ಅಧ್ಯರ್ದ್ಧಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುಚಮೂರ್ಯೋಜನಂ ಪರ್ವತಸ್ಯ ಸಾ। ಪಾರ್ಶ್ವೇ ನ್ಯವಿಶದಾವೃತ್ಯ ಗಜವಾಜಿರಥಾಕುಲಾ ।। ೨.೯೭.
ಆ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದ ಸೇನೆ, ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ರಥಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಪರ್ವತದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅರ್ಧ ಯೋಜನದಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
ಸಾ ಚಿತ್ರಕೂಟೇ ಭರತೇನ ಸೇನಾ ಧರ್ಮಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ವಿಧೂಯ ದರ್ಪ್ಪಮ್। ಪ್ರಸಾದನಾರ್ಥಂ ರಘುನನ್ದನಸ್ಯ ವಿರಾಜತೇ ನೀತಿಮತಾ ಪ್ರಣೀತಾ ।। ೨.೯೭.
ಧರ್ಮವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬದಿಗೊತ್ತಿ, ರಘುವಂಶದ ರಾಮನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಭರತನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಆ ಸೇನೆ ಚಿತ್ರಕೂಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶವಂತಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಶ್ರೀಮದಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಸಪ್ತನವತಿತಮ: ಸರ್ಗ:
ಇಂತಿ ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿರಚಿತ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣದ ಆದಿಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮದಾಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ತೊಂಭತ್ತೇಳನೇ ಸರ್ಗ ಮುಕ್ತಾಯ.
thumb|ಅಷ್ಟನವತಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ನಿವೇಶ್ಯ ಸೇನಾಂ ತು ವಿಭು: ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ಪಾದವತಾಂ ವರ:। ಅಭಿಗನ್ತುಂ ಸ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಮಿಯೇಷ ಗುರುವರ್ತ್ತಕಮ್ ।। ೨.೯೮.
ಸೇನೆಯನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ, ಪಾದಚರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಭರತನು ಹಿರಿಯರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ಹೊರಟನು.
ನಿವಿಷ್ಟಮಾತ್ರೇ ಸೈನ್ಯೇ ತು ಯಥೋದ್ದೇಶಂ ವಿನೀತವತ್। ಭರತೋ ಭ್ರಾತರಂ ವಾಕ್ಯಂ ಶತ್ರುಘ್ನಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ।। ೨.೯೮.
ಸೇನೆ ತಾನು ತಂಗಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ಭರತನು ಶತ್ರುಘ್ನನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು.
ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ವನಮಿದಂ ಸೌಮ್ಯ ನರಸಙ್ಘೈ: ಸಮನ್ತತ:। ಲುಬ್ಧೈಶ್ಚ ಸಹಿತೈರೇಭಿಸ್ತ್ವಮನ್ವೇಷಿತುಮರ್ಹಸಿ ।। ೨.೯೮.
ಸೌಮ್ಯ, ನೀನು ಈ ಮನುಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಬೇಡರೊಂದಿಗೆ ಈ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬೇಗ ಹುಡುಕಬೇಕು.
ಗುಹೋ ಜ್ಞಾತಿಸಹಸ್ರೇಣ ಶರಚಾಪಾಸಿಧಾರಿಣಾ। ಸಮನ್ವೇಷತು ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಾವಸ್ಮಿನ್ ಪರಿವೃತ: ಸ್ವಯಮ್ ।। ೨.೯೮.
ಗುಹನು ತನ್ನ ಸಾವಿರ ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಿಲ್ಲು, ಬಾಣ ಮತ್ತು ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಇಲ್ಲಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನನ್ನು ಹುಡುಕಲಿ.
ಅಮಾತ್ಯೈ: ಸಹ ಪೌರೈಶ್ಚ ಗುರುಭಿಶ್ಚ ದ್ವಿಜಾತಿಭಿ:। ವನಂ ಸರ್ವಂ ಚರಿಷ್ಯಾಮಿ ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ಪರಿವೃತ: ಸ್ವಯಮ್ ।। ೨.೯೮.
ನಾನು ನನ್ನ ಸಚಿವರು, ಪೌರುಜನರು, ಹಿರಿಯರು ಮತ್ತು ದ್ವಿಜರೊಂದಿಗೆ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಸುತ್ತಾಡುತ್ತೇನೆ.
ಯಾವನ್ನ ರಾಮಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ವಾ ಮಹಾಬಲಮ್। ವೈದೇಹೀಂ ವಾ ಮಹಾಭಾಗಾಂ ನ ಮೇ ಶಾನ್ತಿರ್ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೨.೯೮.
ನಾನು ರಾಮನನ್ನು, ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಅಥವಾ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತಾದ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ನೋಡುವವರೆಗೆ ನನಗೆ ಮನಶ್ಶಾಂತಿ ಇರದು.
ಯಾವನ್ನ ಚನ್ದ್ರಸಙ್ಕಾಶಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಶುಭಮಾನನಮ್। ಭ್ರಾತು: ಪದ್ಮಪಲಾಶಾಕ್ಷಂ ನ ಮೇ ಶಾನ್ತಿರ್ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೨.೯೮.
ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ತಮಗೆ ಕಮಲದ ಹೂವಿನಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ನನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಮುಖವನ್ನು ನಾನು ನೋಡುವವರೆಗೆ ನನಗೆ ಶಾಂತಿ ಸಿಗದು.
ಯಾವನ್ನ ಚರಣೌ ಭ್ರಾತು: ಪಾರ್ಥಿವವ್ಯಞ್ಜನಾನ್ವಿತೌ। ಶಿರಸಾ ಧಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ ನ ಮೇ ಶಾನ್ತಿರ್ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೨.೯೮.
ರಾಜಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ನನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ನಾನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಡುವವರೆಗೆ ನನಗೆ ಶಾಂತಿ ಸಿಗದು.
ಯಾವನ್ನ ರಾಜ್ಯೇ ರಾಜ್ಯಾರ್ಹ: ಪಿತೃಪೈತಾಮಹೇ ಸ್ಥಿತ:। ಅಭಿಷೇಕಜಲಕ್ಲಿನ್ನೋ ನ ಮೇ ಶಾನ್ತಿರ್ಭವಿಷ್ऺಯತಿ ।। ೨.೯೮.
ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಾದ ರಾಮನು ತಂದೆ-ತಾತಂದವರ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಅಭಿಷೇಕದ ನೀರಿನಿಂದ ಅಭಿಷೇಕವಾಗುವವರೆಗೆ ನನಗೆ ಮನಶ್ಶಾಂತಿ ಇರದು.
ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ: ಖಲು ಸೌಮಿತ್ರಿರ್ಯಶ್ಚನ್ದ್ರವಿಮಲೋಪಮಮ್। ಮುಖಂ ಪಶ್ಯತಿ ರಾಮಸ್ಯ ರಾಜೀವಾಕ್ಷಂ ಮಹಾದ್ಯುತಿ ।। ೨.೯೮.
ಚಂದ್ರನಂತೆ ಶುಭ್ರವಾದ, ಕಮಲದ ಹೂವಿನಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ರಾಮನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುವ ಸೌಮಿತ್ರಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಧನ್ಯನು.
ಕೃತಕತ್ಯಾ ಮಹಾಭಾಗಾ ವೈದೇಹೀ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ। ಭರ್ತಾರಂ ಸಾಗರಾನ್ತಾಯಾ: ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಯಾಽನುಗಚ್ಛತಿ ।। ೨.೯೮.
ಜನಕನ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತಾದ ವೈದೇಹಿ, ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗಂಡನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವಳು, ಅವಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಸಾಧನೆಮಾಡಿದವಳು.
ಸುಭಗಶ್ಚಿತ್ರಕೂಟೋಽಸೌ ಗಿರಿರಾಜೋಪಮೋ ಗಿರಿ:। ಯಸ್ಮಿನ್ ವಸತಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ: ಕುಬೇರ ಇವ ನನ್ದನೇ ।। ೨.೯೮.
ಈ ಚಿತ್ರಕೂಟ ಪರ್ವತವು ಧನ್ಯವಾದುದು; ಪರ್ವತರಾಜನಂತೆ ಮಹಿಮೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನು ಕುಬೇರನು ನಂದನವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವಂತೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಕೃತಕಾರ್ಯಮಿದಂ ದುರ್ಗಂ ವನಂ ವ್ಯಾಲನಿಷೇವಿತಮ್। ಯದಧ್ಯಾಸ್ತೇ ಮಹಾತೇಜಾ ರಾಮ: ಶಸ್ತ್ರಭೃತಾಂ ವರ: ।। ೨.೯೮.
ಈ ಭಯಾನಕವಾದ ಕಾಡು ತನ್ನ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಶೂರರಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮನು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಮಹಾತೇಜಾ ಭರತ: ಪುರುಷರ್ಷಭ:। ಪದ್ಭ್ಯಾಮೇವ ಮಹಾಬಾಹು: ಪ್ರವಿವೇಶ ಮಹದ್ವನಮ್ ।। ೨.೯೮.
ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿದ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ, ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಭರತನು, ತನ್ನ ಬಲವಾದ ಕೈಗಳಿಂದ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಆ ದೊಡ್ಡ ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
ಸ ತಾನಿ ದ್ರುಮಜಾಲಾನಿ ಜಾತಾನಿ ಗಿರಿಸಾನುಷು। ಪುಷ್ಪಿತಾಗ್ರಾಣಿ ಮಧ್ಯೇನ ಜಗಾಮ ವದತಾಂ ವರ: ।। ೨.೯೮.
ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಅವನು, ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮರಗಳ ಗುಂಪುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದು ಹೋದನು.
ಸಮೀಪತ್ವಾತ್ತನ್ಮೂಲದರ್ಶನಮಿತಿ ನ ಪುನರುಕ್ತಿ: ।। ೨.೯೮.
ಅವನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದರಿಂದ, ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೇಳಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.
ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭರತ: ಶ್ರೀಮಾನ್ ಮುಮೋಹ ಸಹಬಾನ್ಧವ:। ಅತ್ರ ರಾಮ ಇತಿ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಗತ: ಪಾರಮಿವಾಮ್ಭಸ: ।। ೨.೯೮.
ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ, ಶ್ರೀಮಂತ ಭರತನು ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳೊಡನೆ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಗಾಬರಿಗೊಂಡನು; 'ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಇದ್ದಾನೆ' ಎಂದು ತಿಳಿದು, ನೀರಿನ ಆಪಾರವನ್ನು ದಾಟಿದಂತೆ ಭಾವಿಸಿದನು.
ಸ ಚಿತ್ರಕೂಟೇ ತು ಗಿರೌ ನಿಶಮ್ಯ ರಾಮಾಶ್ರಮಂ ಪುಣ್ಯಜನೋಪಪನ್ನಮ್। ಗುಹೇನ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ತ್ವರಿತೋ ಜಗಾಮ ಪುನರ್ನಿವೇಶ್ಯೈವ ಚಮೂಂ ಮಹಾತ್ಮಾ ।। ೨.೯೮.
ಆಮೇಲೆ, ಚಿತ್ರಕೂಟ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ, ಪುಣ್ಯಜನರಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ರಾಮನ ಆಶ್ರಮವಿದೆ ಎಂದು ಕೇಳಿ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಭರತನು ಗುಹನ ಜೊತೆ ಸೇನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿ ಬೇಗನೆ ಅಲ್ಲಿ ಹೋದನು.
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಶ್ರೀಮದಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಅಷ್ಟನವತಿತಮ: ಸರ್ಗ:
ಇಂತಿ ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರವಾದ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ತೊಂಬತ್ತೆಂಟನೇ ಸರ್ಗ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
thumb|ನವವತಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ನಿವಿಷ್ಟಾಯಾಂ ತು ಸೇನಾಯಾಮುತ್ಸುಕೋ ಭರತಸ್ತದಾ। ಜಗಾಮ ಭ್ರಾತರಂ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಶತ್ರುಧ್ನಮನುದರ್ಶಯನ್ ।। ೨.೯೯.
ಸೇನೆ ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ಭರತನು ಆತುರದಿಂದ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನನ್ನು ನೋಡಲು ಶತ್ರುಘ್ನನಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಹೋದನು.
ಋಷಿಂ ವಸಿಷ್ಠಂ ಸನ್ದಿಶ್ಯ ಮಾತಽರ್ಮೇ ಶೀಘ್ರಮಾನಯ। ಇತಿ ತ್ವರಿತಮಗ್ರೇ ಸ ಜಗಾಮ ಗುರುವತ್ಸಲ: ।। ೨.೯೯.
ಮುನಿಯಾದ ವಸಿಷ್ಠನಿಗೆ 'ತ್ವರಿತವಾಗಿ ನನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕರೆತಂದುಕೊ' ಎಂದು ಹೇಳಿಸಿ, ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿ ಹೊಂದಿದ ಅವನು ಮುಂದೆ ದೌಡಾಯಿಸಿದನು.
ಸುಮನ್ತ್ರಸ್ತ್ವಪಿ ಶತ್ರುಘ್ನಮದೂರಾದನ್ವಪದ್ಯತ। ರಾಮದರ್ಶನಜಸ್ತರ್ಷೋ ಭರತಸ್ಯೇವ ತಸ್ಯ ಚ ।। ೨.೯೯.
ಸೂಮಂತ್ರನು ಕೂಡ ಶತ್ರುಘ್ನನ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಹೋದನು, ಏಕೆಂದರೆ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡುವ ಆಸೆ ಭರತನಿಗೂ ಅವನಿಗೂ ತುಂಬಿತ್ತು.
ಗಚ್ಛನ್ನೇವಾಥ ಭರತಸ್ತಾಪಸಾಲಯಸಂಸ್ಥಿತಾಮ್। ಭ್ರಾತು: ಪರ್ಣಕುಟೀಂ ಶ್ರೀಮಾನುಟಜಂ ಚ ದದರ್ಶ ಹ ।। ೨.೯೯.
ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಭರತನು, ತಪಸ್ವಿಗಳ ಮನೆಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಪರ್ಣಕುಟಿರವನ್ನೂ ಆಶ್ರಮವನ್ನೂ ನೋಡಿದನು.
ಶಾಲಾಯಾಸ್ತ್ವಗ್ರತಸ್ತಸ್ಯಾ ದದರ್ಶ ಭರತಸ್ತದಾ। ಕಾಷ್ಠಾನಿ ಚಾವಭಗ್ನಾನಿ ಪುಷ್ಪಾಣ್ಯುಪಚಿತಾನಿ ಚ ।। ೨.೯೯.
ಆ ಕುಟಿರದ ಮುಂದೆ ಭರತನು ಒಡೆದ ಮರದ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಗುಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ದದರ್ಶಾಶ್ರಮಮೀಯುಷ:। ಕೃತಂ ವೃಕ್ಷೇಷ್ವಭಿಜ್ಞಾನಂ ಕುಶಚೀರೈ: ಕ್ವಚಿತ್ ಕ್ವಚಿತ್ ।। ೨.೯೯.
ಅಲ್ಲಿ ಬಂದ ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಿ, ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಕುಶದಾರಗಳಿಂದ ಅವರ ಗುರುತು ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು.
ದದರ್ಶ ಚ ವನೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಮಹತ: ಸಞ್ಚಯಾನ್ ಕೃತಾನ್। ಮೃಗಾಣಾಂ ಮಹಿಷಾಣಾಂ ಚ ಕऺರೀಷೈ: ಶೀತಕಾರಣಾತ್ ।। ೨.೯೯.
ಆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ, ಹಸಿವನ್ನು ತಣಿಸಲು, ಜಿಂಕೆ ಮತ್ತು ಎಮ್ಮೆಗಳ ಚರ್ಮಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ದೊಡ್ಡ ರಾಶಿಗಳನ್ನು ಅವನು ನೋಡಿದನು.
ಗಚ್ಛನ್ನೇವ ಮಹಾಬಾಹುರ್ದ್ಯುತಿಮಾನ್ ಭರತಸ್ತದಾ। ಶತ್ರುಘ್ನಂ ಚಾಬ್ರವೀದ್ಧೃಷ್ಟಸ್ತಾನಮಾತ್ಯಾಂಶ್ಚ ಸರ್ವಶ: ।। ೨.೯೯.
ಅವಧೂತನಾದ ಭರತನು ಹೋದಾಗ, ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಶತ್ರುಘ್ನನಿಗೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಸಚಿವರಿಗೂ ಮಾತನಾಡಿದನು.