thumb|ಶತತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಜಟಿಲಂ ಚೀರವಸನಂ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿಂ ಪತಿತಂ ಭುವಿ । ದದರ್ಶ ರಾಮೋ ದುರ್ದರ್ಶಂ ಯುಗಾನ್ತೇ ಭಾಸ್ಕರಂ ಯಥಾ ।। ೨.೧೦೦.
ಜಟೆ ಮತ್ತು ಚೀರ ಉಡುಪು ಧರಿಸಿ, ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಭರತನನ್ನು, ಯುಗಾಂತ್ಯದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಗುರುತಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾಗುವಂತೆ ರಾಮನು ನೋಡಿದನು.
ಕಥಞ್ಚಿದಭಿವಿಜ್ಞಾಯ ವಿವರ್ಣವದನಂ ಕೃಶಮ್ । ಭ್ರಾತರಂ ಭರತಂ ರಾಮ: ಪರಿಜಗ್ರಾಹ ಬಾಹುನಾ ।। ೨.೧೦೦.
ಮುಖವು ಬಿಳಿಯಾಗಿ, ದೇಹವು ಕ್ಷೀಣಗೊಂಡಿದ್ದ ತನ್ನ ತಮ್ಮ ಭರತನನ್ನು ಹೇಗೋ ಗುರುತಿಸಿ, ರಾಮನು ಅವನನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಹಿಡಿದನು.
ಆಘ್ರಾಯ ರಾಮಸ್ತಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಪರಿಷ್ವಜ್ಯ ಚ ರಾಘವ: । ಅಙ್ಕೇ ಭರತಮಾರೋಪ್ಯ ಪರ್ಯಪೃಚ್ಛತ್ ಸಮಾಹಿತಃ ।। ೨.೧೦೦.
ರಾಮನು ಭರತನ ತಲೆಗೆ ವಾಸನೆ ಮಾಡಿ, ಅವನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕೂಡಿ, ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಿದನು.
ಕ್ವ ನು ತೇ ಽಭೂತ್ ಪಿತಾ ತಾತ ಯದರಣ್ಯಂ ತ್ವಮಾಗತ: । ನ ಹಿ ತ್ವಂ ಜೀವತಸ್ತಸ್ಯ ವನಮಾಗನ್ತುಮರ್ಹಸಿ ।। ೨.೧೦೦.
ತಂದೆ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ಪ್ರಿಯನೇ? ನೀನು ಕಾಡಿಗೆ ಬಂದಿರುವುದೇಕೆ? ಅವರು ಜೀವಂತವಾಗಿರುವವರೆಗೆ ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಬರಬಾರದು.
ಚಿರಸ್ಯ ಬತ ಪಶ್ಯಾಮಿ ದೂರಾದ್ಭರತಮಾಗತಮ್ । ದುಷ್ಪ್ರತೀಕಮರಣ್ಯೇ ಽಸ್ಮಿನ್ ಕಿಂ ತಾತ ವನಮಾಗತ: ।। ೨.೧೦೦.
ಅಯ್ಯೋ, ಇಷ್ಟು ದಿನಗಳ ನಂತರ ದೂರದಿಂದ ಭರತನು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ರೂಪವೇ ಬೇರೆ ಆಗಿದೆ. ಏನು ಮಗನೇ, ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಬಂದೆ?
ಕಚ್ಚಿದ್ಧಾರಯತೇ ತಾತ ರಾಜಾ ಯತ್ತ್ವಮಿಹಾಗತ: । ಕಚ್ಚಿನ್ನ ದೀನ: ಸಹಸಾ ರಾಜಾ ಲೋಕಾನ್ತರಂ ಗತ: ।। ೨.೧೦೦.
ಮಗನೇ, ರಾಜನು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದರಿಂದ ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದೀಯಾ? ಅಥವಾ ದುಃಖದಿಂದ ರಾಜನು ಹಠಾತ್ ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೋ?
ಕಚ್ಚಿತ್ ಸೌಮ್ಯ ನ ತೇ ರಾಜ್ಯಂ ಭ್ರಷ್ಟಂ ಬಾಲಸ್ಯ ಶಾಶ್ವತಮ್ ।। ೨.೧೦೦.
ಮೃದುಸ್ವಭಾವಿಯಾದವನೇ, ನಿನಗೆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಾಯುವಂತೆ ಸದಾ ಇರುವ ಆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲವಲ್ಲವೇ?
ಕಚ್ಚಿಚ್ಛುಶ್ರೂಷಸೇ ತಾತ ಪಿತರಂ ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಮ್ ।। ೨.೧೦೦.
ಮಗನೇ, ನೀನು ನಿನ್ನ ವಾಗ್ದಾನಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠನಾದ ತಂದೆಯನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ?
ಕಚ್ಚಿದ್ದಶರಥೋ ರಾಜಾ ಕುಶಲೀ ಸತ್ಯಸಙ್ಗರ: । ರಾಜಸೂಯಾಶ್ವಮೇಧಾನಾಮಾಹರ್ತ್ತಾ ಧರ್ಮನಿಶ್ಚಯ: ।। ೨.೧೦೦.
ದಶರಥ ಮಹಾರಾಜನು ಸತ್ಯವ್ರತಿಯಾಗಿಯೂ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿಯೂ, ರಾಜಸೂಯ ಹಾಗೂ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವನು, ಅವನು ಸುಖವಾಗಿದ್ದಾನೆಯಾ?
ಸ ಕಚ್ಚಿದ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಿದ್ವಾನ್ ಧರ್ಮನಿತ್ಯೋ ಮಹಾದ್ಯುತಿ: । ಇಕ್ಷ್ವಾಕೂಣಾಮುಪಾಧ್ಯಾಯೋ ಯಥಾವತ್ತಾತ ಪೂಜ್ಯತೇ ।। ೨.೧೦೦.
ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ, ಧರ್ಮಪರನಾದ, ವಿದ್ಯಾವಂತನಾದ, ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ಗುರುಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ನೀನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ ಮಗನೇ?
ಸಾ ತಾತ ಕಚ್ಚಿತ್ಕೌಸಲ್ಯಾ ಸುಮಿತ್ರಾ ಚ ಪ್ರಜಾವತೀ । ಸುಖಿನೀ ಕಚ್ಚಿದಾರ್ಯ್ಯಾ ಚ ದೇವೀ ನನ್ದತಿ ಕೈಕಯೀ ।। ೨.೧೦೦.
ಮಗನೇ, ಕೌಸಲ್ಯಾ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಪುತ್ರವಂತಿಯಾದ ಸುಮಿತ್ರೆಯೂ ಸುಖವಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಹಾಗೂ ಆರ್ಯೆ ದೇವಿ ಕೈಕೆಯಿಯೂ ಸಂತೋಷವಾಗಿದ್ದಾಳೆ?
ಕಚ್ಚಿದ್ವಿನಯಸಮ್ಪನ್ನ: ಕುಲಪುತ್ರೋ ಬಹುಶ್ರುತ: । ಅನಸೂಯುರನುದ್ರಷ್ಟಾ ಸತ್ಕೃತಸ್ತೇ ಪುರೋಹಿತ: ।। ೨.೧೦೦.
ವಿನಯಪೂರ್ಣನಾದ, ಕುಲಪೂತ್ರನಾದ, ಬಹುಶ್ರುತನಾದ, ಅಸೂಯೆ ಇಲ್ಲದ, ನೀತಿಯುತನಾದ ನಿನ್ನ ಪುರೋಹಿತನನ್ನು ನೀನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ?
ಕಚ್ಚಿದಗ್ನಿಷು ತೇ ಯುಕ್ತೋ ವಿಧಿಜ್ಞೋ ಮತಿಮಾನೃಜು: । ಹುತಂ ಚ ಹೋಷ್ಯಮಾಣಂ ಚ ಕಾಲೇ ವೇದಯತೇ ಸದಾ ।। ೨.೧೦೦.
ನೀನು ಅಗ್ನಿಗಳ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಇದ್ದೀಯಾ? ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿದ, ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ, ನೇರವಾದವನಾಗಿ, ಯಾವಾಗಲೂ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಹೋಮವಾಗಬೇಕಾದ ಮತ್ತು ಹೋಮವಾಗುತ್ತಿರುವ ಹವನಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ?
ಕಚ್ಚಿದ್ದೇವಾನ್ ಪಿತಽನ್ ಮಾತಽರ್ಗುರೂನ್ ಪಿತೃಸಮಾನಪಿ । ವೃದ್ಧಾಂಶ್ಚ ತತ ವೈದ್ಯಾಂಶ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಂಶ್ಚಾಭಿಮನ್ಯಸೇ ।। ೨.೧೦೦.
ಮಗನೇ, ನೀನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ತಂದೆಯನ್ನು, ತಾಯಿಯನ್ನು, ಗುರುಗಳನ್ನು, ಹಿರಿಯರನ್ನು, ವೈದ್ಯರನ್ನು ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ?
ಇಷ್ವಸ್ತ್ರವರಸಮ್ಪನ್ನಮರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವಿಶಾರದಮ್ । ಸುಧನ್ವಾನಮುಪಾಧ್ಯಾಯಂ ಕಚ್ಚಿತ್ತ್ವಂ ತಾತ ಮನ್ಯಸೇ ।। ೨.೧೦೦.
ಮಗನೇ, ಉತ್ತಮವಾದ ಅಸ್ತ್ರಶಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ, ರಾಜಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾದ, ಧನಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿದ, ಸುಧನ್ವನನ್ನು ನೀನು ನಿನ್ನ ಉಪಾಧ್ಯಾಯನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ?
ಕಚ್ಚಿದಾತ್ಮಸಮಾ: ಶೂರಾ: ಶ್ರುತವನ್ತೋ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಾ: । ಕುಲೀನಾಶ್ಚೇಙ್ಗಿತಜ್ಞಾಶ್ಚ ಕೃತಾಸ್ತೇ ತಾತ ಮನ್ತ್ರಿಣ: ।। ೨.೧೦೦.
ನಿನ್ನಂತೆಯೇ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳಾದ, ವಿದ್ಯಾವಂತರಾದ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ, ಕುಲೀನರಾದ, ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವ, ವಿವೇಕಿಗಳಾದವರನ್ನು ನೀನು ನಿನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ್ದೀಯಾ?
ಮನ್ತ್ರೋ ವಿಜಯಮೂಲಂ ಹಿ ರಾಜ್ಞಾಂ ಭವತಿ ರಾಘವ । ಸುಸಂವೃತೋ ಮನ್ತ್ರಧರೈರಮಾತ್ಯೈ: ಶಾಸ್ತ್ರಕೋವಿದೈ: ।। ೨.೧೦೦.
ರಾಘವ, ರಾಜರಿಗೆ ಜಯದ ಮೂಲವು ರಹಸ್ಯವಾಗಿರುವ ಮಂತ್ರವೇ. ಅದನ್ನು ಮಂತ್ರಜ್ಞರು ಹಾಗೂ ಶಾಸ್ತ್ರಪರಿಣಿತ ಮಂತ್ರಿಗಳಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
ಕಚ್ಚಿನ್ನಿದ್ರಾವಶಂ ನೈಷೀ: ಕಚ್ಚಿತ್ಕಾಲೇ ಪ್ರಬುಧ್ಯಸೇ । ಕಚ್ಚಿಚ್ಚಾಪರರಾತ್ರೇಷು ಚಿನ್ತಯಸ್ಯರ್ಥನೈಪುಣಮ್ ।। ೨.೧೦೦.
ನೀನು ನಿದ್ರೆಗೆ ಒಳಗಾಗದೆ, ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯಾ? ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಕಾರ್ಯಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ?
ಕಚ್ಚಿನ್ಮನ್ತ್ರಯಸೇ ನೈಕ: ಕಚ್ಚಿನ್ನ ಬಹುಭಿ: ಸಹ । ಕಚ್ಚಿತ್ತೇ ಮನ್ತ್ರಿತೋ ಮನ್ತ್ರೋ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ನ ಪರಿಧಾವತಿ ।। ೨.೧೦೦.
ನೀನು ಒಬ್ಬನೇ ಅಥವಾ ತುಂಬಾ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಮಂತ್ರಣೆಯನ್ನಾಡುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ? ನೀನು ಮಂತ್ರಣೆಯನ್ನಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಆ ಯೋಜನೆ ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ ಹರಡುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ?
ಕಚ್ಚಿದರ್ಥಂ ವಿನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಲಘುಮೂಲಂ ಮಹೋದಯಮ್ । ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾರಭಸೇ ಕರ್ತ್ತುಂ ನ ದೀರ್ಘಯಸಿ ರಾಘವ ।। ೨.೧೦೦.
ರಾಘವ, ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫಲ ದೊರಕುವಂತಹ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೀನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತೀಯಾ? ವಿಳಂಬ ಮಾಡದೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತೀಯಾ?
ಕಚ್ಚಿತ್ತೇ ಸುಕೃತಾನ್ಯೇವ ಕೃತರೂಪಾಣಿ ವಾ ಪುನ: । ವಿದುಸ್ತೇ ಸರ್ವಕಾರ್ಯಾಣಿ ನ ಕರ್ತ್ತವ್ಯಾನಿ ಪಾರ್ಥಿವಾ: ।। ೨.೧೦೦.
ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಸುಕೃತ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಈಗಾಗಲೇ ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಿನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ತಿಳಿದಿವೆಯೆ? ರಾಜರು ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಯದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಾರದು.
ಕಚ್ಚಿನ್ನ ತರ್ಕೈರ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ವಾ ಯೇ ಚಾಪ್ಯಪರಿಕೀರ್ತಿತಾ: । ತ್ವಯಾ ವಾ ವಾ ಽಮಾತ್ಯೈರ್ಬುಧ್ಯತೇ ತಾತ ಮನ್ತ್ರಿತಮ್ ।। ೨.೧೦೦.
ಮಗನೇ, ನೀನು ತರ್ಕದಿಂದ ಅಥವಾ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ, ಅಥವಾ ನಿನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಮೂಲಕ, ನೀನು ಅಥವಾ ನಿನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹೇಳದ ಮಂತ್ರಣೆಯನ್ನೂ ಅರಿಯುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ?
ಕಚ್ಚಿತ್ ಸಹಸ್ರಾನ್ ಮೂರ್ಖಾಣಾಮೇಕಮಿಚ್ಛಸಿ ಪಣ್ಡಿತಮ್ । ಪಣ್ಡಿತೋ ಹ್ಯರ್ಥಕೃಚ್ಛ್ರೇಷು ಕುರ್ಯ್ಯಾನ್ನಿ:ಶ್ರೇಯಸಂ ಮಹತ್ ।। ೨.೧೦೦.
ನೀನು ಸಾವಿರ ಮೂರ್ಖರನ್ನು ಬಯಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಒಬ್ಬ ಜ್ಞಾನಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೀಯಾ? ಏಕೆಂದರೆ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಬಲ್ಲನು.
ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಪಿ ಮೂರ್ಖಾಣಾಂ ಯದ್ಯುಪಾಸ್ತೇ ಮಹೀಪತಿ: । ಅಥವಾಪ್ಯಯುತಾನ್ಯೇವ ನಾಸ್ತಿ ತೇಷು ಸಹಾಯತಾ ।। ೨.೧೦೦.
ಒಬ್ಬ ರಾಜನು ಸಾವಿರಾರು ಅಥವಾ ಲಕ್ಷಾರು ಮೂರ್ಖರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬನೆ ಇಟ್ಟರೂ, ಅವರಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಸಹಾಯ ಯಾರಿಂದಲೂ ಸಿಗದು.
ಏಕೋಪ್ಯಮಾತ್ಯೋ ಮೇಧಾವೀ ಶೂರೋ ದಕ್ಷೋ ವಿಚಕ್ಷಣ: । ರಾಜಾನಂ ರಾಜಮಾತ್ರಂ ವಾ ಪ್ರಾಪಯೇನ್ಮಹತೀಂ ಶ್ರಿಯಮ್ ।। ೨.೧೦೦.
ಒಬ್ಬ ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಚಾತುರ್ಯವಂತ ಹಾಗೂ ವಿವೇಕಶೀಲ ಮಂತ್ರಿಯೊಬ್ಬನೇ ರಾಜನಿಗೆ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮಹತ್ತರ ಐಶ್ವರ್ಯ ತಂದುಕೊಡಬಲ್ಲನು.
ಕಚ್ಚಿನ್ಮುಖ್ಯಾ ಮಹತ್ಸ್ವೇವ ಮಧ್ಯಮೇಷು ಚ ಮಧ್ಯಮಾ: । ಜಘನ್ಯಾಸ್ತು ಜಘನ್ಯೇಷು ಭೃತ್ಯಾ: ಕರ್ಮಸು ಯೋಜಿತಾ: ।। ೨.೧೦೦.
ಮುಖ್ಯ ಸೇವಕರನ್ನು ಮಹತ್ವದ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ, ಮಧ್ಯಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದವರನ್ನು ಮಧ್ಯಮ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ, ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದವರನ್ನು ಸಣ್ಣ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ನೇಮಿಸಿದ್ದೀಯಾ?
ಅಮಾತ್ಯಾನುಪಧಾತೀತಾನ್ ಪಿತೃಪೈತಾಮಹಾಞ್ಛುಚೀನ್ । ಶ್ರೇಷ್ಠಾನ್ ಶ್ರೇಷ್ಠೇಷು ಕಚ್ಚಿತ್ತ್ವಂ ನಿಯೋಜಯಸಿ ಕರ್ಮಸು ।। ೨.೧೦೦.
ನಿನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿ ಸಂಶಯಕ್ಕಿಂತ ದೂರ, ಶುದ್ಧ, ತಂದೆ-ತಾತನ ವಂಶದವರು ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮರನ್ನು ಮಹತ್ವದ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ನೇಮಿಸುತ್ತೀಯಾ?
ಕಚ್ಚಿನ್ನೋಗ್ರೇಣ ದಣ್ಡೇನ ಭೃಶಮುದ್ವೇಜಿತಪ್ರಜಮ್ । ರಾಷ್ಟ್ರಂ ತವಾನುಜಾನನ್ತಿ ಮನ್ತ್ರಿಣ: ಕೈಕಯೀಸುತ ।। ೨.೧೦೦.
ಕೈಕೇಯಿಯ ಪುತ್ರನೆ, ನೀನು ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳು ತುಂಬಾ ಕಳವಳಗೊಂಡಿರುವರಾ, ಅಥವಾ ನಿನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ನಿನ್ನ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವರಾ?
ಕಚ್ಚಿತ್ತ್ವಾಂ ನಾವಜಾನನ್ತಿ ಯಾಜಕಾ: ಪತಿತಂ ಯಥಾ । ಉಗ್ರಪ್ರತಿಗ್ರಹೀತಾರಂ ಕಾಮಯಾನಮಿವ ಸ್ತ್ರಿಯ: ।। ೨.೧೦೦.
ನಿನ್ನ ಯಾಜಕರು, ಪತನಗೊಂಡವನಂತೆ, ಅಥವಾ ಹೆಂಗಸರು, ಕಠಿಣ ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಹಂಬಲಿಸುವವನಂತೆ, ನಿನ್ನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲವಲ್ಲವೇ?
ಉಪಾಯಕುಶಲಂ ವೈದ್ಯಂ ಭೃತ್ಯಸನ್ದೂಷಣೇ ರತಮ್ । ಶೂರಮೈಶ್ವರ್ಯಕಾಮಂ ಚ ಯೋ ನ ಹನ್ತಿ ಸ ವಧ್ಯತೇ ।। ೨.೧೦೦.
ಕುಟಿಲ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು, ಸೇವಕರನ್ನು ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸುವ ವೈದ್ಯನು, ಧೈರ್ಯವಂತನು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಹವಣಿಕೆಯಿಂದಿರುವವನು—ಇವನಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡದಿದ್ದರೆ ಅವನು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಅರ್ಹನು.