ಯದಿ ತ್ವಭಿಹಿತಂ ರಾಜ್ಞಾ ತ್ವಯಿ ತನ್ನ ವಿಪತ್ಸ್ಯತೇ। ತತೋಽಹಮಭಿಧಾಸ್ಯಾಮಿ ನ ಹ್ಯೇಷ ತ್ವಯಿ ವಕ್ಷ್ಯತಿ
ರಾಜನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಎಂದು ನೀನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದರೆ, ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಲು ಸಿದ್ಧನಿಲ್ಲ.
ಏತತ್ ತು ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಸಮುದಾಹೃತಮ್। ಉವಾಚ ವ್ಯಥಿತೋ ರಾಮಸ್ತಾಂ ದೇವೀಂ ನೃಪಸಂನಿಧೌ
ಕೈಕೆಯಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ರಾಮನು, ರಾಜನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಕುಲಗೊಂಡು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಅಹೋ ಧಿಙ್ ನಾರ್ಹಸೇ ದೇವಿ ವಕ್ತುಂ ಮಾಮೀದೃಶಂ ವಚಃ। ಅಹಂ ಹಿ ವಚನಾದ್ ರಾಜ್ಞಃ ಪತೇಯಮಪಿ ಪಾವಕೇ
ಅಯ್ಯೋ, ದೇವಿ, ನೀನು ನನಗೆ ಇಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಬಾರದು. ರಾಜನು ಆದೇಶಿಸಿದರೆ ನಾನು ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾರಿ ಬೀಳಲು ಕೂಡ ಸಿದ್ಧನಿದ್ದೇನೆ.
ಭಕ್ಷಯೇಯಂ ವಿಷಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಪತೇಯಮಪಿ ಚಾರ್ಣವೇ। ನಿಯುಕ್ತೋ ಗುರುಣಾ ಪಿತ್ರಾ ನೃಪೇಣ ಚ ಹಿತೇನ ಚ
ಗುರು, ತಂದೆ, ರಾಜ ಅಥವಾ ಹಿತೈಷಿಯು ಆದೇಶಿಸಿದರೆ ನಾನು ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹಾರಿಬೀಳಲು ಕೂಡ ಸಿದ್ಧನಿದ್ದೇನೆ.
ತದ್ ಬ್ರೂಹಿ ವಚನಂ ದೇವಿ ರಾಜ್ಞೋ ಯದಭಿಕಾಂಕ್ಷಿತಮ್। ಕರಿಷ್ಯೇ ಪ್ರತಿಜಾನೇ ಚ ರಾಮೋ ದ್ವಿರ್ನಾಭಿಭಾಷತೇ
ಆದರಿಂದ ದೇವಿ, ರಾಜನು ಏನು ಬಯಸುತ್ತಾನೋ ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು. ನಾನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ರಾಮನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಮಾತು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.
ತಮಾರ್ಜವಸಮಾಯುಕ್ತಮನಾರ್ಯಾ ಸತ್ಯವಾದಿನಮ್। ಉವಾಚ ರಾಮಂ ಕೈಕೇಯೀ ವಚನಂ ಭೃಶದಾರುಣಮ್
ನೇರತೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವಂತಿಕೆಯುಳ್ಳ ರಾಮನಿಗೆ, ಕೈಕೆಯಿ ತನ್ನ ಅಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನೆ ಮರೆತು ತುಂಬಾ ಕಠಿಣವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.
ಪುರಾ ದೇವಾಸುರೇ ಯುದ್ಧೇ ಪಿತ್ರಾ ತೇ ಮಮ ರಾಘವ। ರಕ್ಷಿತೇನ ವರೌ ದತ್ತೌ ಸಶಲ್ಯೇನ ಮಹಾರಣೇ
ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಮಹಾ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ನಿನ್ನ ತಂದೆಗೆ ರಾಘವ, ರಕ್ಷಣೆ ದೊರೆತು ಎರಡು ವರಗಳು ದೊರಕಿದವು.
ತತ್ರ ಮೇ ಯಾಚಿತೋ ರಾಜಾ ಭರತಸ್ಯಾಭಿಷೇಚನಮ್। ಗಮನಂ ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯೇ ತವ ಚಾದ್ಯೈವ ರಾಘವ
ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ರಾಜನನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಂಡದ್ದು, ಭರತನಿಗೆ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ನೀನು ಇಂದು ದಂಡಕ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಎಂಬುದನ್ನು.
ಯದಿ ಸತ್ಯಪ್ರತಿಜ್ಞಂ ತ್ವಂ ಪಿತರಂ ಕರ್ತುಮಿಚ್ಛಸಿ। ಆತ್ಮಾನಂ ಚ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಮ ವಾಕ್ಯಮಿದಂ ಶೃಣು
ನೀನು ನಿನ್ನ ತಂದೆಯ ಸತ್ಯವಾದ ವಚನವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಮಾನ್ಯನಾದವನಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನೂ ಗೌರವಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದರೆ, ನನ್ನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು.
ಸಂನಿದೇಶೇ ಪಿತುಸ್ತಿಷ್ಠ ಯಥಾನೇನ ಪ್ರತಿಶ್ರುತಮ್। ತ್ವಯಾರಣ್ಯಂ ಪ್ರವೇಷ್ಟವ್ಯಂ ನವ ವರ್ಷಾಣಿ ಪಞ್ಚ ಚ
ನಿನ್ನ ತಂದೆಯ ಆದೇಶವನ್ನು, ಅವನು ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿನಂತೆ ಪಾಲಿಸು; ನೀನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬೇಕು.
ಭರತಶ್ಚಾಭಿಷಿಚ್ಯೇತ ಯದೇತದಭಿಷೇಚನಮ್। ತ್ವದರ್ಥೇ ವಿಹಿತಂ ರಾಜ್ಞಾ ತೇನ ಸರ್ವೇಣ ರಾಘವ
ಭರತನು ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಹೊಂದಲಿ; ಈ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕವನ್ನೂ ರಾಜನು ನಿನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿಸಿದ್ದಾನೆ, ರಾಘವ.
ಸಪ್ತ ಸಪ್ತ ಚ ವರ್ಷಾಣಿ ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯಮಾಶ್ರಿತಃ। ಅಭಿಷೇಕಮಿದಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಜಟಾಚೀರಧರೋ ಭವ
ಈ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಎರಡು ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ದಂಡಕ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇಶವನ್ನು ಜಟೆಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಚೀರ ಧರಿಸಿ ವಾಸಿಸು.
ಭರತಃ ಕೋಸಲಪತೇಃ ಪ್ರಶಾಸ್ತು ವಸುಧಾಮಿಮಾಮ್। ನಾನಾರತ್ನಸಮಾಕೀರ್ಣಾಂ ಸವಾಜಿರಥಸಂಕುಲಾಮ್
ಭರತನು ಕೋಸಲ ದೇಶದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ, ವಿವಿಧ ಮೌಲ್ಯಮಯ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ರಥಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳಲಿ.
ಏತೇನ ತ್ವಾಂ ನರೇನ್ದ್ರೋಽಯಂ ಕಾರುಣ್ಯೇನ ಸಮಾಪ್ಲುತಃ। ಶೋಕೈಃ ಸಂಕ್ಲಿಷ್ಟವದನೋ ನ ಶಕ್ನೋತಿ ನಿರೀಕ್ಷಿತುಮ್
ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ರಾಜನು ದಯೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ದುಃಖದಿಂದ ಮುಖವು ಮಂಕಾಗಿದ್ದು, ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಏತತ್ ಕುರು ನರೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ವಚನಂ ರಘುನನ್ದನ। ಸತ್ಯೇನ ಮಹತಾ ರಾಮ ತಾರಯಸ್ವ ನರೇಶ್ವರಮ್
ರಾಜನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸು, ರಘುವಂಶದ ಆನಂದ; ನಿನ್ನ ಮಹಾ ಸತ್ಯವಂತಿಕೆಯಿಂದ, ರಾಮಾ, ಈ ರಾಜನನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸು.
