ಗಿರಿನಿರ್ಝರಸಮ್ಭೂತಾ ಗಿರಿನಿರ್ದರಿವಾಸಿನಾಮ್। ಸಿಂಹಾನಾಂ ನಿನದಾ ದುಃಖಾಃ ಶ್ರೋತುಂ ದುಃಖಮತೋ ವನಮ್
ಪರ್ವತದ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ, ಪರ್ವತ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಿಂಹಗಳ ಗರ್ಜನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದು ದುಃಖಕರ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅರಣ್ಯವು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ.
ಕ್ರೀಡಮಾನಾಶ್ಚ ವಿಸ್ರಬ್ಧಾ ಮತ್ತಾಃ ಶೂನ್ಯೇ ತಥಾ ಮೃಗಾಃ। ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಮಭಿವರ್ತನ್ತೇ ಸೀತೇ ದುಃಖಮತೋ ವನಮ್
ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಆಟವಾಡುವ, ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತರಾದ ಮೃಗಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಸಿತೆಯೇ, ಅರಣ್ಯವು ದುಃಖಕರವಾಗಿದೆ.
ಸಗ್ರಾಹಾಃ ಸರಿತಶ್ಚೈವ ಪಙ್ಕವತ್ಯಸ್ತು ದುಸ್ತರಾಃ। ಮತ್ತೈರಪಿ ಗಜೈರ್ನಿತ್ಯಮತೋ ದುಃಖತರಂ ವನಮ್
ನದಿಗಳು ಮೊಸಳೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಕೆಸರುಪೂರಿತವಾಗಿವೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ದಾಟುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ. ದೊಡ್ಡ ಆನೆಗಳಿಗೂ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ದುಃಖ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು.
ಲತಾಕಣ್ಟಕಸಂಕೀರ್ಣಾಃ ಕೃಕವಾಕೂಪನಾದಿತಾಃ। ನಿರಪಾಶ್ಚ ಸುದುಃಖಾಶ್ಚ ಮಾರ್ಗಾ ದುಃಖಮತೋ ವನಮ್
ಮೂಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ಮಾರ್ಗಗಳು ತುಂಬಿವೆ, ನವಿಲುಗಳ ಕೂಗು ಕೇಳಿಸುತ್ತಿದೆ, ನೀರು ಇಲ್ಲದೆ ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿವೆ; ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖ ಹೆಚ್ಚು.
ಸುಪ್ಯತೇ ಪರ್ಣಶಯ್ಯಾಸು ಸ್ವಯಂಭಗ್ನಾಸು ಭೂತಲೇ। ರಾತ್ರಿಷು ಶ್ರಮಖಿನ್ನೇನ ತಸ್ಮಾದ್ ದುಃಖಮತೋ ವನಮ್
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಲಗಬೇಕು, ರಾತ್ರಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ದಣಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ದುಃಖ ಇದೆ.
ಅಹೋರಾತ್ರಂ ಚ ಸಂತೋಷಃ ಕರ್ತವ್ಯೋ ನಿಯತಾತ್ಮನಾ। ಫಲೈರ್ವೃಕ್ಷಾವಪತಿತೈಃ ಸೀತೇ ದುಃಖಮತೋ ವನಮ್
ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹದಿಂದ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಇರಬೇಕು, ಮರದಿಂದ ಬಿದ್ದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಬದುಕಬೇಕು; ಸೀತೆ, ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖ ಹೆಚ್ಚು.
ಉಪವಾಸಶ್ಚ ಕರ್ತವ್ಯೋ ಯಥಾ ಪ್ರಾಣೇನ ಮೈಥಿಲಿ। ಜಟಾಭಾರಶ್ಚ ಕರ್ತವ್ಯೋ ವಲ್ಕಲಾಮ್ಬರಧಾರಣಮ್
ಮೈಥಿಲಿ, ಜೀವ ಇರುವವರೆಗೆ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು, ಜಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು, ಮರದ ತೊಗಟೆಯ ಬಟ್ಟೆ ಹಾಕಬೇಕು.
ದೇವತಾನಾಂ ಪಿತೄಣಾಂ ಚ ಕರ್ತವ್ಯಂ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮ್। ಪ್ರಾಪ್ತಾನಾಮತಿಥೀನಾಂ ಚ ನಿತ್ಯಶಃ ಪ್ರತಿಪೂಜನಮ್
ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ವಿಧಿಯಂತೆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಬಂದ ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಬೇಕು.
ಕಾರ್ಯಸ್ತ್ರಿರಭಿಷೇಕಶ್ಚ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ ಚ ನಿತ್ಯಶಃ। ಚರತಾಂ ನಿಯಮೇನೈವ ತಸ್ಮಾದ್ ದುಃಖತರಂ ವನಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಇರುವವರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ದಿನದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ದುಃಖ ಇದೆ.
ಉಪಹಾರಶ್ಚ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಕುಸುಮೈಃ ಸ್ವಯಮಾಹೃತೈಃ। ಆರ್ಷೇಣ ವಿಧಿನಾ ವೇದ್ಯಾಂ ಸೀತೇ ದುಃಖಮತೋ ವನಮ್
ತಾವು ತಂದುಕೊಂಡ ಹೂವುಗಳಿಂದ ವೇದಿಯ ಮೇಲೆ ವೇದಮಾರ್ಗದಂತೆ ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಸೀತೆ, ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖ ಹೆಚ್ಚು.
ಯಥಾಲಬ್ಧೇನ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಸಂತೋಷಸ್ತೇನ ಮೈಥಿಲಿ। ಯತಾಹಾರೈರ್ವನಚರೈಃ ಸೀತೇ ದುಃಖಮತೋ ವನಮ್
ಮೈಥಿಲಿ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಏನು ಸಿಕ್ಕಿತೋ ಅದರಿಂದ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಇರಬೇಕು, ಅಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಆಹಾರವನ್ನೇ ಸೇವಿಸಬೇಕು; ಸೀತೆ, ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖ ಹೆಚ್ಚು.
ಅತೀವ ವಾತಸ್ತಿಮಿರಂ ಬುಭುಕ್ಷಾ ಚಾತಿ ನಿತ್ಯಶಃ। ಭಯಾನಿ ಚ ಮಹಾನ್ತ್ಯತ್ರ ತತೋ ದುಃಖತರಂ ವನಮ್
ಅಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಗಾಳಿ, ಕತ್ತಲೆ ಮತ್ತು ಸದಾ ಹಸಿವಿದೆ; ದೊಡ್ಡ ಭಯಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ದುಃಖ ಇದೆ.
ಸರೀಸೃಪಾಶ್ಚ ಬಹವೋ ಬಹುರೂಪಾಶ್ಚ ಭಾಮಿನಿ। ಚರನ್ತಿ ಪಥಿ ತೇ ದರ್ಪಾತ್ ತತೋ ದುಃಖತರಂ ವನಮ್
ಬಹಳ ವಿಧವಾದ ರೂಪಗಳಿರುವ ಅನೇಕ ಹಾವುಗಳು, ಸುಂದರಿಯೇ, ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ; ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ದುಃಖ ಇದೆ.
ನದೀನಿಲಯನಾಃ ಸರ್ಪಾ ನದೀಕುಟಿಲಗಾಮಿನಃ। ತಿಷ್ಠನ್ತ್ಯಾವೃತ್ಯ ಪನ್ಥಾನಮತೋ ದುಃಖತರಂವನಮ್
ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹಾವುಗಳು, ನದಿಯ ತಿರುವುಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಾ ದಾರಿಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ; ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟ ಇದೆ.
ಪತಙ್ಗಾ ವೃಶ್ಚಿಕಾಃ ಕೀಟಾ ದಂಶಾಶ್ಚ ಮಶಕೈಃ ಸಹ। ಬಾಧನ್ತೇ ನಿತ್ಯಮಬಲೇ ಸರ್ವಂ ದುಃಖಮತೋ ವನಮ್
ಪಟಂಗ, ಚಿತ್ತತೆಗಳು, ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಕಚ್ಚುವ ಈಗೆಗಳು ಸದಾ ದುರ್ಬಲರನ್ನು ಕಾಡುತ್ತವೆ; ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ದುಃಖ ಇದೆ.
ದ್ರುಮಾಃ ಕಣ್ಟಕಿನಶ್ಚೈವ ಕುಶಾಃ ಕಾಶಾಶ್ಚ ಭಾಮಿನಿ। ವನೇ ವ್ಯಾಕುಲಶಾಖಾಗ್ರಾಸ್ತೇನ ದುಃಖಮತೋ ವನಮ್
ಮರಗಳು ಮುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ, ಕುಶ ಮತ್ತು ಕಾಶ ಗಿಡಗಳು, ಸುಂದರಿಯೇ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಖೆಗಳು ಗೊಂದಲವಾಗಿವೆ; ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖ ಹೆಚ್ಚು.
ಕಾಯಕ್ಲೇಶಾಶ್ಚ ಬಹವೋ ಭಯಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ। ಅರಣ್ಯವಾಸೇ ವಸತೋ ದುಃಖಮೇವ ಸದಾ ವನಮ್
ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರಿಗೆ ಅನೇಕ ದೇಹದ ಕಷ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಭಯಗಳಿವೆ; ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ದುಃಖವೇ ಇದೆ.
ಕ್ರೋಧಲೋಭೌ ವಿಮೋಕ್ತವ್ಯೌ ಕರ್ತವ್ಯಾ ತಪಸೇ ಮತಿಃ। ನ ಭೇತವ್ಯಂ ಚ ಭೇತವ್ಯೇ ದುಃಖಂ ನಿತ್ಯಮತೋ ವನಮ್
ಕೋಪ ಮತ್ತು ಲೋಭವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಇಡಬೇಕು; ಭಯಕರವಾದುದರಲ್ಲಿ ಭಯಪಡಬಾರದು; ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ದುಃಖ ಇದೆ.
ತದಲಂ ತೇ ವನಂ ಗತ್ವಾ ಕ್ಷೇಮಂ ನಹಿ ವನಂ ತವ। ವಿಮೃಶನ್ನಿವ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಬಹುದೋಷಕರಂ ವನಮ್
ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಿನಗೆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಸುರಕ್ಷತೆ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಯೋಚಿಸಿದಾಗ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಪಾಯಗಳಿವೆ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ವನಂ ತು ನೇತುಂ ನ ಕೃತಾ ಮತಿರ್ಯದಾ ಬಭೂವ ರಾಮೇಣ ತದಾ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ನ ತಸ್ಯ ಸೀತಾ ವಚನಂ ಚಕಾರ ತಂ ತತೋಽಬ್ರವೀದ್ ರಾಮಮಿದಂ ಸುದುಃಖಿತಾ
ಆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನು ನಿನ್ನನ್ನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸದಾಗ, ಸೀತೆಯು ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ; ನಂತರ ಅವಳು ತುಂಬಾ ದುಃಖದಿಂದ ರಾಮನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು.
thumb|ಏಕೋನತ್ರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಏಕೋನತ್ರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೨-
ಪವಿತ್ರವಾದ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ, ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವಿದು.
ಏತತ್ ತು ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸೀತಾ ರಾಮಸ್ಯ ದುಃಖಿತಾ। ಪ್ರಸಕ್ತಾಶ್ರುಮುಖೀ ಮನ್ದಮಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್
ರಾಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಸೀತೆಗೆ ತುಂಬಾ ದುಃಖವಾಯಿತು; ಆಕೆಯ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅಶ್ರು ಹರಿದುಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಆಕೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೀಗೆಂದಳು.
ಯೇ ತ್ವಯಾ ಕೀರ್ತಿತಾ ದೋಷಾ ವನೇ ವಸ್ತವ್ಯತಾಂ ಪ್ರತಿ। ಗುಣಾನಿತ್ಯೇವ ತಾನ್ ವಿದ್ಧಿ ತವ ಸ್ನೇಹಪುರಸ್ಕೃತಾ
ನೀನು ಅರಣ್ಯವಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ದುಷ್ಟತೆಗಳನ್ನು ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲಿರುವ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೇ ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಗಳೆಂದು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಮೃಗಾಃ ಸಿಂಹಾ ಗಜಾಶ್ಚೈವ ಶಾರ್ದೂಲಾಃ ಶರಭಾಸ್ತಥಾ। ಚಮರಾಃ ಸೃಮರಾಶ್ಚೈವ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ವನಚಾರಿಣಃ
ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜಿಂಕೆಗಳು, ಸಿಂಹಗಳು, ಆನೆಗಳು, ಹುಲಿಗಳು, ಶರಭಗಳು, ಒಂಟೆಗಳು, ಕಾಡುಕುರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು—
ಅದೃಷ್ಟಪೂರ್ವರೂಪತ್ವಾತ್ ಸರ್ವೇ ತೇ ತವ ರಾಘವ। ರೂಪಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾಪಸರ್ಪೇಯುಸ್ತವ ಸರ್ವೇ ಹಿ ಬಿಭ್ಯತಿ
ಅವುಗಳು ನಿನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಮೊದಲು ನೋಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ರಾಮಾ, ಅವುಗಳೆಲ್ಲಾ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಂಡು ಭಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತವೆ.
ತ್ವಯಾ ಚ ಸಹ ಗನ್ತವ್ಯಂ ಮಯಾ ಗುರುಜನಾಜ್ಞಯಾ। ತ್ವದ್ವಿಯೋಗೇನ ಮೇ ರಾಮ ತ್ಯಕ್ತವ್ಯಮಿಹ ಜೀವಿತಮ್
ನಾನು ಹಿರಿಯರ ಆದೇಶದಿಂದ ನಿನ್ನ ಜೊತೆ ಹೋಗಲೇಬೇಕು; ನೀನು ನನ್ನಿಂದ ದೂರವಾದರೆ, ರಾಮಾ, ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಜೀವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತೇನೆ.
ನಹಿ ಮಾಂ ತ್ವತ್ಸಮೀಪಸ್ಥಾಮಪಿ ಶಕ್ರೋಽಪಿ ರಾಘವ। ಸುರಾಣಾಮೀಶ್ವರಃ ಶಕ್ತಃ ಪ್ರಧರ್ಷಯಿತುಮೋಜಸಾ
ರಾಮಾ, ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಇಂದ್ರನೂ ಸಹ ನಾನಿನ್ನ ಹತ್ತಿರ ಇದ್ದಾಗ ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿ ಮಾಡಲಾಗದು.
ಪತಿಹೀನಾ ತು ಯಾ ನಾರೀ ನ ಸಾ ಶಕ್ಷ್ಯತಿ ಜೀವಿತುಮ್। ಕಾಮಮೇವಂವಿಧಂ ರಾಮ ತ್ವಯಾ ಮಮ ನಿದರ್ಶಿತಮ್
ಭರ್ತೃವಿಹೀನಳಾದ ಹೆಂಗಸು ಬದುಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ರಾಮಾ, ನೀನು ನನಗೆ ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡಿದ್ದೀಯೆ.
ಅಥಾಪಿ ಚ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಮಯಾ ಶ್ರುತಮ್। ಪುರಾ ಪಿತೃಗೃಹೇ ಸತ್ಯಂ ವಸ್ತವ್ಯಂ ಕಿಲ ಮೇ ವನೇ
ಮಹಾಜ್ಞಾನಿ, ನಾನು ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ—ನಾನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು.
ಲಕ್ಷಣಿಭ್ಯೋ ದ್ವಿಜಾತಿಭ್ಯಃ ಶ್ರುತ್ವಾಹಂ ವಚನಂ ಗೃಹೇ। ವನವಾಸಕೃತೋತ್ಸಾಹಾ ನಿತ್ಯಮೇವ ಮಹಾಬಲ
ಮನೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಪಂಡಿತರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಮಹಾಬಲ, ನಾನು ಸದಾ ಅರಣ್ಯವಾಸಕ್ಕೆ ಆಸಕ್ತಳಾಗಿದ್ದೇನೆ.