ತತಃ ಭರತಮ್ ಆಯಾನ್ತಮ್ ಶತ ಕ್ರತುಮ್ ಇವ ಅಮರಾಃ । ಪ್ರತ್ಯನನ್ದನ್ ಪ್ರಕೃತಯೋ ಯಥಾ ದಶರಥಮ್ ತಥಾ ॥೨-೮೧-
ಭರತನು ಸಭೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಜನರು ದಶರಥನಿಗೆ ಮಾಡಿದಂತೆ, ದೇವತೆಗಳು ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಮಾಡುವ ಸ್ವಾಗತದಂತೆ ಅವನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು.
ಹ್ರದೈವ ತಿಮಿ ನಾಗ ಸಮ್ವೃತಃ । ಸ್ತಿಮಿತ ಜಲೋ ಮಣಿ ಶನ್ಖ ಶರ್ಕರಃ । ದಶರಥ ಸುತ ಶೋಭಿತಾ ಸಭಾ । ಸದಶರಥಾ ಇವ ಬಭೌ ಯಥಾ ಪುರಾ ॥೨-೮೧-
ದಶರಥನ ಮಗನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ಆ ಸಭೆ, ದೊಡ್ಡ ಜಲಚರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ನಿರ್ಜಲವಾದ, ಮಣಿಗಳು, ಶಂಖಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ಸರೋವರದಂತೆ, ಹಿಂದೆ ದಶರಥನಿದ್ದಾಗ ಹೇಗಿತ್ತೋ ಹಾಗೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿತ್ತು.
thumb|ದ್ವ್ಯಶೀತಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ದ್ವ್ಯಶೀತಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ॥೨-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡನೇ ಸರ್ಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ತಾಮ್ ಆರ್ಯ ಗಣ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಾಮ್ ಭರತಃ ಪ್ರಗ್ರಹಾಮ್ ಸಭಾಮ್ । ದದರ್ಶ ಬುದ್ಧಿ ಸಮ್ಪನ್ನಃ ಪೂರ್ಣ ಚನ್ದ್ರಾಮ್ ನಿಶಾಮ್ ಇವ ॥೨-೮೨-
ಬುದ್ಧಿಶಾಲಿಯಾದ ಭರತನು, ಮಹನೀಯ ವೃದ್ದರಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಆ ಸಭಾಭವನವನ್ನು, ಪೂರಣಚಂದ್ರನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ರಾತ್ರಿ ನೋಡಿದಂತೆ ಕಂಡನು.
ಆಸನಾನಿ ಯಥಾ ನ್ಯಾಯಮ್ ಆರ್ಯಾಣಾಮ್ ವಿಶತಾಮ್ ತದಾ । ಅದೃಶ್ಯತ ಘನ ಅಪಾಯೇ ಪೂರ್ಣ ಚನ್ದ್ರಾ ಇವ ಶರ್ವರೀ ॥೨-೮೨-
ಆ ವೃದ್ದರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಆಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಾಗ, ಆ ಸಭಾಭವನವು ಮೋಡಗಳು ದೂರವಾದ ಮೇಲೆ ಪೂರಣಚಂದ್ರನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ರಾತ್ರಿ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
ಸಾ ವಿದ್ವಜ್ಜನಸಮ್ಪೂರ್ಣಾ ಸಭಾ ಸುರುಚಿರಾ ತದಾ । ಅದೃಶ್ಯತ ಘನಾಪಾಯೇ ಪೂರ್ಣಚನ್ದ್ರೇವ ಶರ್ವರೀ ॥೨-೮೨-
ಪಂಡಿತರಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಆ ಸುಂದರ ಸಭೆ, ಮೋಡಗಳು ದೂರವಾದ ಮೇಲೆ ಪೂರಣಚಂದ್ರನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ರಾತ್ರಿ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು.
ರಾಜ್ಞಃ ತು ಪ್ರಕೃತೀಃ ಸರ್ವಾಃ ಸಮಗ್ರಾಃ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಧರ್ಮವಿತ್ । ಇದಮ್ ಪುರೋಹಿತಃ ವಾಕ್ಯಮ್ ಭರತಮ್ ಮೃದು ಚ ಅಬ್ರವೀತ್ ॥೨-೮೨-
ರಾಜಕೀಯದ ಎಲ್ಲ ಸಲಹೆಗಾರರು, ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವರು, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದಾಗ, ಮುಖ್ಯ ಪುರೋಹಿತನು ಭರತನಿಗೆ ಮೃದುವಾಗಿ ಹೀಗೆಂದನು:
ತಾತ ರಾಜಾ ದಶರಥಃ ಸ್ವರ್ ಗತಃ ಧರ್ಮಮ್ ಆಚರನ್ । ಧನ ಧಾನ್ಯವತೀಮ್ ಸ್ಫೀತಾಮ್ ಪ್ರದಾಯ ಪೃಥಿವೀಮ್ ತವ ॥೨-೮೨-
ಮಗನೇ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ರಾಜ ದಶರಥನು ಈಗ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಧನ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಹೋದರು.
ರಾಮಃ ತಥಾ ಸತ್ಯ ಧೃತಿಃ ಸತಾಮ್ ಧರ್ಮಮ್ ಅನುಸ್ಮರನ್ । ನ ಅಜಹಾತ್ ಪಿತುರ್ ಆದೇಶಮ್ ಶಶೀ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾಮ್ ಇವ ಉದಿತಃ ॥೨-೮೨-
ರಾಮನು ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥೈರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಸದ್ಗುಣವನ್ನು ನೆನೆಸಿ, ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಉದಯಿಸಿದ ಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ಬೆಳಕನ್ನು ಬಿಡದಂತೆ ರಾಮನು ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ.
ಪಿತ್ರಾ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಚ ತೇ ದತ್ತಮ್ ರಾಜ್ಯಮ್ ನಿಹತ ಕಣ್ಟಕಮ್ । ತತ್ ಭುನ್ಕ್ಷ್ವ ಮುದಿತ ಅಮಾತ್ಯಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಮ್ ಏವ ಅಭಿಷೇಚಯ ॥೨-೮೨-
ನಿನ್ನ ತಂದೆಯೂ ಸಹೋದರನೂ ನಿನಗೆ ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ, ಈಗ ಎಲ್ಲ ಕಷ್ಟಗಳು ದೂರವಾಗಿದೆ. ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆನಂದಿಸಿ, ಬೇಗನೆ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ಮಾಡಿಸು.
ಉದೀಚ್ಯಾಃ ಚ ಪ್ರತೀಚ್ಯಾಃ ಚ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯಾಃ ಚ ಕೇವಲಾಃ । ಕೋಟ್ಯಾ ಅಪರ ಅನ್ತಾಃ ಸಾಮುದ್ರಾ ರತ್ನಾನಿ ಅಭಿಹರನ್ತು ತೇ ॥೨-೮೨-
ಉತ್ತರ, ಪಶ್ಚಿಮ ಹಾಗೂ ಶುದ್ಧ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದವರು, ಸಮುದ್ರದ ಅಂಚಿನವರೆಗಿನವರು, ಎಲ್ಲರೂ ನಿನಗೆ ರತ್ನಗಳನ್ನೂ ಧನಸಂಪತ್ತನ್ನೂ ತರುವಂತೆ ಮಾಡಿಸು.
ತತ್ ಶ್ರುತ್ವಾ ಭರತಃ ವಾಕ್ಯಮ್ ಶೋಕೇನ ಅಭಿಪರಿಪ್ಲುತಃ । ಜಗಾಮ ಮನಸಾ ರಾಮಮ್ ಧರ್ಮಜ್ಞೋ ಧರ್ಮ ಕಾನ್ಕ್ಷಯಾ ॥೨-೮೨-
ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಭರತನು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನು ನೆನೆಸಿದನು.
ಸ ಬಾಷ್ಪ ಕಲಯಾ ವಾಚಾ ಕಲ ಹಮ್ಸ ಸ್ವರಃ ಯುವಾ । ವಿಲಲಾಪ ಸಭಾ ಮಧ್ಯೇ ಜಗರ್ಹೇ ಚ ಪುರೋಹಿತಮ್ ॥೨-೮೨-
ಅವನು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಗದರಿದ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ, ಹಂಸದ ಕೂಗಿನಂತೆ ಮೃದುವಾಗಿ, ಸಭೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಳುತ್ತಾ, ಪುರೋಹಿತನನ್ನು ಗದರಿಸಿದನು.
ಚರಿತ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಸ್ಯ ವಿದ್ಯಾ ಸ್ನಾತಸ್ಯ ಧೀಮತಃ । ಧರ್ಮೇ ಪ್ರಯತಮಾನಸ್ಯ ಕೋ ರಾಜ್ಯಮ್ ಮದ್ವಿಧೋ ಹರೇತ್ ॥೨-೮೨-
ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ರಾಮನಂತಹವನಿಂದ ಯಾರಾದರೂ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಯೇ? ನಾನು ಹೇಗೆ ಆದುದನ್ನು ಮಾಡಲಿ?
ಕಥಮ್ ದಶರಥಾಜ್ ಜಾತಃ ಭವೇದ್ ರಾಜ್ಯ ಅಪಹಾರಕಃ । ರಾಜ್ಯಮ್ ಚ ಅಹಮ್ ಚ ರಾಮಸ್ಯ ಧರ್ಮಮ್ ವಕ್ತುಮ್ ಇಹ ಅರ್ಹಸಿ ॥೨-೮೨-
ದಶರಥನ ಮಗನಾದ ನಾನು ಹೇಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವವನಾಗಬಹುದು? ಈ ರಾಜ್ಯವೂ ನಾನು ಕೂಡ ರಾಮನಿಗೆ ಸೇರಿವೆ; ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು.
ಜ್ಯೇಷ್ಠಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಚ ಧರ್ಮ ಆತ್ಮಾ ದಿಲೀಪ ನಹುಷ ಉಪಮಃ । ಲಬ್ಧುಮ್ ಅರ್ಹತಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥೋ ರಾಜ್ಯಮ್ ದಶರಥೋ ಯಥಾ ॥೨-೮೨-
ಹಿರಿಯನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಧರ್ಮಾತ್ಮನೂ ದಿಲೀಪ, ನಹುಷರ ಸಮಾನನೂ ಆದ ರಾಮನು, ದಶರಥನಂತೆ ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹನು.
ಅನಾರ್ಯ ಜುಷ್ಟಮ್ ಅಸ್ವರ್ಗ್ಯಮ್ ಕುರ್ಯಾಮ್ ಪಾಪಮ್ ಅಹಮ್ ಯದಿ । ಇಕ್ಷ್ವಾಕೂಣಾಮ್ ಅಹಮ್ ಲೋಕೇ ಭವೇಯಮ್ ಕುಲ ಪಾಮ್ಸನಃ ॥೨-೮೨-
ನಾನು ಇಂತಹ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ, ಅದು ಅಸಾಧುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾದ್ಯ, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ತರುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ನಾನು ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶಕ್ಕೆ ಕಳಂಕವಾಗುತ್ತೇನೆ.
ಯದ್ದ್ ಹಿ ಮಾತ್ರಾ ಕೃತಮ್ ಪಾಪಮ್ ನ ಅಹಮ್ ತತ್ ಅಭಿರೋಚಯೇ । ಇಹಸ್ಥೋ ವನ ದುರ್ಗಸ್ಥಮ್ ನಮಸ್ಯಾಮಿ ಕೃತ ಅನ್ಜಲಿಃ ॥೨-೮೨-
ತಾಯಿಯು ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ; ರಾಮನು ಅರಣ್ಯದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ, ನಾನು ಕೈಮುಗಿದು ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ರಾಮಮ್ ಏವ ಅನುಗಚ್ಚಾಮಿ ಸ ರಾಜಾ ದ್ವಿಪದಾಮ್ ವರಃ । ತ್ರಯಾಣಾಮ್ ಅಪಿ ಲೋಕಾನಾಮ್ ರಾಘವೋ ರಾಜ್ಯಮ್ ಅರ್ಹತಿ ॥೨-೮೨-
ನಾನು ರಾಮನನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅವನು ರಾಜನು, ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ರಾಘವನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೂ ರಾಜ್ಯ ಮಾಡಲು ಅರ್ಹನು.
ತತ್ ವಾಕ್ಯಮ್ ಧರ್ಮ ಸಮ್ಯುಕ್ತಮ್ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸರ್ವೇ ಸಭಾಸದಃ । ಹರ್ಷಾನ್ ಮುಮುಚುರ್ ಅಶ್ರೂಣಿ ರಾಮೇ ನಿಹಿತ ಚೇತಸಃ ॥೨-೮೨-
ಈ ಧರ್ಮಪೂರ್ಣವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸಭೆಯ ಎಲ್ಲರು ಹರ್ಷದಿಂದ ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕಿದರು; ಅವರ ಮನಸ್ಸು ರಾಮನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿತ್ತು.
ಯದಿ ತು ಆರ್ಯಮ್ ನ ಶಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಿನಿವರ್ತಯಿತುಮ್ ವನಾತ್ । ವನೇ ತತ್ರ ಏವ ವತ್ಸ್ಯಾಮಿ ಯಥಾ ಆರ್ಯೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ತಥಾ ॥೨-೮೨-
ಆದರೆ ನಾನು ನನ್ನ ಅಣ್ಣನನ್ನು ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನಂತೆ ನಾನು ಕೂಡ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುತ್ತೇನೆ.
ಸರ್ವ ಉಪಾಯಮ್ ತು ವರ್ತಿಷ್ಯೇ ವಿನಿವರ್ತಯಿತುಮ್ ಬಲಾತ್ । ಸಮಕ್ಷಮ್ ಆರ್ಯ ಮಿಶ್ರಾಣಾಮ್ ಸಾಧೂನಾಮ್ ಗುಣ ವರ್ತಿನಾಮ್ ॥೨-೮೨-
ನಾನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೂ ಮಾಡಿ, ಹಿರಿಯರು, ಸದ್ಗುಣಿಗಳ ಮುಂದೆ, ರಾಮನನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ.
ವಿಷ್ಟಿಕರ್ಮಾನ್ತಿಕಾಃ ಸರ್ವೇ ಮಾರ್ಗಶೋಧನರಕ್ಷಕಾಃ । ಪ್ರಸ್ಥಾಪಿತಾ ಮಯಾ ಪೂರ್ವಮ್ ಯಾತ್ರಾಪಿ ಮಮ ರೋಚತೇ ॥೨-೮೨-
ನಾನು ಎಲ್ಲಾ ವೃತ್ತಿಕಾರರನ್ನೂ, ದಾರಿಯನ್ನು ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವವರನ್ನೂ, ರಕ್ಷಕರನ್ನೂ ಈಗಾಗಲೇ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಈ ಪ್ರಯಾಣ ನನಗೂ ಇಷ್ಟವಾಗಿದೆ.
ಏವಮ್ ಉಕ್ತ್ವಾ ತು ಧರ್ಮ ಆತ್ಮಾ ಭರತಃ ಭ್ರಾತೃ ವತ್ಸಲಃ । ಸಮೀಪಸ್ಥಮ್ ಉವಾಚ ಇದಮ್ ಸುಮನ್ತ್ರಮ್ ಮನ್ತ್ರ ಕೋವಿದಮ್ ॥೨-೮೨-
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನಾದ ಭರತನು, ತಮ್ಮನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವವನು, ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದ ಸುಮಂತ್ರನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು:
ತೂರ್ಣಮ್ ಉತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಚ ತ್ವಮ್ ಸುಮನ್ತ್ರ ಮಮ ಶಾಸನಾತ್ । ಯಾತ್ರಾಮ್ ಆಜ್ಞಾಪಯ ಕ್ಷಿಪ್ರಮ್ ಬಲಮ್ ಚೈವ ಸಮಾನಯ ॥೨-೮೨-
ಸುನಂತ್ರ, ನೀನು ಬೇಗ ಎದ್ದು ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಹೋಗು. ಕೂಡಲೇ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಸು ಮತ್ತು ಸೇನೆಯನ್ನು ಕೂಡಿಸು.
ಏವಮ್ ಉಕ್ತಃ ಸುಮನ್ತ್ರಃ ತು ಭರತೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ । ಹೃಷ್ಟಃ ಸೋ ಅದಿಶತ್ ಸರ್ವಮ್ ಯಥಾ ಸಮ್ದಿಷ್ಟಮ್ ಇಷ್ಟವತ್ ॥೨-೮೨-
ಮಹಾತ್ಮ ಭರತನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಸುನಂತ್ರನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅವನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಆಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು.
ತಾಃ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಃ ಪ್ರಕೃತಯೋ ಬಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷಾ ಬಲಸ್ಯ ಚ । ಶ್ರುತ್ವಾ ಯಾತ್ರಾಮ್ ಸಮಾಜ್ಞಪ್ತಾಮ್ ರಾಘವಸ್ಯ ನಿವರ್ತನೇ ॥೨-೮೨-
ರಾಘವನನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲು ಯಾತ್ರೆಗೆ ಆಜ್ಞೆ ಬಂದ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ, ಪ್ರಜೆಗಳು, ಸೇನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹರ್ಷಿಸಿದರು.
ತತಃ ಯೋಧ ಅನ್ಗನಾಃ ಸರ್ವಾ ಭರ್ತೃಋನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಗೃಹೇ ಗೃಹೇ । ಯಾತ್ರಾ ಗಮನಮ್ ಆಜ್ಞಾಯ ತ್ವರಯನ್ತಿ ಸ್ಮ ಹರ್ಷಿತಾಃ ॥೨-೮೨-
ಆಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಧರ ಹೆಂಗಸರು ಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಮ್ಮ ಗಂಡಸರನ್ನು ತಯಾರಾಗಲು ಪ್ರೇರಿಸಿದರು.
ತೇ ಹಯೈಃ ಗೋ ರಥೈಃ ಶೀಘ್ರೈಃ ಸ್ಯನ್ದನೈಃ ಚ ಮನೋ ಜವೈಃ । ಸಹ ಯೋಧೈಃ ಬಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷಾ ಬಲಮ್ ಸರ್ವಮ್ ಅಚೋದಯನ್ ॥೨-೮೨-
ಅವರು ವೇಗವಾದ ಕುದುರೆಗಳು, ಎತ್ತುಗಳ ರಥಗಳು ಮತ್ತು ಚುರುಕಾದ ರಥಗಳೊಂದಿಗೆ, ಯೋಧರೊಂದಿಗೆ ಸೇನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು.
ಸಜ್ಜಮ್ ತು ತತ್ ಬಲಮ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭರತಃ ಗುರು ಸಮ್ನಿಧೌ । ರಥಮ್ ಮೇ ತ್ವರಯಸ್ವ ಇತಿ ಸುಮನ್ತ್ರಮ್ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಅಬ್ರವೀತ್ ॥೨-೮೨-
ಸೇನೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗುರುಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನೋಡಿ, ಭರತನು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಸುನಂತ್ರನಿಗೆ 'ನನ್ನ ರಥವನ್ನು ಬೇಗ ತಯಾರಿಸು' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.