ಸುಮನ್ತ್ರಾನಯ ಮೇ ದಾರಾನ್ ಯೇ ಕೇಚಿದಿಹ ಮಾಮಕಾಃ। ದಾರೈಃ ಪರಿವೃತಃ ಸರ್ವೈರ್ದ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ರಾಘವಮ್
'ಸуман್ತ್ರಾ, ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಹೆಂಡತಿಗಳನ್ನು ಕರೆತಂದುಕೊ. ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಾನು ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಸೋಽನ್ತಃಪುರಮತೀತ್ಯೈವ ಸ್ತ್ರಿಯಸ್ತಾ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್। ಆರ್ಯೋ ಹ್ವಯತಿ ವೋ ರಾಜಾ ಗಮ್ಯತಾಂ ತತ್ರ ಮಾ ಚಿರಮ್
ಅಂತರಪುರವನ್ನು ದಾಟಿ, ಸುಮಂತ್ರನು ಆ ಹೆಂಗಸರಿಗೆ, 'ಆರ್ಯನು, ಅಂದರೆ ರಾಜನು, ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಳಂಬ ಮಾಡದೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಏವಮುಕ್ತಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಸರ್ವಾಃ ಸುಮನ್ತ್ರೇಣ ನೃಪಾಜ್ಞಯಾ। ಪ್ರಚಕ್ರಮುಸ್ತದ್ ಭವನಂ ಭರ್ತುರಾಜ್ಞಾಯ ಶಾಸನಮ್
ಹೀಗೆ ರಾಜಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ಸುಮಂತ್ರನು ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಎಲ್ಲಾ ಹೆಂಗಸರು ತಮ್ಮ ಗಂಡನ ಆದೇಶವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಆ ಅರಮನೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.
ಅರ್ಧಸಪ್ತಶತಾಸ್ತತ್ರ ಪ್ರಮದಾಸ್ತಾಮ್ರಲೋಚನಾಃ। ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಪರಿವಾರ್ಯಾಥ ಶನೈರ್ಜಗ್ಮುರ್ಧೃತವ್ರತಾಃ
ಅಲ್ಲಿ ಮೂರು ನೂರು ಐವತ್ತು ತಾಮ್ರವರ್ಣ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರು, ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು, ಕೌಸಲ್ಯೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೊರಟರು.
ಆಗತೇಷು ಚ ದಾರೇಷು ಸಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಮಹೀಪತಿಃ। ಉವಾಚ ರಾಜಾ ತಂ ಸೂತಂ ಸುಮನ್ತ್ರಾನಯ ಮೇ ಸುತಮ್
ಅವರೆಲ್ಲರು ಬಂದಾಗ, ರಾಜನು ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ, ತನ್ನ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಹೀಗೆಂದನು: 'ಸುಮಂತ, ನನ್ನ ಮಗನನ್ನು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ತಂದುಕೊ.'
ಸ ಸೂತೋ ರಾಮಮಾದಾಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಮೈಥಿಲೀಂ ತಥಾ। ಜಗಾಮಾಭಿಮುಖಸ್ತೂರ್ಣಂ ಸಕಾಶಂ ಜಗತೀಪತೇಃ
ಆ ಸಾರಥಿ ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯನ್ನು ಕೂಡಿಸಿಕೊಂಡು, ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಅಧಿಪತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು.
ಸ ರಾಜಾ ಪುತ್ರಮಾಯಾನ್ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಚಾರಾತ್ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಮ್। ಉತ್ಪಪಾತಾಸನಾತ್ ತೂರ್ಣಮಾರ್ತಃ ಸ್ತ್ರೀಜನಸಂವೃತಃ
ರಾಜನು ತನ್ನ ಮಗನು ಕೈಮುಗಿದು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ದೂರದಿಂದ ನೋಡಿ, ದುಃಖದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದವನಾಗಿ, ತಕ್ಷಣ ಆಸನದಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತನು.
ಸೋಽಭಿದುದ್ರಾವ ವೇಗೇನ ರಾಮಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಶಾಮ್ಪತಿಃ। ತಮಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ದುಃಖಾರ್ತಃ ಪಪಾತ ಭುವಿ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಃ
ಮನುಷ್ಯರ ರಾಜನು ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿ, ವೇಗವಾಗಿ ಅವನ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿ, ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿದನು.
ತಂ ರಾಮೋಽಭ್ಯಪತತ್ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ ಮಹಾರಥಃ। ವಿಸಂಜ್ಞಮಿವ ದುಃಖೇನ ಸಶೋಕಂ ನೃಪತಿಂ ತಥಾ
ರಾಮ ಮತ್ತು ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಇಬ್ಬರೂ ಕೂಡ ದುಃಖದಿಂದ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿದ ರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೋದರು.
ಸ್ತ್ರೀಸಹಸ್ರನಿನಾದಶ್ಚ ಸಂಜಜ್ಞೇ ರಾಜವೇಶ್ಮನಿ। ಹಾ ಹಾ ರಾಮೇತಿ ಸಹಸಾ ಭೂಷಣಧ್ವನಿಮಿಶ್ರಿತಃ
ರಾಜಮಹಲದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಕೂಗು ಏಳಿತು; 'ಹಾಯ್ ರಾಮ!' ಎಂದು ಆಭರಣಗಳ ಘೋಷದ ಜೊತೆಗೆ ಆಲೋಚನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅಳಲು ಕೇಳಿಬಂತು.
ತಂ ಪರಿಷ್ವಜ್ಯ ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ತಾವುಭೌ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ। ಪರ್ಯಙ್ಕೇ ಸೀತಯಾ ಸಾರ್ಧಂ ರುದನ್ತಃ ಸಮವೇಶಯನ್
ರಾಜನು ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿ, ಅಳುತ್ತಾ ಅವನನ್ನು ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟರು.
ಅಥ ರಾಮೋ ಮುಹೂರ್ತಸ್ಯ ಲಬ್ಧಸಂಜ್ಞಂ ಮಹೀಪತಿಮ್। ಉವಾಚ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರ್ಬಾಷ್ಪಶೋಕಾರ್ಣವಪರಿಪ್ಲುತಮ್
ಅನಂತರ, ಕ್ಷಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಪಡೆದ ಮಹಾರಾಜನನ್ನು ರಾಮನು ಕೈಮುಗಿದು, ಕಣ್ಣೀರಿನ ದುಃಖ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವನಾಗಿ ಹೀಗೆಂದನು:
ಆಪೃಚ್ಛೇ ತ್ವಾಂ ಮಹಾರಾಜ ಸರ್ವೇಷಾಮೀಶ್ವರೋಽಸಿ ನಃ। ಪ್ರಸ್ಥಿತಂ ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯಂ ಪಶ್ಯ ತ್ವಂ ಕುಶಲೇನ ಮಾಮ್
ಮಹಾರಾಜನೇ, ನೀನು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಒಡೆಯನು. ನಾನು ದಂಡಕ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಸುಖವಾಗಿರುವದನ್ನು ನೋಡಿ ಆಶೀರ್ವದಿಸು ಎಂದು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಚಾನುಜಾನೀಹಿ ಸೀತಾ ಚಾನ್ವೇತು ಮಾಂ ವನಮ್। ಕಾರಣೈರ್ಬಹುಭಿಸ್ತಥ್ಯೈರ್ವಾರ್ಯಮಾಣೌ ನ ಚೇಚ್ಛತಃ
ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿ, ಸೀತೆಯೂ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಬರಲಿ. ಎಷ್ಟೋ ಸತ್ಯವಾದ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ತಡೆಯಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇಬ್ಬರೂ ಉಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಅನುಜಾನೀಹಿ ಸರ್ವಾನ್ ನಃ ಶೋಕಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಮಾನದ। ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಮಾಂ ಚ ಸೀತಾಂ ಚ ಪ್ರಜಾಪತಿರಿವಾತ್ಮಜಾನ್
ಮಹಿಮೆ ನೀಡುವವನೇ, ದುಃಖವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನಾನು ಮತ್ತು ಸೀತೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿ. ಪ್ರಜಾಪತಿ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬಿಡುವಂತೆ ನೀನು ಬಿಡು.
ಪ್ರತೀಕ್ಷಮಾಣಮವ್ಯಗ್ರಮನುಜ್ಞಾಂ ಜಗತೀಪತೇಃ। ಉವಾಚ ರಾಜಾ ಸಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ವನವಾಸಾಯ ರಾಘವಮ್
ರಾಜನ ನಿರಾತಂಕ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಜನು ಅವನ ಅರಣ್ಯ ವಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆಂದನು.
ಅಹಂ ರಾಘವ ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ವರದಾನೇನ ಮೋಹಿತಃ। ಅಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ತ್ವಮೇವಾದ್ಯ ಭವ ರಾಜಾ ನಿಗೃಹ್ಯ ಮಾಮ್
ರಾಮಾ, ನಾನು ಕೈಕೇಯಿಯ ವರದಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಇಂದು ನೀನೇ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ರಾಜನಾಗಿ, ನನ್ನನ್ನು ತಡೆಯು.
ಏವಮುಕ್ತೋ ನೃಪತಿನಾ ರಾಮೋ ಧರ್ಮಭೃತಾಂ ವರಃ। ಪ್ರತ್ಯುವಾಚಾಞ್ಜಲಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಪಿತರಂ ವಾಕ್ಯಕೋವಿದಃ
ರಾಜನು ಹೀಗೆಂದಾಗ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮನು ಕೈಮುಗಿದು, ತನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಭವಾನ್ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಯ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ನೃಪತೇ ಪತಿಃ। ಅಹಂ ತ್ವರಣ್ಯೇ ವತ್ಸ್ಯಾಮಿ ನ ಮೇ ರಾಜ್ಯಸ್ಯ ಕಾಂಕ್ಷಿತಾ
ರಾಜನೇ, ನೀನು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳಬೇಕು. ನಾನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ; ನನಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಆಸೆ ಇಲ್ಲ.
ನವ ಪಞ್ಚ ಚ ವರ್ಷಾಣಿ ವನವಾಸೇ ವಿಹೃತ್ಯ ತೇ। ಪುನಃ ಪಾದೌ ಗ್ರಹೀಷ್ಯಾಮಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾನ್ತೇ ನರಾಧಿಪ
ಹತ್ತಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ನಂತರ, ನನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ, ಪುನಃ ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತೇನೆ, ರಾಜನೇ.
ರುದನ್ನಾರ್ತಃ ಪ್ರಿಯಂ ಪುತ್ರಂ ಸತ್ಯಪಾಶೇನ ಸಂಯುತಃ। ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಚೋದ್ಯಮಾನಸ್ತು ಮಿಥೋ ರಾಜಾ ತಮಬ್ರವೀತ್
ಸತ್ಯದ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತನಾಗಿ, ಕೈಕೇಯಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದ, ಪ್ರಿಯ ಮಗನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ, ರಾಜನು ಅಳುತ್ತಾ ದುಃಖದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು.
ಶ್ರೇಯಸೇ ವೃದ್ಧಯೇ ತಾತ ಪುನರಾಗಮನಾಯ ಚ। ಗಚ್ಛಸ್ವಾರಿಷ್ಟಮವ್ಯಗ್ರಃ ಪನ್ಥಾನಮಕುತೋಭಯಮ್
ನಿನ್ನ ಹಿತಕ್ಕೂ, ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಗೂ, ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಬರುವುದಕ್ಕೂ, ತಾತ, ನೀನು ಚಿಂತೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಸುಖವಾಗಿ, ಯಾವುದೇ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಹೋದಿರು.
ನ ಹಿ ಸತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತಾತ ಧರ್ಮಾಭಿಮನಸಸ್ತವ। ಸಂನಿವರ್ತಯಿತುಂ ಬುದ್ಧಿಃ ಶಕ್ಯತೇ ರಘುನನ್ದನ
ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದ ನಿನ್ನಂತಹವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ರಘುವಂಶದ ಆನಂದ.
ಅದ್ಯ ತ್ವಿದಾನೀಂ ರಜನೀಂ ಪುತ್ರ ಮಾ ಗಚ್ಛ ಸರ್ವಥಾ। ಏಕಾಹಂ ದರ್ಶನೇನಾಪಿ ಸಾಧು ತಾವಚ್ಚರಾಮ್ಯಹಮ್
ಆದರೆ ಈಗ, ಮಗನೇ, ನೀನು ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಈ ರಾತ್ರಿ ಹೋಗಬೇಡ; ಕನಿಷ್ಠ ಈ ಒಂದು ದಿನ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಇರಲು ನನಗೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡು.
ದುಷ್ಕರಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಪುತ್ರ ಸರ್ವಥಾ ರಾಘವ ಪ್ರಿಯ। ತ್ವಯಾ ಹಿ ಮತ್ಪ್ರಿಯಾರ್ಥಂ ತು ವನಮೇವಮುಪಾಶ್ರಿತಮ್
ನೀನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ, ಪ್ರಿಯ ರಾಘವ; ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ನೀನು ಈ ರೀತಿ ಅರಣ್ಯವಾಸವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದೀಯೆ.
ನ ಚೈತನ್ಮೇ ಪ್ರಿಯಂ ಪುತ್ರ ಶಪೇ ಸತ್ಯೇನ ರಾಘವ। ಛನ್ನಯಾ ಚಲಿತಸ್ತ್ವಸ್ಮಿ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಭಸ್ಮಾಗ್ನಿಕಲ್ಪಯಾ
ಆದರೆ ಇದು ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ, ಮಗನೇ; ನಾನು ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ರಾಘವ; ಬೂದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಹಾನಿಕಾರಕವಾದ ಹೆಂಗಸಿಂದ ನಾನು ಮೋಸಹೋಗಿದ್ದೇನೆ.
ವಞ್ಚನಾ ಯಾ ತು ಲಬ್ಧಾ ಮೇ ತಾಂ ತ್ವಂ ನಿಸ್ತರ್ತುಮಿಚ್ಛಸಿ। ಅನಯಾ ವೃತ್ತಸಾದಿನ್ಯಾ ಕೈಕೇಯ್ಯಾಭಿಪ್ರಚೋದಿತಃ
ನನಗೆ ಬಂದಿರುವ ಈ ಮೋಸವನ್ನು ನೀನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ; ನೀನು ನೀತಿಯಿಲ್ಲದ ಆದರೆ ಹಠದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾದ ಕೈಕೇಯಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿದ್ದೀಯೆ.
ನ ಚೈತದಾಶ್ಚರ್ಯತಮಂ ಯತ್ ತ್ವಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಃ ಸುತೋ ಮಮ। ಅಪಾನೃತಕಥಂ ಪುತ್ರ ಪಿತರಂ ಕರ್ತುಮಿಚ್ಛಸಿ
ನೀನು ನನ್ನ ಹಿರಿಯ ಮಗನಾಗಿ, ನಿನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಸುಳ್ಳಿನಿಂದ ದೂರವಿಡಲು ಬಯಸುವುದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾದುದೇನಲ್ಲ, ಮಗನೇ.
ಅಥ ರಾಮಸ್ತದಾ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪಿತುರಾರ್ತಸ್ಯ ಭಾಷಿತಮ್। ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಸಹ ಭ್ರಾತ್ರಾ ದೀನೋ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್
ಆಗ ರಾಮನು, ತಂದೆಯ ದುಃಖಭರಿತ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ದುಃಖದಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಾಮಿ ಯಾನದ್ಯ ಗುಣಾನ್ ಕೋ ಮೇ ಶ್ವಸ್ತಾನ್ ಪ್ರದಾಸ್ಯತಿ। ಅಪಕ್ರಮಣಮೇವಾತಃ ಸರ್ವಕಾಮೈರಹಂ ವೃಣೇ
ಈ ದಿನ ನನಗೆ ಯಾವ ಗುಣಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ, ನಾಳೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನನಗೆ ಯಾರು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ? ಆದ್ದರಿಂದ, ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ನಾನು ಹೊರಡುವುದನ್ನೇ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.