ಇತೀವ ತಸ್ಯಾಂ ಪರುಷಂ ವದನ್ತ್ಯಾಂ ನ ಚೈವ ರಾಮಃ ಪ್ರವಿವೇಶ ಶೋಕಮ್। ಪ್ರವಿವ್ಯಥೇ ಚಾಪಿ ಮಹಾನುಭಾವೋ ರಾಜಾ ಚ ಪುತ್ರವ್ಯಸನಾಭಿತಪ್ತಃ
ಅವಳು ಈ ರೀತಿ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ರಾಮನು ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಳವಳಗೊಂಡನು, ರಾಜನು ಮಗನ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದನು.
thumb|ಏಕೋನವಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಏಕೋನವಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೨-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ, ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಸರ್ಗವನ್ನು ಈಗ ಕೇಳಿರಿ.
ತದಪ್ರಿಯಮಮಿತ್ರಘ್ನೋ ವಚನಂ ಮರಣೋಪಮಮ್। ಶ್ರುತ್ವಾ ನ ವಿವ್ಯಥೇ ರಾಮಃ ಕೈಕೇಯೀಂ ಚೇದಮಬ್ರವೀತ್
ಆ ಅಸಹ್ಯವಾದ, ಮರಣದಂತೆ ಭಾಸಿಸುವ ಆ ಮಾತು ಕೇಳಿದರೂ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ರಾಮನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಲಿಲ್ಲ; ಅವನು ಕೈಕೆಯಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ಏವಮಸ್ತು ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ವನಂ ವಸ್ತುಮಹಂ ತ್ವಿತಃ। ಜಟಾಚೀರಧರೋ ರಾಜ್ಞಃ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಮನುಪಾಲಯನ್
ಹಾಗೇ ಆಗಲಿ; ನಾನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಜಟೆ ಮತ್ತು ಚೀರ ಧರಿಸಿ, ರಾಜನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಇದಂ ತು ಜ್ಞಾತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಕಿಮರ್ಥಂ ಮಾಂ ಮಹೀಪತಿಃ। ನಾಭಿನನ್ದತಿ ದುರ್ಧರ್ಷೋ ಯಥಾಪೂರ್ವಮರಿಂದಮಃ
ಆದರೆ ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ: ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಮಹಾರಾಜನು, ನನಗೆ ಹಳೆಯದಂತೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಾತಾಡದ ಕಾರಣವೇನು?
ಮನ್ಯುರ್ನ ಚ ತ್ವಯಾ ಕಾರ್ಯೋ ದೇವಿ ಬ್ರೂಮಿ ತವಾಗ್ರತಃ। ಯಾಸ್ಯಾಮಿ ಭವ ಸುಪ್ರೀತಾ ವನಂ ಚೀರಜಟಾಧರಃ
ದೇವಿ, ನೀನು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಏನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಡ; ನಾನು ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ನಾನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ, ಚೀರ ಮತ್ತು ಜಟೆ ಧರಿಸಿ, ನೀನು ಸಂತೋಷವಾಗಿರು.
ಹಿತೇನ ಗುರುಣಾ ಪಿತ್ರಾ ಕೃತಜ್ಞೇನ ನೃಪೇಣ ಚ। ನಿಯುಜ್ಯಮಾನೋ ವಿಸ್ರಬ್ಧಃ ಕಿಂ ನ ಕುರ್ಯಾಮಹಂ ಪ್ರಿಯಮ್
ಹಿತಚಿಂತಕನಾದ ಹಿರಿಯ ತಂದೆ, ಕೃತಜ್ಞ ರಾಜನು ಏನು ಹೇಳಿದರೂ, ನಾನು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಅವರ ಇಷ್ಟವನ್ನು ಪೂರೈಸದೆ ಇರಲು ಕಾರಣವೇನು?
ಅಲೀಕಂ ಮಾನಸಂ ತ್ವೇಕಂ ಹೃದಯಂ ದಹತೇ ಮಮ। ಸ್ವಯಂ ಯನ್ನಾಹ ಮಾಂ ರಾಜಾ ಭರತಸ್ಯಾಭಿಷೇಚನಮ್
ಒಂದು ವಿಷಯ ಮಾತ್ರ ನನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ನೋಯಿಸುತ್ತದೆ: ರಾಜನು ಸ್ವತಃ ನನಗೆ ಭರತನಿಗೆ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕವಾಗುವುದನ್ನು ಹೇಳದೆ ಇದ್ದುದು.
ಅಹಂ ಹಿ ಸೀತಾಂ ರಾಜ್ಯಂ ಚ ಪ್ರಾಣಾನಿಷ್ಟಾನ್ ಧನಾನಿ ಚ। ಹೃಷ್ಟೋ ಭ್ರಾತ್ರೇ ಸ್ವಯಂ ದದ್ಯಾಂ ಭರತಾಯಾಪ್ರಚೋದಿತಃ
ನಾನು ಸೀತೆಯನ್ನು, ರಾಜ್ಯವನ್ನು, ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ, ಪ್ರಿಯವಾದ ಧನವನ್ನೂ, ಕೇಳದೆ ಇದ್ದರೂ ಸಹ ಸಂತೋಷದಿಂದ ನನ್ನ ತಮ್ಮ ಭರತನಿಗೆ ಕೊಡುವೆ.
ಕಿಂ ಪುನರ್ಮನುಜೇನ್ದ್ರೇಣ ಸ್ವಯಂ ಪಿತ್ರಾ ಪ್ರಚೋದಿತಃ। ತವ ಚ ಪ್ರಿಯಕಾಮಾರ್ಥಂ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಮನುಪಾಲಯನ್
ರಾಜನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಮಾತಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ನಿನ್ನ ಇಷ್ಟಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ವಾಗ್ದಾನವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಬೇಕು?
ತಥಾಶ್ವಾಸಯ ಹ್ರೀಮನ್ತಂ ಕಿಂ ತ್ವಿದಂ ಯನ್ಮಹೀಪತಿಃ। ವಸುಧಾಸಕ್ತನಯನೋ ಮನ್ದಮಶ್ರೂಣಿ ಮುಞ್ಚತಿ
ಆದರೆ, ಈ ಲಜ್ಜಾಶೀಲನಾದವನಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ಹೇಳು; ಭೂಮಿಗೆ ದೃಷ್ಟಿ ಹಾಯಿಸಿ, ರಾಜನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅಶ್ರು ಸುರಿಸುವುದೇಕೆ?
ಗಚ್ಛನ್ತು ಚೈವಾನಯಿತುಂ ದೂತಾಃ ಶೀಘ್ರಜವೈರ್ಹಯೈಃ। ಭರತಂ ಮಾತುಲಕುಲಾದದ್ಯೈವ ನೃಪಶಾಸನಾತ್
ಇಂದು ರಾಜನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ, ವೇಗವಾಗಿ ಓಡುವ ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದೂತರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ, ಅವರು ಭರತನನ್ನು ಅವನ ಮಾವನ ಮನೆಯಿಂದ ಕರೆತರಲಿ.
ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯಮೇಷೋಽಹಂ ಗಚ್ಛಾಮ್ಯೇವ ಹಿ ಸತ್ವರಃ। ಅವಿಚಾರ್ಯ ಪಿತುರ್ವಾಕ್ಯಂ ಸಮಾ ವಸ್ತುಂ ಚತುರ್ದಶ
ನಾನು ತಕ್ಷಣ ದಂಡಕ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ; ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಯೋಚನೆ ಮಾಡದೇ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೇನೆ.
ಸಾ ಹೃಷ್ಟಾ ತಸ್ಯ ತದ್ ವಾಕ್ಯಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಮಸ್ಯ ಕೈಕಯೀ। ಪ್ರಸ್ಥಾನಂ ಶ್ರದ್ದಧಾನಾ ಸಾ ತ್ವರಯಾಮಾಸ ರಾಘವಮ್
ರಾಮನ ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು; ಅವನು ಹೊರಡುವುದನ್ನು ನಂಬಿ, ರಾಘವನು ಬೇಗ ಹೊರಡುವಂತೆ ಅವಳು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದಳು.
ಏವಂ ಭವತು ಯಾಸ್ಯನ್ತಿ ದೂತಾಃ ಶೀಘ್ರಜವೈರ್ಹಯೈಃ। ಭರತಂ ಮಾತುಲಕುಲಾದಿಹಾವರ್ತಯಿತುಂ ನರಾಃ
ಹೌದು, ಹಾಗೆ ಆಗಲಿ—ವೇಗವಾಗಿ ಓಡುವ ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದೂತರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ, ಭರತನನ್ನು ಅವನ ಮಾವನ ಮನೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಕರೆತರಲಿ.