ಋಷೇರ್ ಹಿ ನ್ಯಸ್ತ ದಣ್ಡಸ್ಯ ವನೇ ವನ್ಯೇನ ಜೀವತಃ । ಕಥಮ್ ನು ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಧೋ ಮದ್ ವಿಧಸ್ಯ ವಿಧೀಯತೇ ॥೨-೬೩-
'ಅಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಆಹಾರದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಋಷಿಯನ್ನಾದರೂ ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಹೇಗೆ ಕೊಲ್ಲಬಹುದು?'
ಜಟಾ ಭಾರ ಧರಸ್ಯ ಏವ ವಲ್ಕಲ ಅಜಿನ ವಾಸಸಃ । ಕೋ ವಧೇನ ಮಮ ಅರ್ಥೀ ಸ್ಯಾತ್ ಕಿಮ್ ವಾ ಅಸ್ಯ ಅಪಕೃತಮ್ ಮಯಾ ॥೨-೬೩-
'ಜಟೆ ಧರಿಸಿ, ವಾಲ್ಕಲ ಹಾಗೂ ಚರ್ಮದ ಬಟ್ಟೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುವ ನನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಯಾರು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ? ನಾನು ಅವರಿಗೆ ಯಾವ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ?'
ಏವಮ್ ನಿಷ್ಫಲಮ್ ಆರಬ್ಧಮ್ ಕೇವಲ ಅನರ್ಥ ಸಮ್ಹಿತಮ್ । ನ ಕಶ್ಚಿತ್ ಸಾಧು ಮನ್ಯೇತ ಯಥೈವ ಗುರು ತಲ್ಪಗಮ್ ॥೨-೬೩-
'ಈ ರೀತಿ ಫಲವಿಲ್ಲದ, ಕೇವಲ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಯಾರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಗುರುಪತ್ನಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿದವನನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೋ ಹಾಗೆ.'
ನಹಮ್ ತಥಾ ಅನುಶೋಚಾಮಿ ಜೀವಿತ ಕ್ಷಯಮ್ ಆತ್ಮನಃ । ಮಾತರಮ್ ಪಿತರಮ್ ಚ ಉಭಾವ್ ಅನುಶೋಚಾಮಿ ಮದ್ ವಿಧೇ ॥೨-೬೩-
'ನನ್ನ ಜೀವಹಾನಿಗೆ ನಾನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ದುಃಖಪಡುತ್ತಿಲ್ಲ; ನನ್ನಂತಹ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆಗೆ ಮಾತ್ರ ನಾನು ಹೆಚ್ಚು ದುಃಖಪಡುತ್ತೇನೆ.'
ತತ್ ಏತಾನ್ ಮಿಥುನಮ್ ವೃದ್ಧಮ್ ಚಿರ ಕಾಲಭೃತಮ್ ಮಯಾ । ಮಯಿ ಪನ್ಚತ್ವಮ್ ಆಪನ್ನೇ ಕಾಮ್ ವೃತ್ತಿಮ್ ವರ್ತಯಿಷ್ಯತಿ ॥೨-೬೩-
'ಅದು ವಯಸ್ಕ ದಂಪತಿ, ನನಗೆ ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಅವಲಂಬಿಸಿದವರು—ನಾನು ಇಲ್ಲದಾಗ ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ಯಾರು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ?'
ವೃದ್ಧೌ ಚ ಮಾತಾ ಪಿತರಾವ್ ಅಹಮ್ ಚ ಏಕ ಇಷುಣಾ ಹತಃ । ಕೇನ ಸ್ಮ ನಿಹತಾಃ ಸರ್ವೇ ಸುಬಾಲೇನ ಅಕೃತ ಆತ್ಮನಾ ॥೨-೬೩-
'ವಯಸ್ಸಾದ ನನ್ನ ತಾಯಿ-ತಂದೆ ಮತ್ತು ನಾನು—ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ, ಸ್ವತಃ ತಿಳಿಯದ ಬಾಲಕನಿಂದ ಸಾಯಲಾದೆವು.'
ತಮ್ ಗಿರಮ್ ಕರುಣಾಮ್ ಶ್ರುತ್ವಾ ಮಮ ಧರ್ಮ ಅನುಕಾನ್ಕ್ಷಿಣಃ । ಕರಾಭ್ಯಾಮ್ ಸಶರಮ್ ಚಾಪಮ್ ವ್ಯಥಿತಸ್ಯ ಅಪತತ್ ಭುವಿ ॥೨-೬೩-
ಆ ದುಃಖಭರಿತ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಉಂಟಾಯಿತು; ದುಃಖದಿಂದ ನನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಣ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದವು.
ತಸ್ಯಾಹಮ್ ಕರುಣಮ್ ಶ್ರುತ್ವಾ ನಿಶಿ ಲಾಲಪತೋ ಬಹು । ಸಮ್ಭ್ರಾನತಃ ಶೋಕವೇಗೇನ ಭೃಶಮಾಸ ವಿಚೇತನಃ ॥೨-೬೩-
ಅವನ ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದ ಆ करूಣೆಯ ಕೂಗುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ನಾನು ಬಹಳ ಆತಂಕದಿಂದ, ದುಃಖದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮನಸ್ಸು ಕಳೆದುಕೊಂಡೆನು.
ತಮ್ ದೇಶಮ್ ಅಹಮ್ ಆಗಮ್ಯ ದೀನ ಸತ್ತ್ವಃ ಸುದುರ್ಮನಾಃ । ಅಪಶ್ಯಮ್ ಇಷುಣಾ ತೀರೇ ಸರಯ್ವಾಃ ತಾಪಸಮ್ ಹತಮ್ ॥೨-೬೩-
ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನಾನು ಹೋದಾಗ, ಮನಸ್ಸು ತುಂಬ ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು, ಮನಃಸ್ಥಿತಿ ಕುಗ್ಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಸರಯೂ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ, ಬಾಣದಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡು ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಆ ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದೆ.
ಅವಕೀರ್ಣಜಟಾಭಾರಮ್ ಪ್ರವಿದ್ಧಕಲಶೋದಕಮ್ । ಪಾಸುಶೋಣಿತದಿಗ್ಧಾಙ್ಗಮ್ ಶಯಾನಮ್ ಶಲ್ಯಪೀಡಿತಮ್ ॥೨-೬೩-
ಅವನ ಜಟೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚದುರಿಕೊಂಡಿದ್ದವು, ಕಳಶದಿಂದ ನೀರು ಸುರಿದು ಹೋಗಿತ್ತು, ಅವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ರಕ್ತದ ಗುರುತುಗಳು, ಬಾಣದಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ನೋವು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದನು.
ಸ ಮಾಮ್ ಉದ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ನೇತ್ರಾಭ್ಯಾಮ್ ತ್ರಸ್ತಮ್ ಅಸ್ವಸ್ಥ ಚೇತಸಮ್ । ಇತಿ ಉವಾಚ ವಚಃ ಕ್ರೂರಮ್ ದಿಧಕ್ಷನ್ನ್ ಇವ ತೇಜಸಾ ॥೨-೬೩-
ನಾನು ಭಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಗೊಂದಲದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದಾಗ, ಅವನು ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಅವನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಉರಿಯುವಂತಾಗಿ, ಕಠಿಣವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
ಕಿಮ್ ತವ ಅಪಕೃತಮ್ ರಾಜನ್ ವನೇ ನಿವಸತಾ ಮಯಾ । ಜಿಹೀರ್ಷಿಉರ್ ಅಮ್ಭೋ ಗುರ್ವ್ ಅರ್ಥಮ್ ಯದ್ ಅಹಮ್ ತಾಡಿತಃ ತ್ವಯಾ ॥೨-೬೩-
ರಾಜನೇ, ನಾನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಿನಗೆ ಯಾವ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ? ನೀನು ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಬಾಣದಿಂದ ಹೊಡೆದಿದ್ದೀಯಲ್ಲ.
ಏಕೇನ ಖಲು ಬಾಣೇನ ಮರ್ಮಣಿ ಅಭಿಹತೇ ಮಯಿ । ದ್ವಾವ್ ಅನ್ಧೌ ನಿಹತೌ ವೃದ್ಧೌ ಮಾತಾ ಜನಯಿತಾ ಚ ಮೇ ॥೨-೬೩-
ಒಂದು ಬಾಣದಿಂದ ನನ್ನ ಜೀವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದಾಗ, ನನ್ನ ಇಬ್ಬರು ವೃದ್ಧರೂ, ಕುರುಡುಮಕ್ಕಳಾದ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯೂ ಈಗ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದರೂ ಸತ್ತವರಂತಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ತೌ ನೂನಮ್ ದುರ್ಬಲಾವ್ ಅನ್ಧೌ ಮತ್ ಪ್ರತೀಕ್ಷೌ ಪಿಪಾಸಿತೌ । ಚಿರಮ್ ಆಶಾ ಕೃತಾಮ್ ತೃಷ್ಣಾಮ್ ಕಷ್ಟಾಮ್ ಸಮ್ಧಾರಯಿಷ್ಯತಃ ॥೨-೬೩-
ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ದುರ್ಬಲರೂ, ಕುರುಡರೂ ಆಗಿ, ನನ್ನನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾ, ನೀರಿಗಾಗಿ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ, ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯ ನೋವನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ನ ನೂನಮ್ ತಪಸೋ ವಾ ಅಸ್ತಿ ಫಲ ಯೋಗಃ ಶ್ರುತಸ್ಯ ವಾ । ಪಿತಾ ಯನ್ ಮಾಮ್ ನ ಜಾನಾತಿ ಶಯಾನಮ್ ಪತಿತಮ್ ಭುವಿ ॥೨-೬೩-
ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವೂ ಇಲ್ಲ, ವಿದ್ಯೆಯ ಫಲವೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದೇ ಸತ್ಯ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ, ನಾನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ನನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತಿತ್ತಲ್ಲ.
ಜಾನನ್ನ್ ಅಪಿ ಚ ಕಿಮ್ ಕುರ್ಯಾತ್ ಅಶಕ್ತಿರ್ ಅಪರಿಕ್ರಮಃ । ಚಿದ್ಯಮಾನಮ್ ಇವ ಅಶಕ್ತಃ ತ್ರಾತುಮ್ ಅನ್ಯೋ ನಗೋ ನಗಮ್ ॥೨-೬೩-
ತಂದೆಗೆ ಗೊತ್ತಾಗಿದ್ದರೂ ಏನು ಮಾಡಬಲ್ಲರು? ಅವರು ಅಶಕ್ತರು, ಚಲಿಸಲಾರರು. ಒಂದು ಮರವನ್ನು ಕಡಿದು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಮರ ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಾಗದು.
ಪಿತುಸ್ ತ್ವಮ್ ಏವ ಮೇ ಗತ್ವಾ ಶೀಘ್ರಮ್ ಆಚಕ್ಷ್ವ ರಾಘವ । ನ ತ್ವಾಮ್ ಅನುದಹೇತ್ ಕ್ರುದ್ಧೋ ವನಮ್ ವಹ್ನಿರ್ ಇವ ಏಧಿತಃ ॥೨-೬೩-
ರಾಮಾ, ನೀನು ಬೇಗನೆ ಹೋಗಿ ನನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳು. ಅವರ ಕೋಪವು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತಿರುವ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಸುಡದಿರಲಿ.
ಇಯಮ್ ಏಕ ಪದೀ ರಾಜನ್ ಯತಃ ಮೇ ಪಿತುರ್ ಆಶ್ರಮಃ । ತಮ್ ಪ್ರಸಾದಯ ಗತ್ವಾ ತ್ವಮ್ ನ ತ್ವಾಮ್ ಸ ಕುಪಿತಃ ಶಪೇತ್ ॥೨-೬೩-
ರಾಜನೇ, ಈ ಒಂದು ದಾರಿ ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ನೀನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸು. ಅವರು ಕೋಪದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಶಪಿಸದಿರಲಿ.
ವಿಶಲ್ಯಮ್ ಕುರು ಮಾಮ್ ರಾಜನ್ ಮರ್ಮ ಮೇ ನಿಶಿತಃ ಶರಃ । ರುಣದ್ಧಿ ಮೃದು ಸ ಉತ್ಸೇಧಮ್ ತೀರಮ್ ಅಮ್ಬು ರಯೋ ಯಥಾ ॥೨-೬೩-
ರಾಜನೇ, ನನ್ನ ಜೀವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಆ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬಾಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕು. ಅದು ನನ್ನ ಉಸಿರನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದಿದೆ, ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ನೀರನ್ನು ತಡೆಯುವಂತೆ.
ಸಶಲ್ಯಃ ಕ್ಲಿಶ್ಯತೇ ಪ್ರಾಣೈರ್ವಿಶಲ್ಯೋ ವಿನಶಿಷ್ಯತಿ । ಇತಿ ಮಾಮವಿಶಚ್ಚಿನ್ತಾ ತಸ್ಯ ಶಲ್ಯಾಪಕರ್ಷಣೇ ॥೨-೬೩-
ಬಾಣ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಳಿದರೆ ನಾನು ಪ್ರಾಣದ ನೋವಿನಲ್ಲಿ ಬಳಲುತ್ತೇನೆ; ತೆಗೆದರೆ ನಾನು ಸತ್ತೇ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಬಾಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದಾಗ ನನಗೆ ಈ ಚಿಂತೆ ಬಂದಿತು.
ದುಃಖಿತಸ್ಯ ಚ ದೀನಸ್ಯ ಮಮ ಶೋಕಾತುರಸ್ಯ ಚ । ಲಕ್ಷ್ಯಾಮಾಸ ಹೃದಯೇ ಚಿನ್ತಾಮ್ ಮುನಿಸುತ ಸ್ತದಾ ॥೨-೬೩-
ಅವನ ದುಃಖ, ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಮತ್ತು ಶೋಕದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಚಿಂತೆ ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯಿತು.
ತಾಮ್ಯಮಾನಃ ಸ ಮಾಮ್ ದುಃಖಾದುವಾಚ ಪರಮಾರ್ತವತ್ । ಸೀದಮಾನೋ ವಿವೃತ್ತಾಙ್ಗೋ ವೇಷ್ಟಮಾನೋ ಗತಃ ಕ್ಷಯಮ್ ॥೨-೬೩-
ಅವನಿಗೆ ತುಂಬಾ ನೋವಾಗಿತ್ತು, ಆತುರದಿಂದ ತುಂಬಿದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ, ನರಳುತ್ತಾ, ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾ, ನನಗೆ ಆಳವಾದ ದುಃಖದಿಂದ ಮಾತಾಡಿದನು.
ಸಮ್ಸ್ತಭ್ಯ ಧೈರ್ಯೇಣ ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತೋ ಭವಾಮ್ಯಹಮ್ । ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಕೃತಮ್ ಪಾಪಮ್ ಹೃದಯಾದಪನೀಯತಾಮ್ ॥೨-೬೩-
ನಾನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ, ರಾಜನೇ. ನೀನು ಮಾಡಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹತ್ಯೆಯ ಪಾಪವನ್ನು ಹೃದಯದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕು.
ನ ದ್ವಿಜಾತಿರ್ ಅಹಮ್ ರಾಜನ್ ಮಾ ಭೂತ್ ತೇ ಮನಸೋ ವ್ಯಥಾ । ಶೂದ್ರಾಯಾಮ್ ಅಸ್ಮಿ ವೈಶ್ಯೇನ ಜಾತಃ ಜನ ಪದ ಅಧಿಪ ॥೨-೬೩-
ರಾಜನೇ, ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ದುಃಖವಾಗಬಾರದು. ನಾನು ಶೂದ್ರಸ್ತ್ರೀಯಿಂದ, ವೈಶ್ಯನ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದ್ದೇನೆ, ದೇಶದ ಅಧಿಪತಿಯಾದವನೇ.
ಇತಿ ಇವ ವದತಃ ಕೃಚ್ಚ್ರಾತ್ ಬಾಣ ಅಭಿಹತ ಮರ್ಮಣಃ । ವಿಘೂರ್ಣತೋ ವಿಚೇಷ್ಟಸ್ಯ ವೇಪಮಾಚಸ್ಯ ಭೂತಲೇ ॥೨-೬೩-
ಹೀಗೆ ಅವನು ಕಷ್ಟದಿಂದ, ಬಾಣದಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡು, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನರಳುತ್ತಾ, ದೇಹವು ನಡುಗುತ್ತಾ, ಮಾತಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ತಸ್ಯ ತು ಆನಮ್ಯಮಾನಸ್ಯ ತಮ್ ಬಾಣಮ್ ಅಹಮ್ ಉದ್ಧರಮ್ । ತಸ್ಯ ತ್ವಾನಮ್ಯಮಾನಸ್ಯ ತಮ್ ಬಾಣಾಮಹಮುದ್ಧರಮ್ ॥೨-೬೩-
ಅವನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಾಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಗ, ನಾನು ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ಆ ಬಾಣವನ್ನು ಎಳೆದೆ.
ಜಲ ಆರ್ದ್ರ ಗಾತ್ರಮ್ ತು ವಿಲಪ್ಯ ಕೃಚ್ಚಾನ್ । ಮರ್ಮ ವ್ರಣಮ್ ಸಮ್ತತಮ್ ಉಚ್ಚಸನ್ತಮ್ । ತತಃ ಸರಯ್ವಾಮ್ ತಮ್ ಅಹಮ್ ಶಯಾನಮ್ । ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಭದ್ರೇ ಸುಭೃಶಮ್ ವಿಷಣ್ಣಃ ॥೨-೬೩-
ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೊಯ್ದ ದೇಹದಿಂದ ದುಃಖದಿಂದ ಅಳುತ್ತಾ, ಹೃದಯದ ಗಾಯದಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೋವು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ನಾನು ಸರಯೂ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಪ್ರಿಯೆ, ತುಂಬಾ ವಿಷಾದದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದೆನು.
thumb|ಚತುಃಷಷ್ಠಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಚತುಃಷಷ್ಠಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ॥೨-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಈಗ ಕೇಳಿ.
ವಧಮಪ್ರತಿರೂಪಮ್ ತು ಮಹರ್ಷೇಸ್ತಸ್ಯ ರಾಘವಃ । ವಿಲಪನ್ನೇ ವ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಕೌಸಲ್ಯಾಮ್ ಪುನ ರಬ್ರವೀತ್ ॥೨-೬೪-
ಆ ಮಹರ್ಷಿಯ ಅನ್ಯಾಯವಾದ ಹತ್ಯೆಗೆ ದುಃಖ ಪಟ್ಟು, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ರಾಮನು ಮತ್ತೆ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ತತ್ ಅಜ್ಞಾನಾನ್ ಮಹತ್ ಪಾಪಮ್ ಕೃತ್ವಾ ಸಮ್ಕುಲಿತ ಇನ್ದ್ರಿಯಃ । ಏಕಃ ತು ಅಚಿನ್ತಯಮ್ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಕಥಮ್ ನು ಸುಕೃತಮ್ ಭವೇತ್ ॥೨-೬೪-
ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆ ಮಹಾ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಗೊಂದಲಗೊಂಡು, ನಾನು ಒಬ್ಬನೇ ಉಳಿದು, ಇದರಿಂದ ಯಾವ ಒಳ್ಳೆಯದು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೆನು.