ಧರ್ಮಮರ್ಥಂ ಚ ಕಾಮಂ ಚ ಪೃಥಿವೀಂ ಚಾಪಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ। ಇಚ್ಛಾಮಿ ಭವತಾಮರ್ಥೇ ಏತತ್ ಪ್ರತಿಶ್ರೃಣೋಮಿ ತೇ ।। ೨.೯೭.
ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ನಾನು ನೀನಿಗಾಗಿ ಧರ್ಮವನ್ನೂ, ಅರ್ಥವನ್ನೂ, ಕಾಮವನ್ನೂ, ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಕೂಡ ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನು ನಿನಗೆ ವಚನವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಭ್ರಾತಽಣಾಂ ಸಙ್ಗ್ರಹಾರ್ಥಂ ಚ ಸುಖಾರ್ಥಂ ಚಾಪಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ। ರಾಜ್ಯಮಪ್ಯಹಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಸತ್ಯೇನಾಯುಧಮಾಲಭೇ ।। ೨.೯೭.
ಸಹೋದರರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವುದಕ್ಕೂ, ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಕೂಡ, ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ನಾನು ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ನಿನಗೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
ನೇಯಂ ಮಮ ಮಹೀ ಸೌಮ್ಯ ದುರ್ಲ್ಲಭಾ ಸಾಗರಾಮ್ಬರಾ। ನಹೀಚ್ಛೇಯಮಧರ್ಮೇಣ ಶಕ್ರತ್ವಮಪಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ।। ೨.೯೭.
ಸೌಮ್ಯ, ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆವರಿಸಲಾದ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ನನಗೆ ಕಷ್ಟವಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಧರ್ಮವಿಲ್ಲದೆ ದೇವೇಂದ್ರನಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ನಾನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಯದ್ವಿನಾ ಭರತಂ ತ್ವಾಂ ಚ ಶತ್ರುಘ್ನಂ ಚಾಪಿ ಮಾನದ। ಭವೇನ್ಮಮ ಸುಖಂ ಕಿಞ್ಚಿದ್ಭಸ್ಮ ತತ್ ಕುರುತಾಂ ಶಿಖೀ ।। ೨.೯೭.
ಭರತ, ನೀನು ಮತ್ತು ಶತ್ರುಘ್ನನಿಲ್ಲದೆ ನನಗೆ ಯಾವ ಸಂತೋಷವೂ ದೊರೆತರೆ, ಆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಬೆಂಕಿಯೇ ಬೂದಿಮಾಡಲಿ.
ಮನ್ಯೇಽಹಮಾಗತೋಽಯೋಧ್ಯಾಂ ಭರತೋ ಭ್ರಾತೃವತ್ಸಲ:। ಮಮ ಪ್ರಾಣಾತ್ ಪ್ರಿಯತರ: ಕುಲಧರ್ಮಮನುಸ್ಮರನ್ ।। ೨.೯೭.
ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ, ತಮ್ಮಂದಿರನ್ನು ತುಂಬಾ ಪ್ರೀತಿಸುವ ಭರತನು, ನನ್ನ ಜೀವಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕುಟುಂಬಧರ್ಮವನ್ನು ನೆನೆಸಿ, ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ.
ಶ್ರುತ್ವಾ ಪ್ರವ್ರಾಜಿತಂ ಮಾಂ ಹಿ ಜಟಾವಲ್ಕಲಧಾರಿಣಮ್। ಜಾನಕ್ಯಾ ಸಹಿತಂ ವೀರ ತ್ವಯಾ ಚ ಪುರುಷರ್ಷಭ ।। ೨.೯೭.
ನಾನು ಜಟಾ ಮತ್ತು ವಲ್ಕಲ ಧರಿಸಿ, ಜಾನಕಿಯ ಜೊತೆಗೂ ಮತ್ತು ನೀನು ಕೂಡ ಇದ್ದೀಯೆಂಬುದು ಕೇಳಿ, ಮಹಾಪುರುಷನೇ—
ಸ್ನೇಹೇನಾಕ್ರಾನ್ತಹೃದಯ: ಶೋಕೇನಾಕುಲಿತೇನ್ದ್ರಿಯ:। ದ್ರಷ್ಟುಮಭ್ಯಾಗತೋ ಹ್ಯೇಷ ಭರತೋ ನಾನ್ಯಥಾ ಗತ: ।। ೨.೯೭.
ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹೃದಯ ತುಂಬಿಕೊಂಡು, ದುಃಖದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅಶಾಂತಗೊಂಡ ಭರತನು, ನನನ್ನು ನೋಡಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ; ಇದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಕಾರಣವೇ ಇಲ್ಲ.
ಅಮ್ಬಾಂ ಚ ಕೈಕಯೀಂ ರುಷ್ಯ ಪರುಷಂ ಚಾಪ್ರಿಯಂ ವದನ್। ಪ್ರಸಾದ್ಯ ಪಿತರಂ ಶ್ರೀಮಾನ್ ರಾಜ್ಯಂ ಮೇ ದಾತುಮಾಗತ: ।। ೨.೯೭.
ಅಮ್ಮ ಕೈಕೆಯಿಗೆ ಕೋಪಗೊಂಡು, ಕಠಿಣವಾದ ಮತ್ತು ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ನಮ್ಮ ತಂದೆಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ನನಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ.
ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ಯದೇಷೋಽಸ್ಮಾನ್ ಭರತೋ ದ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛತಿ। ಅಸ್ಮಾಸು ಮನಸಾಪ್ಯೇಷ ನಾಪ್ರಿಯಂ ಕಿಞ್ಚಿದಾಚರೇತ್ ।। ೨.೯೭.
ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭರತನು ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವುದು ಸರಿಯಾದದ್ದೇ; ಅವನು ಮನಸ್ಸಲ್ಲೂ ನಮಗೆ ಅಪ್ರಿಯವಾದದ್ದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಮಾಡುವವನಲ್ಲ.
ವಿಪ್ರಿಯಂ ಕೃತಪೂರ್ವಂ ತೇ ಭರತೇನ ಕದಾ ನು ಕಿಮ್। ಈದೃಶಂ ವಾ ಭಯಂ ತೇಽದ್ಯ ಭರತಂ ಯೋಽತ್ರ ಶಙ್ಕಸೇ ।। ೨.೯೭.
ಭರತನು ಹಿಂದೆ ಯಾವಾಗ ನಿನಗೆ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನಾದರೂ ಮಾಡಿದನು? ಇಲ್ಲವೇ, ಇಂದು ಭಯಪಡಲು ನೀನು ಭರತನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕಾರಣವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೀಯೆ?
ನಹಿ ತೇ ನಿಷ್ಠುರಂ ವಾಚ್ಯೋ ಭರತೋ ನಾಪ್ರಿಯಂ ವಚ:। ಅಹಂ ಹ್ಯಪ್ರಿಯಮುಕ್ತ: ಸ್ಯಾಂ ಭರತಸ್ಯಾಪ್ರಿಯೇ ಕೃತೇ ।। ೨.೯೭.
ನೀನು ಭರತನಿಗೆ ಕಠಿಣವಾದ ಅಥವಾ ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಬಾರದು; ಅವನಿಗೆ ಏನಾದರೂ ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತು ಹೇಳಬೇಕಾದರೆ, ಅದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಕಥಂ ನು ಪುತ್ರಾ: ಪಿತರಂ ಹನ್ಯು: ಕಸ್ಯಾಞ್ಚಿದಾಪದಿ। ಭ್ರಾತಾ ವಾ ಭ್ರಾತರಂ ಹನ್ಯಾತ್ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಪ್ರಾಣಮಾತ್ಮನ: ।। ೨.೯೭.
ಯಾವ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಾದರೂ ಮಕ್ಕಳು ತಂದೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೊಲ್ಲಬಹುದು? ಅಥವಾ ಸಹೋದರನು ಸಹೋದರನನ್ನು, ಆತ್ಮದಂತೆ ಪ್ರೀತಿಸುವವನನ್ನು, ಹೇಗೆ ಕೊಲ್ಲಬಲ್ಲನು ಸೌಮಿತ್ರಿ?
ಯದಿ ರಾಜ್ಯಸ್ಯ ಹೇತೋಸ್ತ್ವಮಿಮಾಂ ವಾಚಂ ಪ್ರಭಾಷಸೇ। ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭರತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಜ್ಯಮಸ್ಮೈ ಪ್ರದೀಯತಾಮ್ ।। ೨.೯೭.
ನೀನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಭರತನನ್ನು ನೋಡಿ, 'ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಕೊಡಿ' ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಉಚ್ಯಮಾನೋಽಪಿ ಭರತೋ ಮಯಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ತತ್ತ್ವತ:। ರಾಜ್ಯಮಸ್ಮೈ ಪ್ರಯಚ್ಛೇತಿ ಬಾಢಮಿತ್ಯೇವ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ।। ೨.೯೭.
