ನ ಕ್ರುಧ್ಯತ್ಯಭಿಶಪ್ತೋಽಪಿ ಕ್ರೋಧನೀಯಾನಿ ವರ್ಜಯನ್। ಕ್ರುದ್ಧಾನ್ ಪ್ರಸಾದಯನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಸ ಇತೋಽದ್ಯ ಪ್ರವತ್ಸ್ಯತಿ
ಅವನಿಗೆ ಯಾರಾದರೂ ನಿಂದಿಸಿದರೂ ಕೋಪವೇ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ದೂರವಿಡುತ್ತಾನೆ. ಯಾರು ಕೋಪಗೊಂಡಿರುವರೋ ಅವರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇವನು ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ಇಂದಿನಿಂದ ಹೊರಡಲಿದ್ದಾನೆ.
ಅಬುದ್ಧಿರ್ಬತ ನೋ ರಾಜಾ ಜೀವಲೋಕಂ ಚರತ್ಯಯಮ್। ಯೋ ಗತಿಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಪರಿತ್ಯಜತಿ ರಾಘವಮ್
ಅಯ್ಯೋ, ನಮ್ಮ ರಾಜನು ಎಷ್ಟು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ! ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುವ ರಾಮನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾನೆ.
ಇತಿ ಸರ್ವಾ ಮಹಿಷ್ಯಸ್ತಾ ವಿವತ್ಸಾ ಇವ ಧೇನವಃ। ಪತಿಮಾಚುಕ್ರುಶುಶ್ಚಾಪಿ ಸಸ್ವನಂ ಚಾಪಿ ಚುಕ್ರುಶುಃ
ಹೀಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಷಿಯರು ಮಗು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹಸುವಿನಂತೆ ಅಳಲು ಕೂಗಿದರು, ತಮ್ಮ ಗಂಡನಿಗಾಗಿ ಜೋರಾಗಿ ಆಕ್ರಂದಿಸಿದರು.
ಸ ಹಿ ಚಾನ್ತಃಪುರೇ ಘೋರಮಾರ್ತಶಬ್ದಂ ಮಹೀಪತಿಃ। ಪುತ್ರಶೋಕಾಭಿಸಂತಪ್ತಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ವ್ಯಾಲೀಯತಾಸನೇ
ಅವನ ಮಗನಿಗಾಗಿ ದುಃಖದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜನು ಆ ಭಯಾನಕ ಅಳಲು ಶಬ್ದವನ್ನು ಅಂತರ್ಯಣದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿದುಬಿದ್ದನು.
ರಾಮಸ್ತು ಭೃಶಮಾಯಸ್ತೋ ನಿಃಶ್ವಸನ್ನಿವ ಕುಞ್ಜರಃ। ಜಗಾಮ ಸಹಿತೋ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಮಾತುರನ್ತಃಪುರಂ ವಶೀ
ರಾಮನು ತುಂಬಾ ಚಿಂತೆಯಿಂದ, ಆನೆ ಉಸಿರಾಡುವಂತೆ ಆಳವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಸಹೋದರನೊಂದಿಗೆ ತಾಯಿಯ ಅಂತರ್ಯಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
ಸೋಽಪಶ್ಯತ್ ಪುರುಷಂ ತತ್ರ ವೃದ್ಧಂ ಪರಮಪೂಜಿತಮ್। ಉಪವಿಷ್ಟಂ ಗೃಹದ್ವಾರಿ ತಿಷ್ಠತಶ್ಚಾಪರಾನ್ ಬಹೂನ್
ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಬಹಳ ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೂತಿರುವ ವೃದ್ಧನನ್ನು ಮನೆ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನೋಡಿದನು, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಇನ್ನೂ ಹಲವರನ್ನು ಕೂಡ ನೋಡಿದನು.
ದೃಷ್ಟ್ವೈವ ತು ತದಾ ರಾಮಂ ತೇ ಸರ್ವೇ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಾಃ। ಜಯೇನ ಜಯತಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ವರ್ಧಯನ್ತಿ ಸ್ಮ ರಾಘವಮ್
ಆಗ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೆಲ್ಲರೂ, ವಿಜಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಘವನಿಗೆ ಜಯ ಜಯಕಾರ ಹೇಳುತ್ತಾ ಗೌರವಿಸಿದರು.
ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಪ್ರಥಮಾಂ ಕಕ್ಷ್ಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯಾಯಾಂ ದದರ್ಶ ಸಃ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ ವೇದಸಮ್ಪನ್ನಾನ್ ವೃದ್ಧಾನ್ ರಾಜ್ಞಾಭಿಸತ್ಕೃತಾನ್
ಮೊದಲ ಕೋಣೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ರಾಮನು ಎರಡನೇ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ, ವಯಸ್ಸಾದ, ರಾಜನಿಂದ ಗೌರವ ಪಡೆದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಪ್ರಣಮ್ಯ ರಾಮಸ್ತಾನ್ ವೃದ್ಧಾಂಸ್ತೃತೀಯಾಯಾಂ ದದರ್ಶ ಸಃ। ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಬಾಲಾಶ್ಚ ವೃದ್ಧಾಶ್ಚ ದ್ವಾರರಕ್ಷಣತತ್ಪರಾಃ
ಆ ವೃದ್ಧರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ರಾಮನು ಮೂರನೇ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಾದವರು ಬಾಗಿಲನ್ನು ಕಾಯಲು ನಿರತರಾಗಿ ಇದ್ದುದನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ವರ್ಧಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಸ್ತಾಃ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಚ ಗೃಹಂ ಸ್ತ್ರಿಯಃ। ನ್ಯವೇದಯನ್ತ ತ್ವರಿತಂ ರಾಮಮಾತುಃ ಪ್ರಿಯಂ ತದಾ
ಆ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಮಹಿಳೆಯರು ಶುಭಾಶಯ ಹೇಳಿ, ಮನೆಯೊಳಗೆ ಹೋಗಿ ರಾಮನು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಅವನ ತಾಯಿಗೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು.
ಕೌಸಲ್ಯಾಪಿ ತದಾ ದೇವೀ ರಾತ್ರಿಂ ಸ್ಥಿತ್ವಾ ಸಮಾಹಿತಾ। ಪ್ರಭಾತೇ ಚಾಕರೋತ್ ಪೂಜಾಂ ವಿಷ್ಣೋಃ ಪುತ್ರಹಿತೈಷಿಣೀ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಕೌಸಲ್ಯಾ ರಾತ್ರಿ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಮಗನ ಹಿತವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು.
ಸಾ ಕ್ಷೌಮವಸನಾ ಹೃಷ್ಟಾ ನಿತ್ಯಂ ವ್ರತಪರಾಯಣಾ। ಅಗ್ನಿಂ ಜುಹೋತಿ ಸ್ಮ ತದಾ ಮನ್ತ್ರವತ್ ಕೃತಮಙ್ಗಲಾ
ಅವಳು ರೇಷ್ಮೆ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ, ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಯಾವಾಗಲೂ ವ್ರತ ಪಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಗೆ ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು.
ಪ್ರವಿಶ್ಯ ತು ತದಾ ರಾಮೋ ಮಾತುರನ್ತಃಪುರಂ ಶುಭಮ್। ದದರ್ಶ ಮಾತರಂ ತತ್ರ ಹಾವಯನ್ತೀಂ ಹುತಾಶನಮ್
ಆಗ ರಾಮನು ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಶುಭಕರ ಅಂತರ್ಯಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ಅಗ್ನಿಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ದೇವಕಾರ್ಯನಿಮಿತ್ತಂ ಚ ತತ್ರಾಪಶ್ಯತ್ ಸಮುದ್ಯತಮ್। ದಧ್ಯಕ್ಷತಘೃತಂ ಚೈವ ಮೋದಕಾನ್ ಹವಿಷಸ್ತಥಾ
ಅಲ್ಲಿ ದೇವತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ தயಾರಾದ ಮೊಸರು, ಅಕ್ಷತೆ, ತುಪ್ಪ, ಮಧುರವಾದ ತಿಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೋಮದ ಇತರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ರಾಮನು ನೋಡಿದನು.
ಲಾಜಾನ್ ಮಾಲ್ಯಾನಿ ಶುಕ್ಲಾನಿ ಪಾಯಸಂ ಕೃಸರಂ ತಥಾ। ಸಮಿಧಃ ಪೂರ್ಣಕುಮ್ಭಾಂಶ್ಚ ದದರ್ಶ ರಘುನನ್ದನಃ
ರಘುನಂದನನು ಲಾಜು, ಬಿಳಿ ಹೂಮಾಲೆಗಳು, ಪಾಯಸ, ಅನ್ನಜ್ಯೂಸು, ಸಮಿಧೆ ಮತ್ತು ತುಂಬಿದ ನೀರಿನ ಕುಂಭಗಳನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ತಾಂ ಶುಕ್ಲಕ್ಷೌಮಸಂವೀತಾಂ ವ್ರತಯೋಗೇನ ಕರ್ಶಿತಾಮ್। ತರ್ಪಯನ್ತೀಂ ದದರ್ಶಾದ್ಭಿರ್ದೇವತಾಂ ವರವರ್ಣಿನೀಮ್
ಅವಳು ಬಿಳಿ ರೇಷ್ಮೆ ಉಡುಪು ಧರಿಸಿ, ವ್ರತದಿಂದ ದೇಹ ಕ್ಷೀಣಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾ, ಸುಂದರವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ರಾಮನು ನೋಡಿದನು.
ಸ ಮಾತರಮುಪಕ್ರಾನ್ತಾಮುಪಸಂಗೃಹ್ಯ ರಾಘವಃ। ಪರಿಷ್ವಕ್ತಶ್ಚ ಬಾಹುಭ್ಯಾಮವಘ್ರಾತಶ್ಚ ಮೂರ್ಧನಿ
ರಾಘವನು ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಅವಳನ್ನು ಕೈಗಳಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಮುದ್ದಾಡಿದನು.
ತಮುವಾಚ ದುರಾಧರ್ಷಂ ರಾಘವಂ ಸುತಮಾತ್ಮನಃ। ಕೌಸಲ್ಯಾ ಪುತ್ರವಾತ್ಸಲ್ಯಾದಿದಂ ಪ್ರಿಯಹಿತಂ ವಚಃ
ಅಡಿಗೊಳ್ಳಲಾಗದ ಕೌಸಲ್ಯಾ, ತಾಯಿಯ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಮಗ ರಾಘವನಿಗೆ ಹಿತವಾದ, ಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.
ವೃದ್ಧಾನಾಂ ಧರ್ಮಶೀಲಾನಾಂ ರಾಜರ್ಷೀಣಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್। ಪ್ರಾಪ್ನುಹ್ಯಾಯುಶ್ಚ ಕೀರ್ತಿಂ ಚ ಧರ್ಮಂ ಚಾಪ್ಯುಚಿತಂ ಕುಲೇ
ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ರಾಜರ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ವಂಶಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ, ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದಂತೆ, ನೀನು ಕೂಡಾ ಆ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಲಿ.
ಸತ್ಯಪ್ರತಿಜ್ಞಂ ಪಿತರಂ ರಾಜಾನಂ ಪಶ್ಯ ರಾಘವ। ಅದ್ಯೈವ ತ್ವಾಂ ಸ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಯೌವರಾಜ್ಯೇಽಭಿಷೇಕ್ಷ್ಯತಿ
ರಾಘವ, ನಿನ್ನ ತಂದೆ ರಾಜನು, ಯಾವಾಗಲೂ ಸತ್ಯವಚನದಲ್ಲಿರುವವನು, ಇಂದು ನಿನ್ನನ್ನೇ ಯುವರಾಜನಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ದತ್ತಮಾಸನಮಾಲಭ್ಯ ಭೋಜನೇನ ನಿಮನ್ತ್ರಿತಃ। ಮಾತರಂ ರಾಘವಃ ಕಿಂಚಿತ್ ಪ್ರಸಾರ್ಯಾಞ್ಜಲಿಮಬ್ರವೀತ್
ಆಮೂಲೆ ಕೂತ ನಂತರ, ಊಟಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಘವನು, ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ತಾಯಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
ಸ ಸ್ವಭಾವವಿನೀತಶ್ಚ ಗೌರವಾಚ್ಚ ತಥಾನತಃ। ಪ್ರಸ್ಥಿತೋ ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯಮಾಪ್ರಷ್ಟುಮುಪಚಕ್ರಮೇ
ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ವಿನಯಶೀಲನಾಗಿದ್ದ ಅವನು ಗೌರವದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿಕೊಂಡು, ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವುದಕ್ಕೆ ತಾಯಿಯಿಂದ ಅನುಮತಿ ಕೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ದೇವಿ ನೂನಂ ನ ಜಾನೀಷೇ ಮಹದ್ ಭಯಮುಪಸ್ಥಿತಮ್। ಇದಂ ತವ ಚ ದುಃಖಾಯ ವೈದೇಹ್ಯಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಚ
ದೇವಿ, ನಿನಗೆ ಈ ಮಹಾ ಅಪಾಯ ಬಂದಿರುವುದು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲವೇನೋ. ಇದು ನಿನಗೂ, ವೈದೇಹಿಗೂ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೂ ದುಃಖವನ್ನು ತಂದಿದೆ.
ಗಮಿಷ್ಯೇ ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯಂ ಕಿಮನೇನಾಸನೇನ ಮೇ। ವಿಷ್ಟರಾಸನಯೋಗ್ಯೋ ಹಿ ಕಾಲೋಽಯಂ ಮಾಮುಪಸ್ಥಿತಃ
ನಾನು ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ; ಈ ಆಸನ ನನಗೆ ಏನು ಉಪಯೋಗ? ಈಗ ನನಗೆ ಕಾಡಿನ ಆಸನವೇ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸಮಯ ಬಂದಿದೆ.
ಚತುರ್ದಶ ಹಿ ವರ್ಷಾಣಿ ವತ್ಸ್ಯಾಮ ವಿಜನೇ ವನೇ। ಕನ್ದಮೂಲಫಲೈರ್ಜೀವನ್ ಹಿತ್ವಾ ಮುನಿವದಾಮಿಷಮ್
ನಾನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿರ್ಜನವಾದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಮೂಲಕಂದ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿಂದು, ಮುನಿವರಂತೆ ಮಾಂಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬದುಕುತ್ತೇನೆ.
ಭರತಾಯ ಮಹಾರಾಜೋ ಯೌವರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ। ಮಾಂ ಪುನರ್ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯಂ ವಿವಾಸಯತಿ ತಾಪಸಮ್
ಮಹಾರಾಜನು ಯುವರಾಜ್ಯವನ್ನು ಭರತನಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ; ನನ್ನನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಪಸ್ವಿಯಂತೆ ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಸ ಷಟ್ ಚಾಷ್ಟೌ ಚ ವರ್ಷಾಣಿ ವತ್ಸ್ಯಾಮಿ ವಿಜನೇ ವನೇ। ಆಸೇವಮಾನೋ ವನ್ಯಾನಿ ಫಲಮೂಲೈಶ್ಚ ವರ್ತಯನ್
ಆರು ಮತ್ತು ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಾನು ನಿರ್ಜನ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಕಾಡಿನ ಹಣ್ಣುಮೂಲಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಸಾ ನಿಕೃತ್ತೇವ ಸಾಲಸ್ಯ ಯಷ್ಟಿಃ ಪರಶುನಾ ವನೇ। ಪಪಾತ ಸಹಸಾ ದೇವೀ ದೇವತೇವ ದಿವಶ್ಚ್ಯುತಾ
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪರಶುವಿನಿಂದ ಕಡಿದ ಸಾಲ ಮರದ ಕೊಂಬೆಯಂತೆ, ಆ ದೇವಿ ಹಠಾತ್ ಆಕಾಶದಿಂದ ಬಿದ್ದ ದೇವತೆಯಂತೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಳು.
ತಾಮದುಃಖೋಚಿತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪತಿತಾಂ ಕದಲೀಮಿವ। ರಾಮಸ್ತೂತ್ಥಾಪಯಾಮಾಸ ಮಾತರಂ ಗತಚೇತಸಮ್
ದುಃಖಕ್ಕೆ ಅಸಹ್ಯಳಾದ ತಾಯಿಯನ್ನು, ಬಾಳೆಕಂಬ ಬಿದ್ದಂತೆ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಮನು ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಅವಳನ್ನು ಎತ್ತಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು.
ಉಪಾವೃತ್ಯೋತ್ಥಿತಾಂ ದೀನಾಂ ವಡವಾಮಿವ ವಾಹಿತಾಮ್। ಪಾಂಸುಗುಣ್ಠಿತಸರ್ವಾಙ್ಗೀಂ ವಿಮಮರ್ಶ ಚ ಪಾಣಿನಾ
ಮೂಡಲಿನಿಂದ ಎತ್ತಿದಂತೆ, ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ದೇಹವನ್ನು ರಾಮನು ಕೈಯಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದನು; ಅವಳು ದುಃಖದಿಂದ ಬಾಧಿತಳಾಗಿ ಎದ್ದಳು.