ಅನ್ತಃಪುರಾಣಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಶಾನ್ತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಥಾಗತಾಮ್ । ಸಹ ಭರ್ತ್ರಾ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀಂ ಪ್ರೀತ್ಯಾನನ್ದಮುಪಾಗಮನ್ ॥೧-೧೧-
ಅಂತರಂಗ ಗೃಹಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಶಾಂತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದ ರಾಣಿ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಜೊತೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಳು.
ಪೂಜ್ಯಮಾನಾ ತು ತಾಭಿಃ ಸಾ ರಾಜ್ಞಾ ಚೈವ ವಿಶೇಷತಃ । ಉವಾಸ ತತ್ರ ಸುಖಿತಾ ಕಞ್ಚಿತ್ ಕಾಲಂ ಸಹದ್ವಿಜಾ ॥೧-೧೧-
ಆ ರಾಣಿ ಆ ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಾಜನಿಂದ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದು, ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವು ಕಾಲ ಸುಖದಿಂದ ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದಳು.
thumb|ದ್ವಾದಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಬಾಲಕಾಣ್ಡೇ ದ್ವಾದಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೧-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಬಾಲಕಾಂಡದ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ತತಃ ಕಾಲೇ ಬಹುತಿಥೇ ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿತ್ ಸುಮನೋಹರೇ । ವಸನ್ತೇ ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತೇ ರಾಜ್ಞೋ ಯಷ್ಟುಂ ಮನೋಽಭವತ್ ॥೧-೧೨-
ಅನೇಕ ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ವಸಂತ ಋತು ಬಂದುಹೋದಾಗ, ರಾಜನಿಗೆ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವ ಆಸೆ ಉಂಟಾಯಿತು.
ತತಃ ಪ್ರಣಮ್ಯ ಶಿರಸಾ ತಂ ವಿಪ್ರಂ ದೇವವರ್ಣಿನಮ್ । ಯಜ್ಞಾಯ ವರಯಾಮಾಸ ಸಂತಾನಾರ್ಥಂ ಕುಲಸ್ಯ ಚ ॥೧-೧೨-
ಆದ ಮೇಲೆ, ದೇವತೆಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ತಲೆಯೊಗಿಸಿ, ರಾಜನು ತನ್ನ ವಂಶದ ಸಂತಾನಕ್ಕಾಗಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದನು.
ತಥೇತಿ ಚ ಸ ರಾಜಾನಮುವಾಚ ವಸುಧಾಧಿಪಮ್ । ಸಮ್ಭಾರಾಃ ಸಮ್ಭ್ರಿಯನ್ತಾಂ ತೇ ತುರಗಶ್ಚ ವಿಮುಚ್ಯತಾಮ್ ॥೧-೧೨-
ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು 'ಹೌದು' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿ, ಭೂಮಿಪಾಲಕರಾದ ರಾಜನಿಗೆ, 'ಯಜ್ಞದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಕುದುರೆಯನ್ನು ಬಿಡಿರಿ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಸರಯ್ವಾಶ್ಚೋತ್ತರೇ ತೀರೇ ಯಜ್ಞಭೂಮಿರ್ವಿಧೀಯತಾಮ್ । ತತೋಽಬ್ರವೀನೃಪೋ ವಾಕ್ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ ವೇದಪಾರಗಾನ್ ॥೧-೧೨-
'ಸರಯೂ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಸ್ಥಳವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿರಿ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ನಂತರ ರಾಜನು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು.
ಸುಮನ್ತ್ರಾವಾಹಯ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೃತ್ವಿಜೋ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಃ । ಸುಯಜ್ಞಂ ವಾಮದೇವಂ ಚ ಜಾಬಾಲಿಮಥ ಕಾಶ್ಯಪಮ್ ॥೧-೧೨-
'ಸುಮಂತ್ರ, ನೀನು ಬೇಗನೆ ವೇದಪಾಂಡಿತರಾದ ಯಜ್ಞಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾದ ಸುಯಜ್ಞ, ವಾಮದೇವ, ಜಾಬಾಲಿ ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಯಪರನ್ನು ಕರೆತಂದುಕೊ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಪುರೋಹಿತಂ ವಸಿಷ್ಠಂ ಚ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಾಃ । ತತಃ ಸುಮನ್ತ್ರಸ್ತ್ವರಿತಂ ಗತ್ವಾ ತ್ವರಿತವಿಕ್ರಮಃ ॥೧-೧೨-
'ಮತ್ತು ಕುಲಪುರೋಹಿತ ವಸಿಷ್ಠರನ್ನು ಹಾಗೂ ಇತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಕೂಡ ಕರೆತಂದುಕೊ' ಎಂದರು. ತಕ್ಷಣವೇ ಸುಮಂತ್ರನು ವೇಗವಾಗಿ ಹೋದನು.
ಸಮಾನಯತ್ ಸ ತಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಸಮಸ್ತಾನ್ ವೇದಪಾರಗಾನ್ । ತಾನ್ ಪೂಜಯಿತ್ವಾ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ರಾಜಾ ದಶರಥಸ್ತದಾ ॥೧-೧೨-
ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ವೇದಪಾಂಡಿತರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಕರೆತಂದನು. ನಂತರ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ರಾಜ ದಶರಥನು ಅವರನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದನು.
ಧರ್ಮಾರ್ಥಸಹಿತಂ ಯುಕ್ತಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ । ಮಮ ತಾತಪ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಪುತ್ರಾರ್ಥಂ ನಾಸ್ತಿ ವೈ ಸುಖಮ್ ॥೧-೧೨-
ಅವನು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ಮೃದುವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದನು: 'ನನಗೆ ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದ ನೋವಿನಿಂದ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸುಖವಿಲ್ಲ.'
ಪುತ್ರಾರ್ಥಂ ಹಯಮೇಧೇನ ಯಕ್ಷ್ಯಾಮೀತಿ ಮತಿರ್ಮಮ । ತದಹಂ ಯಷ್ಟುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಹಯಮೇಧೇನ ಕರ್ಮಣಾ ॥೧-೧೨-
'ಪುತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಇದೇ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಸೆ.'
ಋಷಿಪುತ್ರಪ್ರಭಾವೇಣ ಕಾಮಾನ್ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಾಮಿ ಚಾಪ್ಯಹಮ್ । ತತಃ ಸಾಧ್ವಿತಿ ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಪ್ರತ್ಯಪೂಜಯನ್ ॥೧-೧೨-
'ಋಷಿಪುತ್ರನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನಾನು ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ' ಎಂದನು. ಆಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಆ ಮಾತನ್ನು 'ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ' ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು.
ವಸಿಷ್ಠಪ್ರಮುಖಾಃ ಸರ್ವೇ ಪಾರ್ಥಿವಸ್ಯ ಮುಖಾಚ್ಚ್ಯುತಮ್ । ಋಷ್ಯಶೃಙ್ಗಪುರೋಗಾಶ್ಚ ಪ್ರತ್ಯೂಚುರ್ನೃಪತಿಂ ತದಾ ॥೧-೧೨-
ವಸಿಷ್ಠರನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಋಷ್ಯಶೃಂಗರನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇಟ್ಟವರು ರಾಜನ ಮಾತಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು.
ಸರ್ವಥಾ ಪ್ರಾಪ್ಯಸೇ ಪುತ್ರಾಂಶ್ಚತುರೋಽಮಿತವಿಕ್ರಮಾನ್ । ಯಸ್ಯ ತೇ ಧಾರ್ಮಿಕೀ ಬುದ್ಧಿರಿಯಂ ಪುತ್ರಾರ್ಥಮಾಗತಾ ॥೧-೧೨-
'ನೀನು ಧರ್ಮಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಪುತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಯತ್ನಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೀನು ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯ ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.'
ತತಃ ಪ್ರೀತೋಽಭವದ್ ರಾಜಾ ಶ್ರುತ್ವಾ ತು ದ್ವಿಜಭಾಷಿತಮ್ । ಅಮಾತ್ಯಾನಬ್ರವೀದ್ ರಾಜಾ ಹರ್ಷೇಣೇದಂ ಶುಭಾಕ್ಷರಮ್ ॥೧-೧೨-
ಆ ದ್ವಿಜರ ಮಾತು ಕೇಳಿದ ರಾಜನು ತುಂಬ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು. ಆನಂದದಿಂದ ತನ್ನ ಸಚಿವರಿಗೆ ಶುಭವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
ಗುರೂಣಾಂ ವಚನಾಚ್ಛೀಘ್ರಂ ಸಮ್ಭಾರಾಃ ಸಮ್ಭ್ರಿಯನ್ತು ಮೇ । ಸಮರ್ಥಾಧಿಷ್ಠಿತಶ್ಚಾಶ್ವಃ ಸೋಪಾಧ್ಯಾಯೋ ವಿಮುಚ್ಯತಾಮ್ ॥೧-೧೨-
ನನ್ನ ಹಿರಿಯರ ಆದೇಶದಂತೆ ಯಜ್ಞದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಬೇಗನೆ ಮಾಡಿರಿ. ಸಮರ್ಥನಿಗಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಾಧ್ಯಾಯನೊಂದಿಗೆ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಬಿಡಿರಿ.
ಸರಯ್ವಾಶ್ಚೋತ್ತರೇ ತೀರೇ ಯಜ್ಞಭೂಮಿರ್ವಿಧೀಯತಾಮ್ । ಶಾನ್ತಯಶ್ಚಾಭಿವರ್ಧನ್ತಾಂ ಯಥಾಕಲ್ಪಂ ಯಥಾವಿಧಿ ॥೧-೧೨-
ಸರಯೂ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿರಿ. ಶಾಂತಿ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನಿಯಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಲಿ.
ಶಕ್ಯಃ ಕರ್ತುಮಯಂ ಯಜ್ಞಃ ಸರ್ವೇಣಾಪಿ ಮಹೀಕ್ಷಿತಾ । ನಾಪರಾಧೋ ಭವೇತ್ ಕಷ್ಟೋ ಯದ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಕ್ರತುಸತ್ತಮೇ ॥೧-೧೨-
ಈ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಯಾವ ರಾಜನಾದರೂ ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಯಾವ ದೊಡ್ಡ ತಪ್ಪೂ ಆಗಬಾರದು.
ಛಿದ್ರಂ ಹಿ ಮೃಗಯನ್ತ್ಯೇತೇ ವಿದ್ವಾಂಸೋ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸಾಃ । ವಿಧಿಹೀನಸ್ಯ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸದ್ಯಃ ಕರ್ತಾ ವಿನಶ್ಯತಿ ॥೧-೧೨-
ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸರು ಯಾವ ದೋಷವಿದೆ ಎಂದು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ. ನಿಯಮ ತಪ್ಪಿದ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಿದವನು ಕೂಡಲೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.
ತದ್ ಯಥಾ ವಿಧಿಪೂರ್ವಂ ಮೇ ಕ್ರತುರೇಷ ಸಮಾಪ್ಯತೇ । ತಥಾ ವಿಧಾನಂ ಕ್ರಿಯತಾಂ ಸಮರ್ಥಾಃ ಕರಣೇಷ್ವಿಹ ॥೧-೧೨-
ಆದರಿಂದ ಈ ಯಜ್ಞವು ಎಲ್ಲ ವಿಧಿಯಂತೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಲಿ. ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವವರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಲಿ.
ತಥೇತಿ ಚ ತತಃ ಸರ್ವೇ ಮನ್ತ್ರಿಣಃ ಪ್ರತ್ಯಪೂಜಯನ್ । ಪಾರ್ಥಿವೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ತದ್ ವಾಕ್ಯಂ ಯಥಾಜ್ಞಪ್ತಮಕುರ್ವತ ॥೧-೧೨-
ಅವರು 'ಹೌದು' ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ರಾಜನ ಮಾತಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡಿ, ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.
ತತೋ ದ್ವಿಜಾಸ್ತೇ ಧರ್ಮಜ್ಞಮಸ್ತುವನ್ ಪಾರ್ಥಿವರ್ಷಭಮ್ । ಅನುಜ್ಞಾತಾಸ್ತತಃ ಸರ್ವೇ ಪುನರ್ಜಗ್ಮುರ್ಯಥಾಗತಮ್ ॥೧-೧೨-
ಆ ನಂತರ ಆ ದ್ವಿಜರು ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ ರಾಜನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ಮೇಲೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.
ಗತೇಷು ತೇಷು ವಿಪ್ರೇಷು ಮನ್ತ್ರಿಣಸ್ತಾನ್ ನರಾಧಿಪಃ । ವಿಸರ್ಜಯಿತ್ವಾ ಸ್ವಂ ವೇಶ್ಮ ಪ್ರವಿವೇಶ ಮಹಾಮತಿಃ ॥೧-೧೨-
ಆ ದ್ವಿಜರು ಹೋದ ಮೇಲೆ, ರಾಜನು ಸಚಿವರನ್ನು ವಿದಾಯ ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಅರಮನೆಗೆ ಒಳಗೊಂಡನು.
thumb|ತ್ರಯೋದಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಬಾಲಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಯೋದಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೧-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣದ ಬಾಲಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಈಗ ಹದಿಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ಪುನಃ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ವಸನ್ತೇ ತು ಪೂರ್ಣಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಭವತ್ । ಪ್ರಸವಾರ್ಥಂ ಗತೋ ಯಷ್ಟುಂ ಹಯಮೇಧೇನ ವೀರ್ಯವಾನ್ ॥೧-೧೩-
ಮತ್ತೆ ವಸಂತ ಋತು ಬಂದು, ಒಂದು ವರ್ಷ ಪೂರೈಸಿತು. ಸಂತಾನಕ್ಕಾಗಿ ಬಲಶಾಲಿಯು ಹಯಮೇಧ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಲು ಹೊರಟನು.
ಅಭಿವಾದ್ಯ ವಸಿಷ್ಠಂ ಚ ನ್ಯಾಯತಃ ಪ್ರತಿಪೂಜ್ಯ ಚ । ಅಬ್ರವೀತ್ ಪ್ರಶ್ರಿತಂ ವಾಕ್ಯಂ ಪ್ರಸವಾರ್ಥಂ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಮ್ ॥೧-೧೩-
ವಸಿಷ್ಠರನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ವಂದಿಸಿ, ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಿ, ಸಂತಾನಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ವಿನಯದಿಂದ ಆ ಮಹಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು.
ಯಜ್ಞೋ ಮೇ ಕ್ರಿಯತಾಂ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಯಥೋಕ್ತಂ ಮುನಿಪುಙ್ಗವ । ಯಥಾ ನ ವಿಘ್ನಾಃ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ ಯಜ್ಞಾಙ್ಗೇಷು ವಿಧೀಯತಾಮ್ ॥೧-೧೩-
ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ಯಾವಂತೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿರಿ. ಯಜ್ಞದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಅಡಚಣೆ ಬರುವಂತಾಗಬಾರದು.
ಭವಾನ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸುಹೃನ್ಮಹ್ಯಂ ಗುರುಶ್ಚ ಪರಮೋ ಮಹಾನ್ । ವೋಢವ್ಯೋ ಭವತಾ ಚೈವ ಭಾರೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಚೋದ್ಯತಃ ॥೧-೧೩-
ನೀವು ನನಗೆ ಸ್ನೇಹಿತರೂ, ಹಿತೈಷಿಯೂ, ಮಹಾ ಗುರುವೂ ಆಗಿದ್ದೀರಿ. ಈ ಯಜ್ಞದ ಹೊರೆ ನೀವು ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ತಥೇತಿ ಚ ಸ ರಾಜಾನಮಬ್ರವೀದ್ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಃ । ಕರಿಷ್ಯೇ ಸರ್ವಮೇವೈತದ್ ಭವತಾ ಯತ್ ಸಮರ್ಥಿತಮ್ ॥೧-೧೩-
ಆ ಮಹಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ರಾಜನಿಗೆ 'ಹೌದು' ಎಂದು ಹೇಳಿ, ನೀವು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನು ನಾನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದನು.