ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣಮ್

ಉವಾಚಾಪಿ ಪ್ರಹೃಷ್ಟೇವ ಸಾ ದುಃಖವಶವರ್ತಿನೀ। ವಾಙ್ಮಾತ್ರೇಣ ನ ಭಾವೇನ ವಾಚಾ ಸಂಸಜ್ಜಮಾನಯಾ

ದುಃಖದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ಆಕೆ ಸಂತೋಷದಿಂದಿರುವಂತೆ ಮಾತನಾಡಿದಳು; ಆದರೆ ಆ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೃದಯದ ಭಾವನೆ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಮಾತು ಮಾತ್ರ ಹೊರಬಂದಿತು.

ಆನಮ್ಯ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಚಾಘ್ರಾಯ ಪರಿಷ್ವಜ್ಯ ಯಶಸ್ವಿನೀ। ಅವದತ್ ಪುತ್ರಮಿಷ್ಟಾರ್ಥೋ ಗಚ್ಛ ರಾಮ ಯಥಾಸುಖಮ್

ತಲೆಗೆ ತೊಡಗಿ, ಮಗನ ತಲೆಯನ್ನು ವಾಸನೆ ಮಾಡಿ, ಆಳವಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಯಶಸ್ವಿನಿಯಾದ ತಾಯಿ ಮಗನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದಳು: 'ಹೋಗು ರಾಮಾ, ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆ ಪೂರೈಸಲಿ, ಸುಖವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡು.'

ಅರೋಗಂ ಸರ್ವಸಿದ್ಧಾರ್ಥಮಯೋಧ್ಯಾಂ ಪುನರಾಗತಮ್। ಪಶ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾಂ ಸುಖಂ ವತ್ಸ ಸಂಧಿತಂ ರಾಜವರ್ತ್ಮಸು

'ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಆರೋಗ್ಯದಿಂದ, ಎಲ್ಲ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಪೂರೈಸಿಕೊಂಡು, ಮತ್ತೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ, ರಾಜಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಲಿ ಮಗನೆ.'

ಪ್ರಣಷ್ಟದುಃಖಸಂಕಲ್ಪಾ ಹರ್ಷವಿದ್ಯೋತಿತಾನನಾ। ದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾಂ ವನಾತ್ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಪೂರ್ಣಚನ್ದ್ರಮಿವೋದಿತಮ್

'ಎಲ್ಲ ದುಃಖದ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಳಾಗಿ, ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದ ಪ್ರಕಾಶವಿರುವ ನಾನು, ನಿನ್ನನ್ನು ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬಂದಂತೆ, ಹತ್ತಿರದ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತೆ ನೋಡುತ್ತೇನೆ.'

ಭದ್ರಾಸನಗತಂ ರಾಮ ವನವಾಸಾದಿಹಾಗತಮ್। ದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಚ ಪುನಸ್ತ್ವಾಂ ತು ತೀರ್ಣವನ್ತಂ ಪಿತುರ್ವಚಃ

'ಅರಣ್ಯ ವಾಸದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿ, ಪಿತೃವಚನವನ್ನು ಪೂರೈಸಿ, ಶುಭಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಮತ್ತೆ ನೋಡುತ್ತೇನೆ ರಾಮಾ.'

ಮಙ್ಗಲೈರುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ವನವಾಸಾದಿಹಾಗತಃ। ವಧ್ವಾಶ್ಚ ಮಮ ನಿತ್ಯಂ ತ್ವಂ ಕಾಮಾನ್ ಸಂವರ್ಧ ಯಾಹಿ ಭೋಃ

'ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿ, ಶುಭಾಶಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ನೀನು, ಯಾವಾಗಲೂ ನನ್ನ ಸೊಸೆಯ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಾ, ಹೋಗು ಮಗನೆ.'

ಮಯಾರ್ಚಿತಾ ದೇವಗಣಾಃ ಶಿವಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯೋ ಭೂತಗಣಾಃ ಸುರೋರಗಾಃ। ಅಭಿಪ್ರಯಾತಸ್ಯ ವನಂ ಚಿರಾಯ ತೇ ಹಿತಾನಿ ಕಾಂಕ್ಷನ್ತು ದಿಶಶ್ಚ ರಾಘವ

'ನಾನು ಪೂಜಿಸಿದ ಶಿವನಾದಿ ದೇವತೆಗಳು, ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಭೂತಗಳು, ದೇವನಾಗಗಳು ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳು—all ನಿನಗೆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವಾಗ ಶುಭವಾಗಲಿ ಎಂದು ಆಶಿಸಲಿ, ರಾಘವ.'

ಅತೀವ ಚಾಶ್ರುಪ್ರತಿಪೂರ್ಣಲೋಚನಾ ಸಮಾಪ್ಯ ಚ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಂ ಯಥಾವಿಧಿ। ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಚಾಪಿ ಚಕಾರ ರಾಘವಂ ಪುನಃ ಪುನಶ್ಚಾಪಿ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ಸಸ್ವಜೇ

ಅತಿಯಾಗಿ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಿಧಿಯಂತೆ ಶುಭಕರ್ಮವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ಆಕೆ ರಾಮನನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅವನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು.

ತಯಾ ಹಿ ದೇವ್ಯಾ ಚ ಕೃತಪ್ರದಕ್ಷಿಣೋ ನಿಪೀಡ್ಯ ಮಾತುಶ್ಚರಣೌ ಪುನಃ ಪುನಃ। ಜಗಾಮ ಸೀತಾನಿಲಯಂ ಮಹಾಯಶಾಃ ಸ ರಾಘವಃ ಪ್ರಜ್ವಲಿತಸ್ತಯಾ ಶ್ರಿಯಾ

ಆ ದೇವಿಯು ಸುತ್ತಿದ ನಂತರ, ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ರಾಘವನು ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಕಾಲಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ವಂದಿಸಿ ಒತ್ತಿ, ಆಕೆಯ ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿ ಸೀತೆಯ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

thumb|ಷಡ್ವಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಷಡ್ವಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೨-

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ, ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ಇಪ್ಪತ್ತಾರುನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಇದಾಗಿದೆ.

ಅಭಿವಾದ್ಯ ತು ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ರಾಮಃ ಸಮ್ಪ್ರಸ್ಥಿತೋ ವನಮ್। ಕೃತಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನೋ ಮಾತ್ರಾ ಧರ್ಮಿಷ್ಠೇ ವರ್ತ್ಮನಿ ಸ್ಥಿತಃ

ರಾಮನು ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ತಾಯಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆದು, ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನಿಂತನು.

ವಿರಾಜಯನ್ ರಾಜಸುತೋ ರಾಜಮಾರ್ಗಂ ನರೈರ್ವೃತಮ್। ಹೃದಯಾನ್ಯಾಮಮನ್ಥೇವ ಜನಸ್ಯ ಗುಣವತ್ತಯಾ

ರಾಜಕುಮಾರನು ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿದ ರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವನ ಗುಣಗಳಿಂದ ಜನರ ಹೃದಯಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದನು.

ವೈದೇಹೀ ಚಾಪಿ ತತ್ ಸರ್ವಂ ನ ಶುಶ್ರಾವ ತಪಸ್ವಿನೀ। ತದೇವ ಹೃದಿ ತಸ್ಯಾಶ್ಚ ಯೌವರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಚನಮ್

ಆದರೆ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ವೈದೇಹಿ ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ; ಅವಳ ಮನಸ್ಸು ಯುವರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕದ ವಿಚಾರದಲ್ಲೇ ನಿರಂತರವಾಗಿತ್ತು.

ದೇವಕಾರ್ಯಂ ಸ್ಮ ಸಾ ಕೃತ್ವಾ ಕೃತಜ್ಞಾ ಹೃಷ್ಟಚೇತನಾ। ಅಭಿಜ್ಞಾ ರಾಜಧರ್ಮಾಣಾಂ ರಾಜಪುತ್ರೀ ಪ್ರತೀಕ್ಷತಿ

ದೇವರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಕೃತಜ್ಞತೆ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ರಾಜಕುಮಾರ್ತಿ, ರಾಜಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದವಳಾಗಿ ಫಲವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಳು.

ಪ್ರವಿವೇಶಾಥ ರಾಮಸ್ತು ಸ್ವವೇಶ್ಮ ಸುವಿಭೂಷಿತಮ್। ಪ್ರಹೃಷ್ಟಜನಸಮ್ಪೂರ್ಣಂ ಹ್ರಿಯಾ ಕಿಂಚಿದವಾಙ್ಮುಖಃ

ನಂತರ ರಾಮನು ತನ್ನ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಜನರಿಂದ ಆ ಮನೆ ತುಂಬಿತ್ತು, ರಾಮನು ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ತಲೆಕೆಳಗಿಟ್ಟು ನಿಂತನು.

ಅಥ ಸೀತಾ ಸಮುತ್ಪತ್ಯ ವೇಪಮಾನಾ ಚ ತಂ ಪತಿಮ್। ಅಪಶ್ಯಚ್ಛೋಕಸಂತಪ್ತಂ ಚಿನ್ತಾವ್ಯಾಕುಲಿತೇನ್ದ್ರಿಯಮ್

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯು ಎದ್ದು, ಕಂಪಿಸುತ್ತಾ, ದುಃಖದಿಂದ ಬಳಲಿದ್ದ ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನೂ, ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಅವನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅಶಾಂತವಾಗಿರುವುದನ್ನೂ ನೋಡಿದಳು.

ತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ ಹಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ನ ಶಶಾಕ ಮನೋಗತಮ್। ತಂ ಶೋಕಂ ರಾಘವಃ ಸೋಢುಂ ತತೋ ವಿವೃತತಾಂ ಗತಃ

ಅವಳನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ರಾಮನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ದುಃಖವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗದೆ, ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ದುಃಖದಿಂದ ಕಂಗಾಲಾದನು.

ವಿವರ್ಣವದನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಂ ಪ್ರಸ್ವಿನ್ನಮಮರ್ಷಣಮ್। ಆಹ ದುಃಖಾಭಿಸಂತಪ್ತಾ ಕಿಮಿದಾನೀಮಿದಂ ಪ್ರಭೋ

ಅವನ ಬಣ್ಣ ಹೋದ ಮುಖವನ್ನು, ಬೆವರು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನೂ, ಕೋಪವಿಲ್ಲದೆ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನೂ ನೋಡಿ, ದುಃಖದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಸೀತೆಯು, 'ಈಗ ಏನು ಆಯಿತು ಸ್ವಾಮಿ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದಳು.

ಅದ್ಯ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಯುಕ್ತಃ ಪುಷ್ಯೇಣ ರಾಘವ। ಪ್ರೋಚ್ಯತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃ ಪ್ರಾಜ್ಞೈಃ ಕೇನ ತ್ವಮಸಿ ದುರ್ಮನಾಃ

'ಇಂದು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರವು ಕೂಡಿರುವ ಶುಭದಿನವೆಂದು ಪಂಡಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ರಾಮಾ, ನೀನು ಯಾಕೆ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಕಂಗಾಲಾಗಿದ್ದೀಯೆ?'

ನ ತೇ ಶತಶಲಾಕೇನ ಜಲಫೇನನಿಭೇನ ಚ। ಆವೃತಂ ವದನಂ ವಲ್ಗು ಚ್ಛತ್ರೇಣಾಭಿವಿರಾಜತೇ

'ಸಮುದ್ರದ ನುರಿತಂತೆ ಬಿಳಿಯಾಗಿ ಕಾಣುವ ನೂರು ಅಂಚುಗಳಿರುವ ಛತ್ರದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊದಿಕೆಯಾಗಿರುವ ನಿನ್ನ ಆ ಮನೋಹರವಾದ ಮುಖವು ಇಂದು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ.'

ವ್ಯಜನಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಮುಖ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ಶತಪತ್ರನಿಭೇಕ್ಷಣಮ್। ಚನ್ದ್ರಹಂಸಪ್ರಕಾಶಾಭ್ಯಾಂ ವೀಜ್ಯತೇ ನ ತವಾನನಮ್

'ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಹಂಸದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಚಾಮರಗಳಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವೀಜಲ್ಪಡುವ ನಿನ್ನ ಕಮಲದಂತೆ ಕಾಣುವ ಮುಖವನ್ನೂ ಇಂದು ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.'

ವಾಗ್ಮಿನೋ ವನ್ದಿನಶ್ಚಾಪಿ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಸ್ತ್ವಾಂ ನರರ್ಷಭ। ಸ್ತುವನ್ತೋ ನಾದ್ಯ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಮಙ್ಗಲೈಃ ಸೂತಮಾಗಧಾಃ

'ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ ವಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುತರು, ಮಂಗಳವಾದ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ನಿನ್ನನ್ನು ಹೊಗಳುವ ದೃಶ್ಯವೂ ಇಂದು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ, ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ.'

ನ ತೇ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಚ ದಧಿ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವೇದಪಾರಗಾಃ। ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಮೂರ್ಧಾಭಿಷಿಕ್ತಸ್ಯ ದದತಿ ಸ್ಮ ವಿಧಾನತಃ

'ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಅಭಿಷೇಕಗೊಂಡವನಂತೆ ನಿನ್ನ ತಲೆಗೆ ಜೇನು ಮತ್ತು ಮೊಸರು ಹಾಕುತ್ತಿರುವುದೂ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.'

ನ ತ್ವಾಂ ಪ್ರಕೃತಯಃ ಸರ್ವಾಃ ಶ್ರೇಣೀಮುಖ್ಯಾಶ್ಚ ಭೂಷಿತಾಃ। ಅನುವ್ರಜಿತುಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಪೌರಜಾನಪದಾಸ್ತಥಾ

'ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಜೆಗಳು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಗಳ ಮುಖ್ಯರೂ, ನಗರ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರೂ, ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ.'

ಚತುರ್ಭಿರ್ವೇಗಸಮ್ಪನ್ನೈರ್ಹಯೈಃ ಕಾಞ್ಚನಭೂಷಣೈಃ। ಮುಖ್ಯಃ ಪುಷ್ಪರಥೋ ಯುಕ್ತಃ ಕಿಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ ತೇಽಗ್ರತಃ

'ನಾಲ್ಕು ಚುರುಕುಮಯವಾದ, ಬಂಗಾರದ ಅಲಂಕಾರವಿರುವ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿರುವ ನಿನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಪುಷ್ಪರಥವು ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಿಲ್ಲವೇ?'

ನ ಹಸ್ತೀ ಚಾಗ್ರತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಪೂಜಿತಃ। ಪ್ರಯಾಣೇ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ವೀರ ಕೃಷ್ಣಮೇಘಗಿರಿಪ್ರಭಃ

'ಮಳೆಮೋಡ ಅಥವಾ ಬೆಟ್ಟದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿರುವ, ಎಲ್ಲಾ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿನ್ನ ಅದ್ಭುತ ಗಜವು, ವೀರ, ನಿನ್ನ ಮುಂದಾಳುವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದೂ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.'

ನ ಚ ಕಾಞ್ಚನಚಿತ್ರಂ ತೇ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ। ಭದ್ರಾಸನಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಯಾನ್ತಂ ವೀರ ಪುರಃಸರಮ್

'ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ಇರಬೇಕಾದ, ಸುಂದರವಾದ ಬಂಗಾರದ ಅಲಂಕೃತ ಭದ್ರಾಸನವನ್ನು ಕೂಡ ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ, ವೀರ.'

ಅಭಿಷೇಕೋ ಯದಾ ಸಜ್ಜಃ ಕಿಮಿದಾನೀಮಿದಂ ತವ। ಅಪೂರ್ವೋ ಮುಖವರ್ಣಶ್ಚ ನ ಪ್ರಹರ್ಷಶ್ಚ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ

ಅಭಿಷೇಕದ ಸಿದ್ಧತೆ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಿರುವಾಗ, ಈಗ ನಿನ್ನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಚಿತ್ರತೆ ಏನು? ನಿನ್ನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅಪರಿಚಿತವಾದ ಬಣ್ಣ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ, ಸಂತೋಷವೂ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.

ಇತೀವ ವಿಲಪನ್ತೀಂ ತಾಂ ಪ್ರೋವಾಚ ರಘುನನ್ದನಃ। ಸೀತೇ ತತ್ರಭವಾಂಸ್ತಾತಃ ಪ್ರವ್ರಾಜಯತಿ ಮಾಂ ವನಮ್

ಅವಳು ಹೀಗೆ ದುಃಖಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ರಘುವಂಶದ ಸಂತಾನ ರಾಮನು ಹೇಳಿದನು: 'ಸೀತೆ, ನನ್ನ ತಂದೆ ಈಗ ನನ್ನನ್ನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.'