ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣಮ್

ದೇವಗನ್ಧರ್ವಸಂಕಾಶಾಃ ತತ್ರ ತೇ ನ್ಯವಸನ್ ಸುಖಮ್ । ಚಿತ್ರಕೂಟಙ್ಗತೇ ರಾಮೇ ಪುತ್ರಶೋಕಾತುರಸ್ತಥಾ ॥೧-೧-

ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವರಂತೆ ಸುಖದಿಂದ ವಾಸ ಮಾಡಿದರು. ರಾಮನು ಚಿತ್ರಕೂಟದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವನ ತಂದೆ ಪುತ್ರನ ಬೇಸರದಿಂದ ದುಃಖಿತನಾಗಿದ್ದನು.

ರಾಜಾ ದಶರಥಸ್ಸ್ವರ್ಗಂ ಜಗಾಮ ವಿಲಪನ್ ಸುತಮ್ । ಗತೇ ತು ತಸ್ಮಿನ್ ಭರತೋ ವಸಿಷ್ಠಪ್ರಮುಖೈರ್ದ್ವಿಜೈಃ ॥೧-೧-

ರಾಜನಾದ ದಶರಥನು ತನ್ನ ಮಗನಿಗಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೇರಿದನು. ಅವನು ಹೋದ ನಂತರ, ಭರತನು ವಸಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ—

ನಿಯುಜ್ಯಮಾನೋ ರಾಜ್ಯಾಯ ನೈಚ್ಛತ್ ರಾಜ್ಯಂ ಮಹಾಬಲಃ । ಸ ಜಗಾಮ ವನಂ ವೀರೋ ರಾಮಪಾದಪ್ರಸಾದಕಃ ॥೧-೧-

ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾದರೂ, ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಭರತನು ಆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆ ಧೈರ್ಯವಂತನು ರಾಮನ ಪಾದಗಳ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

ಗತ್ವಾ ತು ಸ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ರಾಮಂ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಮ್ । ಅಯಾಚದ್ಭ್ರಾತರಂ ರಾಮಮ್ ಆರ್ಯಭಾವಪುರಸ್ಕೃತಃ ॥೧-೧-

ಆಗ ಭರತನು ಮಹಾತ್ಮನೂ ಸತ್ಯಧೈರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಯಿಂದ ತನ್ನ ತಮ್ಮನಾದ ರಾಮನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು.

ತ್ವಮೇವ ರಾಜಾ ಧರ್ಮಜ್ಞ ಇತಿ ರಾಮಂ ವಚೋಽಬ್ರವೀತ್ । ರಾಮೋಽಪಿ ಪರಮೋದಾರಃ ಸುಮುಖಸ್ಸುಮಹಾಯಶಾಃ ॥೧-೧-

'ನೀನೇ ರಾಜನು, ನೀನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು' ಎಂದು ರಾಮನಿಗೆ ಭರತನು ಹೇಳಿದನು. ರಾಮನು ಅತ್ಯಂತ ಉದಾರನೂ, ಸುಂದರಮುಖನೂ, ಮಹಾ ಖ್ಯಾತಿಯುಳ್ಳವನೂ ಆಗಿದ್ದನು.

ನ ಚೈಚ್ಛತ್ ಪಿತುರಾದೇಶಾತ್ ರಾಜ್ಯಂ ರಾಮೋ ಮಹಾಬಲಃ । ಪಾದುಕೇ ಚಾಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಾಯ ನ್ಯಾಸಂ ದತ್ತ್ವಾ ಪುನಃ ಪುನಃ ॥೧-೧-

ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ರಾಮನು ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಗೆ ವಿಧೇಯನಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ತನ್ನ ಪಾದುಕೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಪಾಲಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು.

ನಿವರ್ತಯಾಮಾಸ ತತೋ ಭರತಂ ಭರತಾಗ್ರಜಃ । ಸ ಕಾಮಮನವಾಪ್ಯೈವ ರಾಮಪಾದಾವುಪಸ್ಪೃಶನ್ ॥೧-೧-

ಅನಂತರ ಭರತನ ಹಿರಿಯನಾದ ರಾಮನು ಭರತನನ್ನು ಮರಳಿ ಹೋಗುವಂತೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿದನು; ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆ ಈಡಾಗದೆ ಇದ್ದರೂ ಭರತನು ರಾಮನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದನು.

ನನ್ದಿಗ್ರಾಮೇಽಕರೋದ್ ರಾಜ್ಯಂ ರಾಮಾಗಮನಕಾಙ್ಕ್ಷಯಾ । ಗತೇ ತು ಭರತೇ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಸತ್ಯಸನ್ಧೋ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ॥೧-೧-

ನಂದಿಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ, ಸತ್ಯನಿಷ್ಠ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಭರತನು ರಾಮನು ಮರಳಿ ಬರುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸಿದನು.

ರಾಮಸ್ತು ಪುನರಾಲಕ್ಷ್ಯ ನಾಗರಸ್ಯ ಜನಸ್ಯ ಚ । ತತ್ರಾಗಮನಮೇಕಾಗ್ರೋ ದಣ್ಡಕಾನ್ ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ ॥೧-೧-

ಆದರೆ ರಾಮನು ನಗರದ ಜನರು ಬರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ ದಂಡಕ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

ಪ್ರವಿಶ್ಯ ತು ಮಹಾರಣ್ಯಂ ರಾಮೋ ರಾಜೀವಲೋಚನಃ । ವಿರಾಧಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ಹತ್ವಾ ಶರಭಙ್ಗಂ ದದರ್ಶ ಹ ॥೧-೧-

ಅವನದು ದೊಡ್ಡ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನಂತರ, ಕಮಲದಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ರಾಮನು ವಿರಾಧ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಂದು, ಶರಭಂಗನನ್ನು ನೋಡಿದನು.

ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚಾಪ್ಯಗಸ್ತ್ಯಂ ಚ ಅಗಸ್ತ್ಯಭ್ರಾತರಂ ತಥಾ । ಅಗಸ್ತ್ಯವಚನಾಚ್ಚೈವ ಜಗ್ರಾಹೈನ್ದ್ರಂ ಶರಾಸನಮ್ ॥೧-೧-

ಅವನಿಗೆ ಸುತೀಕ್ಷ್ಣ, ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗಸ್ತ್ಯನ ಸಹೋದರನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದನು; ಅಗಸ್ತ್ಯನ ಮಾತಿನಂತೆ ಇಂದ್ರನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು.

ಖಡ್ಗಞ್ಚ ಪರಮ ಪ್ರೀತಸ್ತೂಣೀ ಚಾಕ್ಷಯಸಾಯಕೌ । ವಸತಸ್ತಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ವನೇ ವನಚರೈಃ ಸಹ ॥೧-೧-

ಅವನಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯವಾಗದ ಬಾಣಗಳಿರುವ ತುಣೀಗಳನ್ನು ದೊರೆತವು; ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವಾಗ ಅರಣ್ಯದವರ ಜೊತೆ ಇದ್ದನು.

ಋಷಯೋಽಭ್ಯಾಗಮನ್ ಸರ್ವೇ ವಧಾಯಾಸುರರಕ್ಷಸಾಮ್ । ಸ ತೇಷಾಂ ಪ್ರತಿಶುಶ್ರಾವ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ತದಾ ವನೇ ॥೧-೧-

ಅಲ್ಲಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಋಷಿಗಳು ಬಂದರು, ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತು ಅಸುರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು; ರಾಮನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದನು.

ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಶ್ಚ ರಾಮೇಣ ವಧಃ ಸಂಯತಿ ರಕ್ಷಸಾಮ್ । ಋಷೀಣಾಮಗ್ನಿಕಲ್ಪಾನಾಂ ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯವಾಸೀನಾಮ್ ॥೧-೧-

ದಂಡಕ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪವಿತ್ರರಾದ ಋಷಿಗಳಿಗಾಗಿ, ರಾಮನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು.

ತೇನ ತತ್ರೈವ ವಸತಾ ಜನಸ್ಥಾನನಿವಾಸಿನೀ । ವಿರೂಪಿತಾ ಶೂರ್ಪಣಖಾ ರಾಕ್ಷಸೀ ಕಾಮರೂಪಿಣೀ ॥೧-೧-

ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಜನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ, ರೂಪ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಾದ ಶೂರ್ಪಣಖಾ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸಿಯನ್ನು ಅವನು ವಿಕಲಾಂಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು.

ತತಃ ಶೂರ್ಪಣಖಾವಾಕ್ಯಾದುದ್ಯುಕ್ತಾನ್ ಸರ್ವರಾಕ್ಷಸಾನ್ । ಖರಂ ತ್ರಿಶಿರಸಂ ಚೈವ ದೂಷಣಂ ಚೈವ ರಾಕ್ಷಸಮ್ ॥೧-೧-

ಆಮೇಲೆ ಶೂರ್ಪಣಖಾದ ಮಾತಿನಿಂದ ಖರ, ತ್ರಿಶಿರಸ್ಸು ಮತ್ತು ದೂಷಣ ಸೇರಿ ಎಲ್ಲಾ ರಾಕ್ಷಸರು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾದರು.

ನಿಜಘಾನ ರಣೇ ರಾಮಸ್ತೇಷಾಂ ಚೈವ ಪದಾನುಗಾನ್ । ವನೇ ತಸ್ಮಿನ್ ನಿವಸತಾ ಜನಸ್ಥಾನನಿವಾಸಿನಾಮ್ ॥೧-೧-

ಅವನದು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಸ್ಥಾನ ನಿವಾಸಿಗಳ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ರಾಮನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನೂ ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಿದನು.

ರಕ್ಷಸಾಂ ನಿಹತಾನ್ಯಾಸನ್ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಚತುರ್ದಶ । ತತೋ ಜ್ಞಾತಿವಧಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾವಣಃ ಕ್ರೋಧಮೂರ್ಛಿತಃ ॥೧-೧-

ಅವನಿಂದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ರಾಕ್ಷಸರು ಸಂಹಾರಗೊಂಡರು; ಆಮೇಲೆ ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳ ಹತ್ಯೆಯ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ ರಾವಣನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ತುಂಬಿದನು.

ಸಹಾಯಂ ವರಯಾಮಾಸ ಮಾರೀಚಂ ನಾಮ ರಾಕ್ಷಸಮ್ । ವಾರ್ಯಮಾಣಃ ಸುಬಹುಶೋ ಮಾರೀಚೇನ ಸ ರಾವಣಃ ॥೧-೧-

ಅವನಿಗೆ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಮಾಯೆಯುಳ್ಳ ಮಾರರೀಚ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡನು; ಮಾರರೀಚನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ರಾವಣನು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ.

ನ ವಿರೋಧೋ ಬಲವತಾ ಕ್ಷಮೋ ರಾವಣ ತೇನ ತೇ । ಅನಾದೃತ್ಯ ತು ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ರಾವಣಃ ಕಾಲಚೋದಿತಃ ॥೧-೧-

ಮಾರೀಚನು, 'ನೀನು ಬಲಶಾಲಿಯೊಡನೆ ವಿರೋಧ ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ' ಎಂದು ರಾವಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು; ಆದರೆ ಆ ಮಾತನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ, ಕಾಲದ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ರಾವಣನು—

ಜಗಾಮ ಸಹಮಾರೀಚಸ್ತಸ್ಯಾಶ್ರಮಪದಂ ತದಾ । ತೇನ ಮಾಯಾವಿನಾ ದೂರಮಪವಾಹ್ಯ ನೃಪಾತ್ಮಜೌ ॥೧-೧-

—ಮಾರೀಚನೊಂದಿಗೆ ಆ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಆ ಮಾಯಾವಾದಿಯಿಂದ ಇಬ್ಬರು ರಾಜಕುಮಾರರನ್ನು ದೂರಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿಸಲಾಯಿತು.

ಜಹಾರ ಭಾರ್ಯಾಂ ರಾಮಸ್ಯ ಗೃಧ್ರಂ ಹತ್ವಾ ಜಟಾಯುಷಮ್ । ಗೃಧ್ರಞ್ಚ ನಿಹತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹೃತಾಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಚ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ॥೧-೧-

ಅವನದು ರಾಮನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ, ಗಿಡುಗ ಜಟಾಯುವನ್ನು ಕೊಂದುಹಾಕಿದನು; ಜಟಾಯುವನ್ನು ಸತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿದನು—

ರಾಘವಃ ಶೋಕಸಂತಪ್ತೋ ವಿಲಲಾಪಾಕುಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ । ತತಸ್ತೇನೈವ ಶೋಕೇನ ಗೃಧ್ರಂ ದಗ್ಧ್ವಾ ಜಟಾಯುಷಮ್ ॥೧-೧-

ರಾಘವನು ದುಃಖದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ, ಮನಸ್ಸು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿ ಅಳಿದನು; ಆ ದುಃಖದಿಂದಲೇ ಜಟಾಯು ಎಂಬ ಗಿಡುಗವನ್ನು ದಹಿಸಿದನು.

ಮಾರ್ಗಮಾಣೋ ವನೇ ಸೀತಾಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ಸನ್ದದರ್ಶ ಹ । ಕಬನ್ಧಂ ನಾಮ ರೂಪೇಣ ವಿಕೃತಂ ಘೋರದರ್ಶನಮ್ ॥೧-೧-

ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ರಾಮನು ಭಯಂಕರವಾಗಿದ್ದ, ಕಬಂಧ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು.

ತನ್ನಿಹತ್ಯ ಮಹಾಬಾಹುರ್ದದಾಹ ಸ್ವರ್ಗತಶ್ಚ ಸಃ । ಸ ಚಾಸ್ಯ ಕಥಯಾಮಾಸ ಶಬರೀಂ ಧರ್ಮಚಾರಿಣೀಮ್ ॥೧-೧-

ಆ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ನಂತರ, ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ರಾಮನು ಅವನ ದೇಹವನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದನು. ಕಬಂಧನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠಳಾದ ಶಬರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.

ಶ್ರಮಣಾಂ ಧರ್ಮನಿಪುಣಾಮಭಿಗಚ್ಛೇತಿ ರಾಘವ । ಸೋಽಭ್ಯ ಗಚ್ಛನ್ಮಹಾತೇಜಾಃ ಶಬರೀಂ ಶತ್ರುಸೂದನಃ ॥೧-೧-

"ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತಳಾದ ಶಬರಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗು" ಎಂದು ಕಬಂಧನು ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಹೀಗಾಗಿ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ರಾಮನು ಶಬರಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು.

ಶಬರ್ಯಾ ಪೂಜಿತಃ ಸಮ್ಯಗ್ ರಾಮೋ ದಶರಥಾತ್ಮಜಃ । ಪಮ್ಪಾತೀರೇ ಹನುಮತಾ ಸಙ್ಗತೋ ವಾನರೇಣ ಹ ॥೧-೧-

ಶಬರಿಯು ರಾಮನನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಸನ್ಮಾನಿಸಿದಳು. ದಶರಥನ ಪುತ್ರನಾದ ರಾಮನು ಪಂಪಾ ಸರೋವರದ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಾನರ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದನು.

ಹನುಮದ್ವಚನಾಚ್ಚೈವ ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಸಮಾಗತಃ । ಸುಗ್ರೀವಾಯ ಚ ತತ್ಸರ್ವಂ ಶಂಸದ್ರಾಮೋ ಮಹಾಬಲಃ ॥೧-೧-

ಹನುಮಂತನ ಮಾತಿನ ಮೂಲಕ ರಾಮನು ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದನು. ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ರಾಮನು ತನ್ನ ಕಥೆಯನ್ನು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದನು.

ಆದಿತಸ್ತದ್ ಯಥಾವೃತ್ತಂ ಸೀತಾಯಾಶ್ಚ ವಿಶೇಷತಃ । ಸುಗ್ರೀವಶ್ಚಾಪಿ ತತ್ಸರ್ವಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಮಸ್ಯ ವಾನರಃ ॥೧-೧-

ಆದಿಯಿಂದಲೇ, ಸೀತೆಯ ಕುರಿತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ನಡೆದ ಎಲ್ಲ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ರಾಮನು ವಿವರಿಸಿದನು. ವಾನರನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ರಾಮನ ಕಥೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಲಿಸಿದನು.