನಿವೃತ್ತವನವಾಸೋಪಿ ನಾಯೋಧ್ಯಾಂ ಗನ್ತುಮುತ್ಸಹೇ ।। ೨.೧೦೨.
ರಾಜನಿಲ್ಲದೆ ನಾಯಕನಿಲ್ಲದಂತೆ ಆಗಿ, ಅನೇಕ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ, ನಾನು ಅರಣ್ಯವಾಸ ಮುಗಿಸಿದರೂ ಹಿಂತಿರುಗಲು ಮನಸ್ಸು ಬರುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಸಮಾಪ್ತವನವಾಸಂ ಮಾಮಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ಪರನ್ತಪ । ಕೋ ನು ಶಾಸಿಷ್ಯತಿ ಪುನಸ್ತಾತೇ ಲೋಕಾನ್ತರಂ ಗತೇ ।। ೨.೧೦೨.
ಪರಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವವನೆ, ನಾನು ಅರಣ್ಯವಾಸ ಮುಗಿಸಿದರೂ, ತಂದೆ ಇಹಲೋಕ ತ್ಯಜಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಮತ್ತೆ ಯಾರು ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಾರೆ?
ಪುರಾ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಸುವೃತ್ತಂ ಮಾಂ ಪಿತಾ ಯಾನ್ಯಾಹ ಸಾನ್ತ್ವಯನ್ । ವಾಕ್ಯಾನಿ ತಾನಿ ಶ್ರೋಷ್ಯಾಮಿ ಕುತ: ಕರ್ಣಸುಖಾನ್ಯಹಮ್ ।। ೨.೧೦೨.
ಹಿಂದೆ, ನಾನು ಒಳ್ಳೆಯ ವರ್ತನೆ ತೋರಿದಾಗ ತಂದೆ ನನಗೆ ಸಾಂತ್ವನದ ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಆ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಕೇಳಬಹುದು?
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಸ ಭರತಂ ಭಾರ್ಯಾಮಭ್ಯೇತ್ಯ ರಾಘವ: । ಉವಾಚ ಶೋಕಸನ್ತಪ್ತ: ಪೂರ್ಣಚನ್ದ್ರನಿಭಾನನಾಮ್ ।। ೨.೧೦೨.
ಹೀಗೆ ಭರತನಿಗೆ ಹೇಳಿದ ರಾಮನು, ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಮುಖವಿದ್ದ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಆಳವಾದ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು.
ಸೀತೇ ಮೃತಸ್ತೇ ಶ್ವಶುರ: ಪಿತ್ರಾ ಹೀನೋ ಽಸಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ । ಭರತೋ ದು:ಖಮಾಚಷ್ಟೇ ಸ್ವರ್ಗತಂ ಪೃಥಿವೀಪತಿಮ್ ।। ೨.೧೦೨.
ಸೀತೆ, ನಿನ್ನ ಮಾವನು ಇಹಲೋಕ ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನೀನು ತಂದೆಯಿಲ್ಲದವನಾಗಿದ್ದೀಯೆ. ಭರತನು ದುಃಖದಿಂದ ನಮ್ಮ ರಾಜನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
ತತೋ ಬಹುಗುಣಂ ತೇಷಾಂ ಬಾಷ್ಪಂ ನೇತ್ರೇಷ್ವಜಾಯತ । ತಥಾ ಬ್ರುವತಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥೇ ಕುಮಾರಾಣಾಂ ಯಶಸ್ವಿನಾಮ್ ।। ೨.೧೦೨.
ಕಾಕುತ್ಥ್ಸ್ತನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜಕುಮಾರರ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಅಳಲು ನೀರು ತುಂಬಿತು.
ತತಸ್ತೇ ಭ್ರಾತರ: ಸರ್ವೇ ಭೃಶಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ರಾಘವಮ್ । ಅಬ್ರುವನ್ ಜಗತೀಭರ್ತ್ತು: ಕ್ರಿಯತಾಮುದಕಂ ಪಿತು: ।। ೨.೧೦೨.
ಆಗ ಎಲ್ಲಾ ಸಹೋದರರು ರಾಮನಿಗೆ ತುಂಬಾ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿ, 'ನಮ್ಮ ತಂದೆ ಭೂಮಿಯಾಧಿಪತಿಗೆ ಜಲಕ್ರೀಯೆ ಮಾಡೋಣ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಸಾ ಸೀತಾ ಶ್ವಶುರಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಗತಂ ನೃಪಮ್ । ನೇತ್ರಾಭ್ಯಾಮಶ್ರುಪೂರ್ಣಾಭ್ಯಾಮಶಕನ್ನೇಕ್ಷಿತುಂ ಪತಿಮ್ ।। ೨.೧೦೨.
ಸೀತೆಗೆ ತನ್ನ ಮಾವನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನು ಸೇರಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿದಾಗ, ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿ, ಗಂಡನನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಸಾನ್ತ್ವಯಿತ್ವಾ ತು ತಾಂ ರಾಮೋ ರುದನ್ತೀಂ ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್ । ಉವಾಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ತತ್ರ ದು:ಖಿತೋ ದು:ಖಿತಂ ವಚ: ।। ೨.೧೦೨.
ಅಳುತ್ತಿದ್ದ ಜನಕನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ರಾಮನು ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳಿ, ತಾನೂ ದುಃಖದಿಂದ, ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ದುಃಖಭರಿತವಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದನು.
ಆನಯೇಙ್ಗುದಿಪಿಣ್ಯಾಕಂ ಚೀರಮಾಹರ ಚೋತ್ತರಮ್ । ಜಲಕ್ರಿಯಾರ್ಥಂ ತಾತಸ್ಯ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಮಹಾತ್ಮನ: ।। ೨.೧೦೨.
ಇಂಗುಡಿ ಹಿಟ್ಟಿನ ಪಿಂಡಿ ತಂದುಕೊಡು, ಮೇಲಂಗಿ ಚೀರ ತಂದುಕೊಡು; ನಾನು ನನ್ನ ಮಹಾತ್ಮ ತಂದೆಗೆ ಜಲಕ್ರೀಯೆ ಮಾಡಲು ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.
ಸೀತಾ ಪುರಸ್ತಾದ್ವ್ರಜತುತ್ವಮೇನಾಮಭಿತೋ ವ್ರಜ । ಅಹಂ ಪಶ್ಚಾದ್ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಗತಿರ್ಹ್ಯೇಷಾ ಸುದಾರುಣಾ ।। ೨.೧೦೨.
ಸೀತೆಯು ಮುಂಚೆ ಹೋಗಲಿ, ನೀನು ಅವಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಡೆಯು; ನಾನು ಹಿಂದುಗಡೆ ಬರುತ್ತೇನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ದಾರಿ ತುಂಬಾ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ.
ತತೋ ನಿತ್ಯಾನುಗಸ್ತೇಷಾಂ ವಿದಿತಾತ್ಮಾ ಮಹಾಮತಿ: । ಮೃದುರ್ದಾನ್ತಶ್ಚ ಶಾನ್ತಶ್ಚ ರಾಮೇ ಚ ದೃಢಭಕ್ತಿಮಾನ್ ।। ೨.೧೦೨.
ಆಗ ಸದಾ ಅವರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ, ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಿಯೂ ಮಹಾಮತಿಯಾದ, ಮೃದುಸ್ವಭಾವಿಯೂ, ಇಂದ್ರಿಯNigrahavanta, ಶಾಂತಚಿತ್ತನೂ ರಾಮನಿಗೆ ಗಾಢಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಪುತ್ರನು—
ಸುಮನ್ತ್ರಸ್ತೈರ್ನೃಪಸುತೈ: ಸಾರ್ದ್ಧಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ರಾಘವಮ್ । ಅವಾತಾರಯದಾಲಮ್ಬ್ಯ ನದೀಂ ಮನ್ದಾಕಿನೀಂ ಶಿವಾಮ್ ।। ೨.೧೦೨.
ಸುಮಂತನು ಆ ರಾಜಕುಮಾರರೊಂದಿಗೆ ರಾಮನಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿ, ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಶುಭಕರವಾದ ಮಂದಾಕಿನಿ ನದಿಗೆ ಇಳಿಸಿದರು.
ತೇ ಸುತೀರ್ಥಾಂ ತತ: ಕೃಚ್ಛ್ರಾದುಪಾಗಮ್ಯ ಯಶಸ್ವಿನ: । ನದೀಂ ಮನ್ದಾಕಿನೀಂ ರಮ್ಯಾಂ ಸದಾ ಪುಷ್ಪಿತಕಾನನಾಮ್ ।। ೨.೧೦೨.
ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಸುಂದರವಾದ, ಸದಾ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ತೀರವಿರುವ ಮಂದಾಕಿನಿ ನದಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದರು.
ಶೀಘ್ರಸ್ರೋತಸಮಾಸಾದ್ಯ ತೀರ್ಥಂ ಶಿವಮಕರ್ದ್ದಮಮ್ । ಸಿಷಿಚುಸ್ತೂದಕಂ ರಾಜ್ಞೇ ತತ್ರೈತತ್ತೇ ಭವತ್ವಿತಿ ।। ೨.೧೦೨.
ಹರಿದು ಹೋಗುವ ನೀರಿನ ತೀರದಲ್ಲಿ, ಪವಿತ್ರವಾದ, ಮಣ್ಣು ಇಲ್ಲದ ಜಲಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಂಡು, ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಸುರಿದು, 'ಇದು ನಿಮಗಾಗಿ ಆಗಲಿ ರಾಜನೇ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ಚ ಮಹೀಪಾಲೋ ಜಲಪೂರಿತಮಞ್ಜಲಿಮ್ । ದಿಶಂ ಯಾಮ್ಯಾಮಭಿಮುಖೋ ರುದನ್ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ।। ೨.೧೦೨.
ಮಹೀಪತಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿಕೊಂಡು, ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿ, ಅಳುತ್ತಾ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
ಏತತ್ತೇ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ ವಿಮಲಂ ತೋಯಮಕ್ಷಯಮ್ । ಪಿತೃಲೋಕಗತಸ್ಯಾದ್ಯ ಮದ್ದತ್ತಮುಪತಿಷ್ಠತು ।। ೨.೧೦೨.
ರಾಜಶಾರ್ದೂಲನೇ, ಇಂದು ನಾನು ನೀಡುವ ಈ ಶುದ್ಧವಾದ, ಕ್ಷಯವಾಗದ ನೀರು, ಪಿತೃಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದ ನಿಮಗೆ ತಲುಗಲಿ.
ತತೋ ಮನ್ದಾಕಿನೀತೀರಾತ್ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತೀರ್ಯ್ಯ ಸ ರಾಘವ: । ಪಿತುಶ್ಚಕಾರ ತೇಜಸ್ವೀ ನಿವಾಪಂ ಭ್ರಾತೃಭಿ: ಸಹ ।। ೨.೧೦೨.
ಆಮೇಲೆ ರಾಘವನು ಮಂದಾಕಿನಿ ನದಿಯ ತೀರದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿ, ತನ್ನ ಅಣ್ಣಂದಿರ ಜೊತೆಗೆ ತಂದೆಗೆ ನೀರು ತರ್ಪಣ ಮಾಡಿದನು.
ಐಙ್ಗುದಂ ಬದರೀಮಿಶ್ರಂ ಪಿಣ್ಯಾಕಂ ದರ್ಭಸಂಸ್ತರೇ । ನ್ಯಸ್ಯ ರಾಮ: ಸುದು:ಖಾರ್ತ್ತೋ ರುದನ್ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ।। ೨.೧೦೨.
ದರ್ಭೆಯ ಮೇಲೆ ಐಂಗುಡ ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಬದರಿ ಹಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಪಿಂಡಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು, ರಾಮನು ತುಂಬಾ ದುಃಖದಿಂದ ಅಳುತ್ತಾ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
ಇದಂ ಭುಙ್ಕ್ಷ್ವ ಮಹಾರಾಜ ಪ್ರೀತೋ ಯದಶನಾ ವಯಮ್ । ಯದನ್ನ: ಪುರುಷೋ ಭವತಿ ತದನ್ನಾಸ್ತಸ್ಯ ದೇವತಾ: ।। ೨.೧೦೨.
ಮಹಾರಾಜನೇ, ನಾವು ತಿನ್ನದೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಇದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ. ಯಾವ ಆಹಾರವನ್ನು ಮನುಷ್ಯನು ತಿನ್ನುತ್ತಾನೋ, ಅವನ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಅದೇ ಆಹಾರ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ತತಸ್ತೇನೈವ ಮಾರ್ಗೇಣ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತೀರ್ಯ್ಯ ನದೀತಟಾತ್ । ಆರುರೋಹ ನರವ್ಯಾಘ್ರೋ ರಮ್ಯಸಾನುಂ ಮಹೀಧರಮ್ ।। ೨.೧೦೨.
ಆಮೇಲೆ, ಅದೇ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ನರವ್ಯಾಘ್ರನು ನದಿತೀರದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿ, ಆ ಸುಂದರವಾದ ಪರ್ವತದ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಏರಿದನು.
ತತ: ಪರ್ಣಕುಟೀದ್ವಾರಮಾಸಾದ್ಯ ಜಗತೀಪತಿ: । ಪರಿಜಗ್ರಾಹ ಬಾಹುಭ್ಯಾಮುಭೌ ಭರತಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ।। ೨.೧೦೨.
ನಂತರ ಭೂಮಿಯಾಧಿಪತಿ ಪರ್ಣಕುಟಿಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದು, ಭರತ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು.