ಚಿತ್ತನಾಶಾದ್ವಿಪದ್ಯನ್ತೇ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಮೇ । ಕ್ಷಿಣಸ್ನೇಹಸ್ಯ ದೀಪಸ್ಯ ಸಮ್ಸಕ್ತಾ ರಶ್ಮಯೋ ಯಥಾ ॥೨-೬೪-
ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿ ಹೋದಾಗ ನನ್ನೆಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ದುರ್ಬಲವಾಗಿವೆ; ಎಣ್ಣೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ ದೀಪದ ಕಿರಣಗಳು ಹೇಗೆ ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತವೆಯೋ ಹಾಗೆ.
ಅಯಮ್ ಆತ್ಮ ಭವಃ ಶೋಕೋ ಮಾಮ್ ಅನಾಥಮ್ ಅಚೇತನಮ್ । ಸಮ್ಸಾದಯತಿ ವೇಗೇನ ಯಥಾ ಕೂಲಮ್ ನದೀ ರಯಃ ॥೨-೬೪-
ನನ್ನ ಹೃದಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ದುಃಖವು, ನನಗೆ ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದಂತೆ, ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದಂತೆ, ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹವು ದಂಡೆಯನ್ನೆದುರಿಸುವಂತೆ, ವೇಗವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಹಾ ರಾಘವ ಮಹಾ ಬಾಹೋ ಹಾ ಮಮ ಆಯಾಸ ನಾಶನ । ಹಾ ಪಿತೃಪ್ರಿಯ ಮೇ ನಾಥ ಹಾದ್ಯ ಕ್ವಾಸಿ ಗತಃ ಸುತ ॥೨-೬೪-
ಅಯ್ಯೋ ರಾಘವ, ಬಲಶಾಲಿಯಾದವನೇ! ಅಯ್ಯೋ ನನ್ನ ಕಷ್ಟವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವನೇ! ಅಯ್ಯೋ ತಂದೆಯ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರಾ, ನನ್ನ ರಕ್ಷಕನೇ! ಅಯ್ಯೋ ಮಗನೇ, ನೀನು ಈಗ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದೆಯೋ?
ಹಾ ಕೌಸಲ್ಯೇ ನಶಿಷ್ಯಾಮಿ ಹಾ ಸುಮಿತ್ರೇ ತಪಸ್ವಿನಿ । ಹಾ ನೃಶಮ್ಸೇ ಮಮಾಮಿತ್ರೇ ಕೈಕೇಯಿ ಕುಲಪಾಮ್ಸನಿ ॥೨-೬೪-
ಅಯ್ಯೋ ಕೌಸಲ್ಯೆ, ನಾನು ನಾಶವಾಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ! ಅಯ್ಯೋ ಸುಮಿತ್ರೆ, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವಳೇ! ಅಯ್ಯೋ ಕೈಕೆಯಿ, ಕ್ರೂರಿಯಾದ ನನ್ನ ಶತ್ರುವೇ, ನಮ್ಮ ವಂಶಕ್ಕೆ ಕಳಂಕವನ್ನಾದವಳೇ!
ಇತಿ ರಾಮಸ್ಯ ಮಾತುಶ್ಚ ಸುಮಿತ್ರಾಯಾಶ್ಚ ಸನ್ನಿಧೌ । ರಾಜಾ ದಶರಥಃ ಶೋಚನ್ ಜೀವಿತ ಅನ್ತಮ್ ಉಪಾಗಮತ್ ॥೨-೬೪-
ಹೀಗೆ ರಾಮನ ತಾಯಿಯೂ ಸುಮಿತ್ರೆಯೂ ಇದ್ದಾಗ, ರಾಜ ದಶರಥನು ದುಃಖದಿಂದ ಪಿಡುಗುಂಟಾಗಿ, ತನ್ನ ಜೀವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು.
ಯಥಾ ತು ದೀನಮ್ ಕಥಯನ್ ನರ ಅಧಿಪಃ । ಪ್ರಿಯಸ್ಯ ಪುತ್ರಸ್ಯ ವಿವಾಸನ ಆತುರಃ । ಗತೇ ಅರ್ಧ ರಾತ್ರೇ ಭೃಶ ದುಹ್ಖ ಪೀಡಿತಃ । ತದಾ ಜಹೌ ಪ್ರಾಣಮ್ ಉದಾರ ದರ್ಶನಃ ॥೨-೬೪-
ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರನ ವನವಾಸದಿಂದ ದುಃಖಪಟ್ಟು, ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಷ್ಟದಿಂದ ನರಪತಿಯು ದುಃಖವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು.
thumb|ಪಞ್ಚಷಷ್ಠಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಪಞ್ಚಷಷ್ಠಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ॥೨-
ಇಗೋ, ಐವತ್ತೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ಅಥ ರಾತ್ರ್ಯಾಮ್ ವ್ಯತೀತಾಯಾಮ್ ಪ್ರಾತರ್ ಏವ ಅಪರೇ ಅಹನಿ । ವನ್ದಿನಃ ಪರ್ಯುಪಾತಿಷ್ಠಮ್ಸ್ ತತ್ ಪಾರ್ಥಿವ ನಿವೇಶನಮ್ ॥೨-೬೫-
ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ, ಮುಂಜಾನೆ ಬಂದಾಗ, ವಂದಕರು ರಾಜಮನೆತನದ ಬಳಿಗೆ ಸೇರಿದರು.
ಸೂತಾಃ ಪರಮಸಮ್ಸ್ಕಾರಾಃ ಮಙ್ಗLಆಶ್ಚೋಓತ್ತಮಶ್ರುತಾಃ । ಗಾಯಕಾಃ ಸ್ತುತಿಶೀಲಾಶ್ಚ ನಿಗದನ್ತಃ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್॥೨-೬೫-
ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಸಾರಥಿಗಳು, ಶುಭಗೀತೆಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದವರು, ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಗಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾದ ಗಾಯಕರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದರು.
ರಾಜಾನಮ್ ಸ್ತುತಾಮ್ ತೇಷಾಮುದಾತ್ತಾಭಿಹಿತಾಶಿಷಾಮ್ । ಪ್ರಾಸಾದಾಭೋಗವಿಸ್ತೀರ್ಣಃ ಸ್ತುತಿಶಬ್ದೋ ಹ್ಯವರ್ತತ ॥೨-೬೫-
ಅವರ ಉನ್ನತ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಜನನ್ನು ಹೊಗಳಿದ ಶಬ್ದವು, ಆ ಮಹಲ್ನ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿತು.
ತತಸ್ತು ಸ್ತುವತಾಮ್ ತೇಷಾಮ್ ಸೂತಾನಾಮ್ ಪಾಣಿವಾದಕಾಃ । ಅವದಾನಾನ್ಯುದಾಹೃತ್ಯ ಪಾಣಿವಾದಾ ನವಾದಯನ್ ॥೨-೬೫-
ಅವರ ಹಾಡಿನ ನಡುವೆ, ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುವ ಸಾರಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು; ವಾದಕರು ಕೂಡ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
ತೇನ ಶಬ್ದೇನ ವಿಹಗಾಃ ಪ್ರತಿಬುದ್ಧಾ ವಿಸಸ್ವನುಃ । ಶಾಖಾಸ್ಥಾಃ ಪಞ್ಜರಸ್ಥಾಶ್ಚ ಯೇ ರಾಜಕುಲಗೋಚರಾಃ ॥೨-೬೫-
ಆ ಶಬ್ದದಿಂದ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಕೊಕ್ಕುಗಳು, ಕೊಳಲಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳು, ಹಾಗೂ ಶಾಖೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ಹಾಡಲು ಶುರುಮಾಡಿದವು.
ವ್ಯಾಹೃತಾಃ ಪುಣ್ಯ್ಶಬ್ದಾಶ್ಚ ವೀಣಾನಾಮ್ ಚಾಪಿ ನಿಸ್ಸ್ವನಾಃ । ಆಶೀರ್ಗೇಯಮ್ ಚ ಗಾಥಾನಾಮ್ ಪೂರಯಾಮಾಸ ವೇಶ್ಮ ತತ ॥೨-೬೫-
ವೀಣೆಯ ಶುಭಶಬ್ದಗಳು, ಆಶೀರ್ವಾದದ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಗೀತೆಗಳ ಪಠಣದಿಂದ ಅರಮನೆ ತುಂಬಿ ಹೋಯಿತು.
ತತಃ ಶುಚಿ ಸಮಾಚಾರಾಃ ಪರ್ಯುಪಸ್ಥಾನ ಕೋವಿದಃ । ಸ್ತ್ರೀ ವರ್ಷ ವರ ಭೂಯಿಷ್ಠಾಉಪತಸ್ಥುರ್ ಯಥಾ ಪುರಮ್ ॥೨-೬೫-
ನಂತರ, ಶುದ್ಧ ನಡತೆಯುಳ್ಳ, ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾದ, ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಯುವತಿಯರೂ ಸುಂದರರೂ ಆಗಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರು, ಹಳೆಯದಂತೆ ಸೇರಿದರು.
ಹರಿ ಚನ್ದನ ಸಮ್ಪೃಕ್ತಮ್ ಉದಕಮ್ ಕಾನ್ಚನೈಃ ಘಟೈಃ । ಆನಿನ್ಯುಃ ಸ್ನಾನ ಶಿಕ್ಷಾ ಆಜ್ಞಾ ಯಥಾ ಕಾಲಮ್ ಯಥಾ ವಿಧಿ ॥೨-೬೫-
ಅವರು ಚಂದನ ಮತ್ತು ಹಸಿರುಕುಂಕುಮವನ್ನು ಬೆರೆಸಿದ ನೀರನ್ನು ಬಂಗಾರದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ನಾನಕ್ಕಾಗಿ, ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮತ್ತು ವಿಧಿಯಂತೆ ತಂದರು.
ಮನ್ಗಲ ಆಲಮ್ಭನೀಯಾನಿ ಪ್ರಾಶನೀಯಾನ್ ಉಪಸ್ಕರಾನ್ । ಉಪನಿನ್ಯುಸ್ ತಥಾ ಅಪಿ ಅನ್ಯಾಃ ಕುಮಾರೀ ಬಹುಲಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ॥೨-೬೫-
ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಯುವತಿಯರು ಶುಭದ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಕುಡಿಯಲು ಬೇಕಾದ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಂತೆ ತಂದರು.
ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಸಮ್ಪನ್ನಮ್ ಸರ್ವಮ್ ವಿಧಿವದರ್ಚಿತಮ್ । ಸರ್ವಮ್ ಸುಗುಣಲಕ್ಸ್ಮೀವತ್ತದ್ಭಭೂವಾಭಿಹಾರಿಕಮ್ ॥೨-೬೫-
ಅವನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಶುಭಚಿಹ್ನೆಗಳೂ ಇದ್ದವು, ಎಲ್ಲವೂ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಆಲಂಕೃತವಾಗಿತ್ತು, ರಾಜನಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅದೊಂದು ಸೊಗಸಾದ ದೃಶ್ಯವಾಗಿತ್ತು.
ತತಃ ಸೂರ್ಯೋದಯಮ್ ಯಾವತ್ಸರ್ವಮ್ ಪರಿಸಮುತ್ಸುಕಮ್ । ತಸ್ಥಾವನುಪಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಮ್ ಕಿಮ್ ಸ್ವಿದಿತ್ಯುಪಶ್ ॥೨-೬೫-
ಆಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯೋದಯವಾಗುವವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಆತಂಕದಿಂದ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು, ಏನು ಸಂಭವಿಸಿತೋ ಎಂಬ ಚಿಂತೆ ಅವರಲ್ಲಿ ತುಂಬಿತ್ತು, ಏನೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ಅಥ ಯಾಃ ಕೋಸಲ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಶಯನಮ್ ಪ್ರತ್ಯನನ್ತರಾಃ । ತಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ತು ಸಮಾಗಮ್ಯ ಭರ್ತಾರಮ್ ಪ್ರತ್ಯಬೋಧಯನ್ ॥೨-೬೫-
ಮತ್ತೆ, ಕೋಸಲದ ರಾಜನ ಹತ್ತಿರದ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ನಿದ್ದೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ ತಮ್ಮ ಭರ್ತಾರನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು.
ತಥಾಪ್ಯುಚಿತವೃತ್ತಾಸ್ತಾ ವಿನಯೇನ ನಯೇನ ಚ । ನ ಹ್ಯಸ್ಯ ಶಯನಮ್ ಸ್ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ಕಿಮ್ ಚಿದಪ್ಯುಪಲೇಭಿರೇ ॥೨-೬೫-
ಆ ಮಹಿಳೆಯರು ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ, ವಿನಯದಿಂದ ವರ್ತಿಸಿದರು; ಅವರು ರಾಜನ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸದೆ, ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಕಳಪೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.
ತಾಃ ಸ್ತ್ರೀಯಃ ಸ್ವಪ್ನಶೀಲಜ್ಞಾಸ್ಚೇಷ್ಟಾಸಮ್ಚಲನಾದಿಷು । ತಾ ವೇಪಥು ಪರೀತಾಃ ಚ ರಾಜ್ಞಃ ಪ್ರಾಣೇಷು ಶನ್ಕಿತಾಃ ॥೨-೬೫-
ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲಿರುವವರ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾದ ಆ ಮಹಿಳೆಯರು, ರಾಜನ ಪ್ರಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಭಯದಿಂದ ನಡುಗಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು.
ಪ್ರತಿಸ್ರೋತಃ ತೃಣ ಅಗ್ರಾಣಾಮ್ ಸದೃಶಮ್ ಸಮ್ಚಕಮ್ಪಿರೇ । ಅಥ ಸಮ್ವೇಪಮನಾನಾಮ್ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಚ ಪಾರ್ಥಿವಮ್ ॥೨-೬೫-
ನದಿಯ ದಡದ ಹುಲ್ಲುಗಳು ಹರಿವಿನ ವಿರುದ್ಧ ನಡುಗುವಂತೆ, ಆ ಮಹಿಳೆಯರು ನಡುಗಿದರು; ರಾಜನನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅವರ ನಡುಗು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
ಯತ್ ತತ್ ಆಶನ್ಕಿತಮ್ ಪಾಪಮ್ ತಸ್ಯ ಜಜ್ಞೇ ವಿನಿಶ್ಚಯಃ । ಕೌಸಲ್ಯಾ ಚ ಸುಮಿತ್ರಾ ಚ ಪುತ್ರಶೋಕಪರಾಜಿತೇ ॥೨-೬೫-
ಅವರು ಭಯಪಟ್ಟಿದ್ದ ದುರ್ಘಟನೆ ಈಗ ಖಚಿತವಾಯಿತು; ಕೌಸಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ರೆಯರು ತಮ್ಮ ಮಗನ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದರು.
ಪ್ರಸುಪ್ತೇ ನ ಪ್ರಬುಧ್ಯೇತೇ ಯಥಾ ಕಾಲಸಮನ್ವಿತೇ । ನಿಷ್ಪ್ರಭಾ ಚ ವಿವರ್ಣಾ ಚ ಸನ್ನಾ ಶೋಕೇನ ಸನ್ನತಾ ॥೨-೬೫-
ಅವರು ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ; ಅವರ ಕಾಂತಿ ಹೋದಿತ್ತು, ಮುಖ ಬಿಳಿಯಾಗಿ ದುಃಖದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿದ್ದರು.
ನ ವ್ಯರಾಜತ ಕೌಸಲ್ಯಾ ತಾರೇವ ತಿಮಿರಾವೃತಾ । ಕೌಸಲ್ಯಾನನ್ತರಮ್ ರಾಜ್ಞಃ ಸುಮಿತ್ರಾ ತದನ್ತನರಮ್ ॥೨-೬೫-
ಕೌಸಲ್ಯಾ, ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ, ಹೊಳೆಯಲಿಲ್ಲ; ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ನಂತರ ರಾಜನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಸುಮಿತ್ರೆಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಳು.
ನ ಸ್ಮ ವಿಭ್ರಾಜತೇ ದೇವೀ ಶೋಕಾಶ್ರುಲುಲಿತಾನನಾ । ತೇ ಚ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಥಾ ಸುಪ್ತೇ ಶುಭೇ ದೇವ್ಯೌ ಚ ತಮ್ ನೃಪಮ್ ॥೨-೬೫-
ಆ ರಾಣಿ, ದುಃಖದ ಅಶ್ರುಗಳಿಂದ ಮುಖ ಕಳಂಕಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಹೊಳೆಯಲಿಲ್ಲ; ರಾಜನನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಮಲಗಿದಂತೆ, ಆ ಮಹಾನಿಯರನ್ನು ನೋಡಿ—
ಸುಪ್ತಮೇ ವೋದ್ಗತಪ್ರಾಣಮನ್ತಃ ಪುರಮನ್ಯತ । ತತಃ ಪ್ರಚುಕ್ರುಶುರ್ ದೀನಾಃ ಸಸ್ವರಮ್ ತಾ ವರ ಅನ್ಗನಾಃ ॥೨-೬೫-
ಆಗ ಆಂತರಿಕ ಅರಮನೆ, ತನ್ನ ಒಡೆಯನು ಪ್ರಾಣವಿಟ್ಟು ಮಲಗಿರುವುದರಿಂದ ಬದಲಾಗಿದಂತೆ ಕಂಡಿತು; ಆಗ ಆ ಮಹಿಳೆಯರು ದುಃಖದಿಂದ ಜೋರಾಗಿ ಅಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
ಕರೇಣವೈವ ಅರಣ್ಯೇ ಸ್ಥಾನ ಪ್ರಚ್ಯುತ ಯೂಥಪಾಃ । ತಾಸಾಮ್ ಆಕ್ರನ್ದ ಶಬ್ದೇನ ಸಹಸಾ ಉದ್ಗತ ಚೇತನೇ ॥೨-೬೫-
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಾಯಕನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಆನೆಮಕ್ಕಳಂತೆ, ಆ ಮಹಿಳೆಯರು ಏಕಾಏಕಿ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಬಂದು ಜೋರಾಗಿ ಅಳಲು ಹಾಕಿಕೊಂಡರು.
ಕೌಸಲ್ಯಾ ಚ ಸುಮಿತ್ರಾಚ ತ್ಯಕ್ತ ನಿದ್ರೇ ಬಭೂವತುಃ । ಕೌಸಲ್ಯಾ ಚ ಸುಮಿತ್ರಾ ಚ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ್ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ಚ ಪಾರ್ಥಿವಮ್ ॥೨-೬೫-
ಕೌಸಲ್ಯಾ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ರೆಯರು ನಿದ್ದೆಯನ್ನು ತೊರೆದು ಎದ್ದರು; ಅವರು ರಾಜನನ್ನು ನೋಡಿ, ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರು.
ಹಾ ನಾಥ ಇತಿ ಪರಿಕ್ರುಶ್ಯ ಪೇತತುರ್ ಧರಣೀ ತಲೇ । ಸಾ ಕೋಸಲ ಇನ್ದ್ರ ದುಹಿತಾ ವೇಷ್ಟಮಾನಾ ಮಹೀ ತಲೇ ॥೨-೬೫-
‘ಅಯ್ಯೋ ಸ್ವಾಮಿ!’ ಎಂದು ಕೂಗಿ, ಅವರು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದರು; ಕೋಸಲದ ರಾಜನ ಮಗಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಉರುಳುತ್ತಾ ಅಳುತ್ತಿದ್ದಳು.