ನಾನು ಭರತನಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ 'ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಕೊಡಿ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರೂ, ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಅವನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ 'ಹೌದು' ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವನು.
ತಥೋಕ್ತೋ ಧರ್ಮಶೀಲೇನ ಭ್ರಾತ್ರಾ ತಸ್ಯ ಹಿತೇ ರತ:। ಲಕ್ಷ್ಮಣ: ಪ್ರವಿವೇಶೇವ ಸ್ವಾನಿ ಗಾತ್ರಾಣಿ ಲಜ್ಜಯಾ ।। ೨.೯೭.
ಧರ್ಮಪರನು ಮತ್ತು ತಮ್ಮನ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದ ತಮ್ಮನ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ತನ್ನದೇ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಕುಗ್ಗಿದಂತೆ ಕಂಡನು.
ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣ: ಶ್ರುತ್ವಾ ವ್ರೀಡಿತ: ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಹ। ತ್ವಾಂ ಮನ್ಯೇ ದ್ರಷ್ಟುಮಾಯಾತ: ಪಿತಾ ದಶರಥ: ಸ್ವಯಮ್ ।। ೨.೯೭.
ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಿದನು: 'ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ನಮ್ಮ ತಂದೆ ದಶರಥನೇ ಸ್ವತಃ ಬಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.'
ವ್ರೀಡಿತಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಘವ: ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಹ। ಏಷ ಮನ್ಯೇ ಮಹಾಬಾಹುರಿಹಾಸ್ಮಾನ್ ದ್ರಷ್ಟುಮಾಗತ: ।। ೨.೯೭.
ಲಜ್ಜಿತನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಘವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: 'ಈ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯು ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆಂದು ನನಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.'
ಅಥವಾ ನೌ ಧ್ರುವಂ ಮನ್ಯೇ ಮನ್ಯಮಾನ: ಸುಖೋಚಿತೌ। ವನವಾಸಮನುಧ್ಯಾಯ ಗೃಹಾಯ ಪ್ರತಿನೇಷ್ಯತಿ ।। ೨.೯೭.
ಅಥವಾ, ನಾವು ಸುಖಕ್ಕೆ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅರಣ್ಯವಾಸ ನಮಗೆ ತಕ್ಕದು ಅಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಅವನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವನು.
ಇಮಾಂ ವಾಪ್ಯೇಷ ವೈದೇಹೀಮತ್ಯನ್ತಸುಖಸೇವಿನೀಮ್। ಪಿತಾ ಮೇ ರಾಘವ: ಶ್ರೀಮಾನ್ ವನಾದಾದಾಯ ಯಾಸ್ಯತಿ ।। ೨.೯೭.
ಅಥವಾ, ನನ್ನ ಪಿತಾಮಹನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಘವನು, ಅತ್ಯಂತ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಬಹುದು.
ಏತೌ ತೌ ಸಮ್ಪ್ರಕಾಶೇತೇ ಗೋತ್ರವನ್ತೌ ಮನೋರಮೌ। ವಾಯುವೇಗಸಮೌ ವೀರ ಜವನೌ ತುರಗೋತ್ತಮೌ ।। ೨.೯೭.
ಅವನು ನೋಡಿ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಸುಂದರವಾದ, ಉತ್ತಮ ವಂಶದ, ಮನೋಹರವಾದ ಕುದುರೆಗಳು, ವಾಯುವಿನ ವೇಗದಂತೆ ಓಡುವ, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಜವಾನ ಕುದುರೆಗಳು ಅಲ್ಲಿವೆ.
ಸ ಏಷ ಸುಮಹಾಕಾಯ: ಕಮ್ಪತೇ ವಾಹಿನೀಮುಖೇ। ನಾಗ: ಶತ್ರುಞ್ಜಯೋ ನಾಮ ವೃದ್ಧಸ್ತಾತಸ್ಯ ಧೀಮತ: ।। ೨.೯೭.
ಅದು ನೋಡಿ, ಆ ದೊಡ್ಡ ದೇಹದ ಆನೆ ಸೇನೆಯ ಮುಂದಿರುವುದು, ಶತ್ರುಂಜಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ, ವಯಸ್ಸಾದ, ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿವಂತ ತಂದೆಯ ಆನೆ.
ನ ತು ಪಶ್ಯಾಮಿ ತಚ್ಛತ್ऺತ್ರಂ ಪಾಣ್ಡರಂ ಲೋಕಸತ್ಕೃತಮ್। ಪಿತುರ್ದಿವ್ಯಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ಸಂಶಯೋ ಭವತೀಹ ಮೇ ।। ೨.೯೭.
ಆದರೆ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಪಡುವ, ನನ್ನ ತಂದೆಯ ದಿವ್ಯವಾದ ಆ ಬಿಳಿ ಛತ್ರವನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ, ಮಹಾಬಾಹುವೇ; ಇದರಿಂದ ನನಗೆ ಸಂಶಯವಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಪ್ರಥಮಮರ್ಧಮುತ್ತರಾರ್ಧೇನ ಯೋಜನೀಯಮ್ ।। ೨.೯೭.
ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ನಂತರದ ಭಾಗದ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸಬೇಕು.
ಅವತೀರ್ಯ್ಯ ತು ಸಾಲಾಗ್ರಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ ಸಮಿತಿಞ್ಜಯ:। ಲಕ್ಷ್ಮಣ: ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರ್ಭೂತ್ವಾ ತಸ್ಥೌ ರಾಮಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವತ: ।। ೨.೯೭.
ಅವನು ಸಭಾಭವನದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿದು, ಸಮರದಲ್ಲಿ ಜಯಶಾಲಿಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ರಾಮನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತನು.
ಭರತೇನಾಪಿ ಸನ್ದಿಷ್ಟಾ ಸಮ್ಮರ್ದೋ ನ ಭವೇದಿऺತಿ। ಸಮನ್ತಾತ್ತಸ್ಯ ಶೈಲಸ್ಯ ಸೇನಾ ವಾಸಮಕಲ್ಪಯತ್ ।। ೨.೯೭.
ಭರತನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಗೊಂದಲವಾಗದಂತೆ ಆ ಪರ್ವತವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಸೇನೆ ತಂಗಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಅಧ್ಯರ್ದ್ಧಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುಚಮೂರ್ಯೋಜನಂ ಪರ್ವತಸ್ಯ ಸಾ। ಪಾರ್ಶ್ವೇ ನ್ಯವಿಶದಾವೃತ್ಯ ಗಜವಾಜಿರಥಾಕುಲಾ ।। ೨.೯೭.
ಆ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದ ಸೇನೆ, ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ರಥಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಪರ್ವತದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅರ್ಧ ಯೋಜನದಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
ಸಾ ಚಿತ್ರಕೂಟೇ ಭರತೇನ ಸೇನಾ ಧರ್ಮಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ವಿಧೂಯ ದರ್ಪ್ಪಮ್। ಪ್ರಸಾದನಾರ್ಥಂ ರಘುನನ್ದನಸ್ಯ ವಿರಾಜತೇ ನೀತಿಮತಾ ಪ್ರಣೀತಾ ।। ೨.೯೭.
ಧರ್ಮವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬದಿಗೊತ್ತಿ, ರಘುವಂಶದ ರಾಮನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಭರತನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಆ ಸೇನೆ ಚಿತ್ರಕೂಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶವಂತಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಶ್ರೀಮದಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಸಪ್ತನವತಿತಮ: ಸರ್ಗ:
ಇಂತಿ ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿರಚಿತ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣದ ಆದಿಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮದಾಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ತೊಂಭತ್ತೇಳನೇ ಸರ್ಗ ಮುಕ್ತಾಯ.
thumb|ಅಷ್ಟನವತಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ನಿವೇಶ್ಯ ಸೇನಾಂ ತು ವಿಭು: ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ಪಾದವತಾಂ ವರ:। ಅಭಿಗನ್ತುಂ ಸ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಮಿಯೇಷ ಗುರುವರ್ತ್ತಕಮ್ ।। ೨.೯೮.
ಸೇನೆಯನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ, ಪಾದಚರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಭರತನು ಹಿರಿಯರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ಹೊರಟನು.
ನಿವಿಷ್ಟಮಾತ್ರೇ ಸೈನ್ಯೇ ತು ಯಥೋದ್ದೇಶಂ ವಿನೀತವತ್। ಭರತೋ ಭ್ರಾತರಂ ವಾಕ್ಯಂ ಶತ್ರುಘ್ನಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ।। ೨.೯೮.
ಸೇನೆ ತಾನು ತಂಗಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ಭರತನು ಶತ್ರುಘ್ನನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು.