ಮಾ ಭೂತ್ ಸ ಕಾಲೋ ಯತ್ ಕಷ್ಟಮ್ ನ ಮಾಮ್ ಶನ್ಕಿತುಮ್ ಅರ್ಹಸಿ । ರಾಘವಃ ಸ ಹಿ ಮೇ ಭ್ರಾತಾ ಜ್ಯೇಷ್ಠಃ ಪಿತೃ ಸಮಃ ಮಮ ॥೨-೮೫-
ಅಂತಹ ದುಃಖದ ಕಾಲ ಎಂದಿಗೂ ಬಾರದು. ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಸಂಶಯಪಡಬಾರದು. ರಾಮನು ನನ್ನ ಅಣ್ಣ, ತಂದೆಗೆ ಸಮಾನನು.
ತಮ್ ನಿವರ್ತಯಿತುಮ್ ಯಾಮಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಮ್ ವನ ವಾಸಿನಮ್ । ಬುದ್ಧಿರ್ ಅನ್ಯಾ ನ ತೇ ಕಾರ್ಯಾ ಗುಹ ಸತ್ಯಮ್ ಬ್ರವೀಮಿ ತೇ ॥೨-೮೫-
ಕಾಕುತ್ಥ್ಸ್ಥನಾದ ರಾಮನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅವನನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲು ನಾನು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಬೇರೆ ಯಾವ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಮಾಡಬೇಡ, ಗುಹಾ, ನಾನು ನಿನಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಸ ತು ಸಮ್ಹೃಷ್ಟ ವದನಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಭರತ ಭಾಷಿತಮ್ । ಪುನರ್ ಏವ ಅಬ್ರವೀದ್ ವಾಕ್ಯಮ್ ಭರತಮ್ ಪ್ರತಿ ಹರ್ಷಿತಃ ॥೨-೮೫-
ಭರತನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಗುಹನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ ಮೂಡಿತು. ಅವನು ಪುನಃ ಆನಂದದಿಂದ ಭರತನಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಧನ್ಯಃ ತ್ವಮ್ ನ ತ್ವಯಾ ತುಲ್ಯಮ್ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಜಗತೀ ತಲೇ । ಅಯತ್ನಾತ್ ಆಗತಮ್ ರಾಜ್ಯಮ್ ಯಃ ತ್ವಮ್ ತ್ಯಕ್ತುಮ್ ಇಹ ಇಚ್ಚಸಿ ॥೨-೮೫-
ನೀನು ಧನ್ಯನು. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಂತೆ ಯಾರನ್ನೂ ನೋಡಲಾರೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಬಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನೀನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಿರುವೆ.
ಶಾಶ್ವತೀ ಖಲು ತೇ ಕೀರ್ತಿರ್ ಲೋಕಾನ್ ಅನುಚರಿಷ್ಯತಿ । ಯಃ ತ್ವಮ್ ಕೃಚ್ಚ್ರ ಗತಮ್ ರಾಮಮ್ ಪ್ರತ್ಯಾನಯಿತುಮ್ ಇಚ್ಚಸಿ ॥೨-೮೫-
ನೀನು ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ರಾಮನನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿ ಸದಾ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತದೆ.
ಏವಮ್ ಸಮ್ಭಾಷಮಾಣಸ್ಯ ಗುಹಸ್ಯ ಭರತಮ್ ತದಾ । ಬಭೌ ನಷ್ಟ ಪ್ರಭಃ ಸೂರ್ಯೋ ರಜನೀ ಚ ಅಭ್ಯವರ್ತತ ॥೨-೮೫-
ಹೀಗೆ ಗುಹನು ಭರತನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಸೂರ್ಯನ ಹೊಳಪು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಸಮೀಪಿಸಿತು.
ಸಮ್ನಿವೇಶ್ಯ ಸ ತಾಮ್ ಸೇನಾಮ್ ಗುಹೇನ ಪರಿತೋಷಿತಃ । ಶತ್ರುಘ್ನೇನ ಸಹ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಶಯನಮ್ ಪುನರ್ ಆಗಮತ್ ॥೨-೮೫-
ಅವನ ಸೇನೆಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿ, ಗುಹನು ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಶತ್ರುಘ್ನನ ಜೊತೆ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು.
ರಾಮ ಚಿನ್ತಾಮಯಃ ಶೋಕೋ ಭರತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ । ಉಪಸ್ಥಿತಃ ಹಿ ಅನರ್ಹಸ್ಯ ಧರ್ಮ ಪ್ರೇಕ್ಷಸ್ಯ ತಾದೃಶಃ ॥೨-೮೫-
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಭರತನಿಗೆ, ಧರ್ಮಪರನಾದರೂ ಅವನಿಗೆ ತಕ್ಕದಾಗಿರದ ದುಃಖವು ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬಂತು.
ಅನ್ತರ್ ದಾಹೇನ ದಹನಃ ಸಮ್ತಾಪಯತಿ ರಾಘವಮ್ । ವನ ದಾಹ ಅಭಿಸಮ್ತಪ್ತಮ್ ಗೂಢೋ ಅಗ್ನಿರ್ ಇವ ಪಾದಪಮ್ ॥೨-೮೫-
ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವ ದುಃಖದ ಬೆಂಕಿಯು ರಾಮನನ್ನು ಹುರಿಯುತ್ತಿತ್ತು, ಅರಣ್ಯದ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಒಣಗಿದ ಮರವನ್ನು ಒಳಗೆ ಹಚ್ಚುವ ಗುಪ್ತ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ.
ಪ್ರಸ್ರುತಃ ಸರ್ವ ಗಾತ್ರೇಭ್ಯಃ ಸ್ವೇದಃ ಶೋಕ ಅಗ್ನಿ ಸಮ್ಭವಃ । ಯಥಾ ಸೂರ್ಯ ಅಮ್ಶು ಸಮ್ತಪ್ತಃ ಹಿಮವಾನ್ ಪ್ರಸ್ರುತಃ ಹಿಮಮ್ ॥೨-೮೫-
ದುಃಖದ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಬೆವರು ಅವನ ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತವು ಹಿಮವನ್ನು ಬಿಡುವಂತೆ.
ಧ್ಯಾನ ನಿರ್ದರ ಶೈಲೇನ ವಿನಿಹ್ಶ್ವಸಿತ ಧಾತುನಾ । ದೈನ್ಯ ಪಾದಪ ಸಮ್ಘೇನ ಶೋಕ ಆಯಾಸ ಅಧಿಶೃನ್ಗಿಣಾ ॥೨-೮೫-
ಧ್ಯಾನದ ಗುಹೆಯಂತಿರುವ ಪರ್ವತ, ಉಸಿರಾಟವೇ ಅದರ ಧಾತುಗಳು, ದೀನವಾದ ಮರಗಳ ಗುಂಪು, ದುಃಖ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾಂತಿಯ ಶಿಖರಗಳೊಂದಿಗೆ—
ಪ್ರಮೋಹ ಅನನ್ತ ಸತ್ತ್ವೇನ ಸಮ್ತಾಪ ಓಷಧಿ ವೇಣುನಾ । ಆಕ್ರಾನ್ತಃ ದುಹ್ಖ ಶೈಲೇನ ಮಹತಾ ಕೈಕಯೀ ಸುತಃ ॥೨-೮೫-
ಅವನು ಮಹಾ ದುಃಖದ ಪರ್ವತದಿಂದ, ಅವ್ಯಕ್ತವಾದ ಗೊಂದಲದಿಂದ, ಹುರಿಯುವ ನೋವಿನ ಬಂಬೂಗಳಿಂದ, ದುಃಖದ ಔಷಧಿಗಳಿಂದ—ಕೈಕೇಯಿಯ ಮಗನು—ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
ವಿನಿಶ್ಶ್ವಸನ್ವೈ ಭೃಶದುರ್ಮನಾಸ್ತತಃ । ಪ್ರಮೂಢಸಮ್ಜ್ಞಃ ಪರಮಾಪದಮ್ ಗತಃ । ಶಮಮ್ ನ ಲೇಭೇ ಹೃದಯಜ್ವರಾರ್ದಿತೋ । ನರರ್ಷಭೋ ಯೂಥಹತೋ ಯಥರ್ಷಭಃ ॥೨-೮೫-
ಆಳವಾದ ಉಸಿರಾಟದಿಂದ, ತುಂಬಾ ದುಃಖಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಗೊಂದಲಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಭಾರೀ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವನು, ಹೃದಯದ ಜ್ವರದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಎಮ್ಮೆ ಹೋಲುವವನಂತೆ, ಭರತನಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ.
ಗುಹೇನ ಸಾರ್ಧಮ್ ಭರತಃ ಸಮಾಗತಃ । ಮಹಾ ಅನುಭಾವಃ ಸಜನಃ ಸಮಾಹಿತಃ । ಸುದುರ್ಮನಾಃ ತಮ್ ಭರತಮ್ ತದಾ ಪುನರ್ । ಗುಹಃ ಸಮಾಶ್ವಾಸಯದ್ ಅಗ್ರಜಮ್ ಪ್ರತಿ ॥೨-೮೫-
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಬುದ್ಧಿಶಾಲಿಯಾದ ಗುಹನು ತನ್ನ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಬಂದು, ತುಂಬಾ ದುಃಖಿತನಾದ ಭರತನನ್ನು ಅವನ ಅಣ್ಣನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು.
thumb|ಷಡಶೀತಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಷಡಶೀತಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ॥೨-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ಎಪ್ಪತ್ತಾರುನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ಆಚಚಕ್ಷೇ ಅಥ ಸದ್ಭಾವಮ್ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ । ಭರತಾಯ ಅಪ್ರಮೇಯಾಯ ಗುಹೋ ಗಹನ ಗೋಚರಃ ॥೨-೮೬-
ಅವನ ನಂತರ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಗುಹನು, ಅಪಾರ ಗುಣಗಳಿರುವ ಮಹಾತ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಭರತನಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದನು.
ತಮ್ ಜಾಗ್ರತಮ್ ಗುಣೈರ್ ಯುಕ್ತಮ್ ವರ ಚಾಪ ಇಷು ಧಾರಿಣಮ್ । ಭ್ರಾತೃ ಗುಪ್ತ್ಯ್ ಅರ್ಥಮ್ ಅತ್ಯನ್ತಮ್ ಅಹಮ್ ಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ ಅಬ್ರವಮ್ ॥೨-೮೬-
ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಉತ್ತಮ ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ತಮ್ಮ ಅಣ್ಣನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸದಾ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ನಾನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದೆನು.
ಇಯಮ್ ತಾತ ಸುಖಾ ಶಯ್ಯಾ ತ್ವದ್ ಅರ್ಥಮ್ ಉಪಕಲ್ಪಿತಾ । ಪ್ರತ್ಯಾಶ್ವಸಿಹಿ ಶೇಷ್ವ ಅಸ್ಯಾಮ್ ಸುಖಮ್ ರಾಘವ ನನ್ದನ ॥೨-೮೬-
ಪ್ರಿಯನೇ, ನಿನಗಾಗಿ ಈ ಸುಖಕರವಾದ ಹಾಸಿಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ; ನೀನು ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮಾಡು, ರಘುವಂಶದ ಆನಂದವಾಗಿರುವವನೇ.
ಉಚಿತೋ ಅಯಮ್ ಜನಃ ಸರ್ವೇ ದುಹ್ಖಾನಾಮ್ ತ್ವಮ್ ಸುಖ ಉಚಿತಃ । ಧರ್ಮ ಆತ್ಮಮಃ ತಸ್ಯ ಗುಪ್ತ್ಯ್ ಅರ್ಥಮ್ ಜಾಗರಿಷ್ಯಾಮಹೇ ವಯಮ್ ॥೨-೮೬-
ಈ ಜನರೆಲ್ಲರೂ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಹವ್ಯಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ನೀನು ಸುಖಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಾಗಿದ್ದೀಯ; ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಅವನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ನಾವು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರುತ್ತೇವೆ.
ನ ಹಿ ರಾಮಾತ್ ಪ್ರಿಯತರೋ ಮಮ ಅಸ್ತಿ ಭುವಿ ಕಶ್ಚನ । ಮಾ ಉತ್ಸುಕೋ ಭೂರ್ ಬ್ರವೀಮ್ಯ್ ಏತದ್ ಅಪ್ಯ್ ಅಸತ್ಯಮ್ ತವ ಅಗ್ರತಃ ॥೨-೮೬-
ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮನಿಗಿಂತ ನನಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯನಾದವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ; ನೀನು ಚಿಂತಿಸಬೇಡ, ನಾನು ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಅಸ್ಯ ಪ್ರಸಾದಾದ್ ಆಶಮ್ಸೇ ಲೋಕೇ ಅಸ್ಮಿನ್ ಸುಮಹದ್ ಯಶಃ । ಧರ್ಮ ಅವಾಪ್ತಿಮ್ ಚ ವಿಪುಲಾಮ್ ಅರ್ಥ ಅವಾಪ್ತಿಮ್ ಚ ಕೇವಲಾಮ್ ॥೨-೮೬-
ಅವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ನಾನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು, ಧರ್ಮವನ್ನು, ಮತ್ತು ಶುದ್ಧವಾದ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆನೆಂದು ಆಶಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಸೋ ಅಹಮ್ ಪ್ರಿಯ ಸಖಮ್ ರಾಮಮ್ ಶಯಾನಮ್ ಸಹ ಸೀತಯಾ । ರಕ್ಷಿಷ್ಯಾಮಿ ಧನುಷ್ ಪಾಣಿಃ ಸರ್ವೈಃ ಸ್ವೈರ್ ಜ್ನಾತಿಭಿಃ ಸಹ ॥೨-೮೬-
ಹೀಗಾಗಿ, ನಾನು ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಸ್ನೇಹಿತ ರಾಮನು ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿದು, ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ.
ನ ಹಿ ಮೇ ಅವಿದಿತಮ್ ಕಿಮ್ಚಿದ್ ವನೇ ಅಸ್ಮಿಮಃ ಚರತಃ ಸದಾ । ಚತುರ್ ಅನ್ಗಮ್ ಹ್ಯ್ ಅಪಿ ಬಲಮ್ ಪ್ರಸಹೇಮ ವಯಮ್ ಯುಧಿ ॥೨-೮೬-
ಈ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ನನಗೆ ಯಾವುದೂ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದಿರುವುದಿಲ್ಲ; ನಾಲ್ಕು ಅಂಗಗಳ ಸೇನೆಯನ್ನೂ ನಾವು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಬಹುದು.
ಏವಮ್ ಅಸ್ಮಾಭಿರ್ ಉಕ್ತೇನ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ । ಅನುನೀತಾ ವಯಮ್ ಸರ್ವೇ ಧರ್ಮಮ್ ಏವ ಅನುಪಶ್ಯತಾ ॥೨-೮೬-
ಹೀಗೆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಧರ್ಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ, ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಅವನ ಮಾತಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡೆವು.
ಕಥಮ್ ದಾಶರಥೌ ಭೂಮೌ ಶಯಾನೇ ಸಹ ಸೀತಯಾ । ಶಕ್ಯಾ ನಿದ್ರಾ ಮಯಾ ಲಬ್ಧುಮ್ ಜೀವಿತಮ್ ವಾ ಸುಖಾನಿ ವಾ ॥೨-೮೬-
ದಶರಥನ ಮಗ ರಾಮನು ಸೀತೆಯ ಜೊತೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುವಾಗ, ನನಗೆ ನಿದ್ರೆ ಅಥವಾ ಬದುಕು ಅಥವಾ ಸಂತೋಷ ಯಾವುದು ಸಾಧ್ಯವೋ?
ಯೋ ನ ದೇವ ಅಸುರೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಶಕ್ಯಃ ಪ್ರಸಹಿತುಮ್ ಯುಧಿ । ತಮ್ ಪಶ್ಯ ಗುಹ ಸಮ್ವಿಷ್ಟಮ್ ತೃಣೇಷು ಸಹ ಸೀತಯಾ ॥೨-೮೬-
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರೂ ಕೂಡ ಜಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದವನನ್ನು ನೋಡು ಗುಹಾ, ಈಗ ಅವನು ಸೀತೆಯ ಜೊತೆ ಹುಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ.
ಮಹತಾ ತಪಸಾ ಲಬ್ಧೋ ವಿವಿಧೈಃ ಚ ಪರಿಶ್ರಮೈಃ । ಏಕೋ ದಶರಥಸ್ಯ ಏಷ ಪುತ್ರಃ ಸದೃಶ ಲಕ್ಷಣಃ ॥೨-೮೬-
ದಶರಥನಿಗೆ ಈ ಒಬ್ಬನೇ ಮಗನು, ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಂದೆಗೆ ಸಮಾನನು, ಬಹಳ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ದೊರೆತವನು.
ಅಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರವ್ರಾಜಿತೇ ರಾಜಾ ನ ಚಿರಮ್ ವರ್ತಯಿಷ್ಯತಿ । ವಿಧವಾ ಮೇದಿನೀ ನೂನಮ್ ಕ್ಷಿಪ್ರಮ್ ಏವ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥೨-೮೬-
ಈತನನ್ನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಮೇಲೆ ರಾಜನು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬದುಕಲಾರನು; ಭೂಮಿಯೂ ಶೀಘ್ರವೇ ವಿಧವೆ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.
ವಿನದ್ಯ ಸುಮಹಾ ನಾದಮ್ ಶ್ರಮೇಣ ಉಪರತಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ । ನಿರ್ಘೋಷ ಉಪರತಮ್ ನೂನಮ್ ಅದ್ಯ ರಾಜ ನಿವೇಶನಮ್ ॥೨-೮೬-
ಹೆಂಗಸರು ದೊಡ್ಡ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಅಳುತ್ತಾ, ಈಗ ದಣಿದು ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ; ಇಂದು ಅರಮನೆಯೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೌನವಾಗಿದೆ.
ಕೌಸಲ್ಯಾ ಚೈವ ರಾಜಾ ಚ ತಥಾ ಏವ ಜನನೀ ಮಮ । ನ ಆಶಮ್ಸೇ ಯದಿ ತೇ ಸರ್ವೇ ಜೀವೇಯುಃ ಶರ್ವರೀಮ್ ಇಮಾಮ್ ॥೨-೮೬-
ಕೌಸಲ್ಯೆಯೂ, ರಾಜನೂ, ನನ್ನ ತಾಯಿಯೂ—ಈ ರಾತ್ರಿ ಯಾರೂ ಬದುಕಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಾನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ.