ಅದ್ಯ ರಾಮಮಿತಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ವನಂ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಯಾಮ್ಯಹಮ್। ಯೌವರಾಜ್ಯೇನ ಭರತಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮದ್ಯಾಭಿಷೇಚಯೇ
ಇಂದು ನಾನು ರಾಮನನ್ನು ಬೇಗನೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿ, ಕೂಡಲೇ ಭರತನಿಗೆ ಯುವರಾಜ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
ಇದಂ ತ್ವಿದಾನೀಂ ಸಮ್ಪಶ್ಯ ಕೇನೋಪಾಯೇನ ಸಾಧಯೇ। ಭರತಃ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾದ್ ರಾಜ್ಯಂ ನ ತು ರಾಮಃ ಕಥಂಚನ
ಈಗ ನಾನು ಹೇಗೆ ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಯೋಚಿಸು; ಭರತನಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಸಿಗಬೇಕು, ರಾಮನಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಸಿಗಬಾರದು.
ಏವಮುಕ್ತಾ ತು ಸಾ ದೇವ್ಯಾ ಮನ್ಥರಾ ಪಾಪದರ್ಶಿನೀ। ರಾಮಾರ್ಥಮುಪಹಿಂಸನ್ತೀ ಕೈಕೇಯೀಮಿದಮಬ್ರವೀತ್
ಅದನ್ನು ರಾಣಿ ಹೇಳಿದಾಗ, ಕೆಟ್ಟದನ್ನು ನೋಡುವ ಮಂಥರೆ, ರಾಮನಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಲು, ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಹೀಗೆಂದಳು.
ಹನ್ತೇದಾನೀಂ ಪ್ರಪಶ್ಯ ತ್ವಂ ಕೈಕೇಯಿ ಶ್ರೂಯತಾಂ ವಚಃ। ಯಥಾ ತೇ ಭರತೋ ರಾಜ್ಯಂ ಪುತ್ರಃ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯತಿ ಕೇವಲಮ್
ಈಗ ಕೈಕೇಯಿ, ನೀನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗಮನಿಸಿ ನನ್ನ ಮಾತು ಕೇಳು; ನಿನ್ನ ಮಗ ಭರತನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ರಾಜ್ಯ ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡು.
ಕಿಂ ನ ಸ್ಮರಸಿ ಕೈಕೇಯಿ ಸ್ಮರನ್ತೀ ವಾ ನಿಗೂಹಸೇ। ಯದುಚ್ಯಮಾನಮಾತ್ಮಾರ್ಥಂ ಮತ್ತಸ್ತ್ವಂ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಸಿ
ಕೈಕೇಯಿ, ನೀನು ಏಕೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ನೆನಪಿದ್ದರೂ ಏಕೆ ಮುಚ್ಚಿಡುತ್ತೀಯೆ? ನಿನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ನೀನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀಯಲ್ಲ.
ಮಯೋಚ್ಯಮಾನಂ ಯದಿ ತೇ ಶ್ರೋತುಂ ಛನ್ದೋ ವಿಲಾಸಿನಿ। ಶ್ರೂಯತಾಮಭಿಧಾಸ್ಯಾಮಿ ಶ್ರುತ್ವಾ ಚೈತದ್ ವಿಧೀಯತಾಮ್
ಓ ಚಪಲೆಯೆ, ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳಲು ನಿನಗೆ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ, ಗಮನಿಸಿ ಕೇಳು; ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡು.
ಶ್ರುತ್ವೈವಂ ವಚನಂ ತಸ್ಯಾ ಮನ್ಥರಾಯಾಸ್ತು ಕೈಕಯೀ। ಕಿಂಚಿದುತ್ಥಾಯ ಶಯನಾತ್ ಸ್ವಾಸ್ತೀರ್ಣಾದಿದಮಬ್ರವೀತ್
ಮಂಥರೆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಕೈಕೇಯಿ, ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಎದ್ದು, ಹೀಗೆಂದಳು.
ಏವಮುಕ್ತಾ ತದಾ ದೇವ್ಯಾ ಮನ್ಥರಾ ಪಾಪದರ್ಶಿನೀ। ರಾಮಾರ್ಥಮುಪಹಿಂಸನ್ತೀ ಕೈಕೇಯೀಮಿದಮಬ್ರವೀತ್
ಅದನ್ನು ರಾಣಿ ಹೇಳಿದಾಗ, ಕೆಟ್ಟದನ್ನು ನೋಡುವ ಮಂಥರೆ, ರಾಮನಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಲು, ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಹೀಗೆಂದಳು.
ಪುರಾ ದೇವಾಸುರೇ ಯುದ್ಧೇ ಸಹ ರಾಜರ್ಷಿಭಿಃ ಪತಿಃ। ಅಗಚ್ಛತ್ ತ್ವಾಮುಪಾದಾಯ ದೇವರಾಜಸ್ಯ ಸಾಹ್ಯಕೃತ್
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನಿನ್ನ ಗಂಡನು ರಾಜರ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ದೇವೇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಹೋದನು.
ದಿಶಮಾಸ್ಥಾಯ ಕೈಕೇಯಿ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಣ್ಡಕಾನ್ ಪ್ರತಿ। ವೈಜಯನ್ತಮಿತಿ ಖ್ಯಾತಂ ಪುರಂ ಯತ್ರ ತಿಮಿಧ್ವಜಃ
ಕೈಕೇಯಿ, ದಂಡಕ ಅರಣ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ವೈಜಯಂತ ಎಂಬ ನಗರವಿತ್ತು, ಅಲ್ಲಿ ಮೀನು ಧ್ವಜ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದಿತು.
ಸ ಶಮ್ಬರ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಃ ಶತಮಾಯೋ ಮಹಾಸುರಃ। ದದೌ ಶಕ್ರಸ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮಂ ದೇವಸಙ್ಘೈರನಿರ್ಜಿತಃ
ಅಲ್ಲಿ ಶತಮಾಯಿಗಳಾದ ಮಹಾದಾನವ ಶಂಬರ ಎಂಬವನು ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದನು; ಅವನನ್ನು ದೇವತೆಗಳೂ ಸೋಲಿಸಲಿಲ್ಲ.
ತಸ್ಮಿನ್ ಮಹತಿ ಸಂಗ್ರಾಮೇ ಪುರುಷಾನ್ ಕ್ಷತವಿಕ್ಷತಾನ್। ರಾತ್ರೌ ಪ್ರಸುಪ್ತಾನ್ ಘ್ನನ್ತಿ ಸ್ಮ ತರಸಾಪಾಸ್ಯ ರಾಕ್ಷಸಾಃ
ಆ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರು ಗಾಯಗೊಂಡವರನ್ನೂ, ನಿದ್ದೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರನ್ನೂ ಬಲದಿಂದ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು.
ತತ್ರಾಕರೋನ್ಮಹಾಯುದ್ಧಂ ರಾಜಾ ದಶರಥಸ್ತದಾ। ಅಸುರೈಶ್ಚ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಶಸ್ತ್ರೈಶ್ಚ ಶಕಲೀಕೃತಃ
ಅಲ್ಲಿಯೇ ರಾಜ ದಶರಥನು ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ, ದಾನವರಿಂದ ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡನು.
ಅಪವಾಹ್ಯ ತ್ವಯಾ ದೇವಿ ಸಂಗ್ರಾಮಾನ್ನಷ್ಟಚೇತನಃ। ತತ್ರಾಪಿ ವಿಕ್ಷತಃ ಶಸ್ತ್ರೈಃ ಪತಿಸ್ತೇ ರಕ್ಷಿತಸ್ತ್ವಯಾ
ಅಮ್ಮ, ಯುದ್ಧದ ಮೈದಾನದಿಂದ ನೀನು ನಿನ್ನ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಗಂಡನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದೆಯೆ; ಅಲ್ಲಿ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಅವನನ್ನು ನೀನೇ ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದೆ.
ತುಷ್ಟೇನ ತೇನ ದತ್ತೌ ತೇ ದ್ವೌ ವರೌ ಶುಭದರ್ಶನೇ। ಸ ತ್ವಯೋಕ್ತಃ ಪತಿರ್ದೇವಿ ಯದೇಚ್ಛೇಯಂ ತದಾ ವರಮ್
ಅವನಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿ, ಅವನು ನಿನಗೆ ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು, ಸುಂದರೆಯೆ; "ನೀನು ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಕೇಳಬಹುದು" ಎಂದು ನಿನ್ನ ಗಂಡನು ಹೇಳಿದನು.
ಗೃಹ್ಣೀಯಾಂ ತು ತದಾ ಭರ್ತಸ್ತಥೇತ್ಯುಕ್ತಂ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಅನಭಿಜ್ಞಾ ಹ್ಯಹಂ ದೇವಿ ತ್ವಯೈವ ಕಥಿತಂ ಪುರಾ
ಆಗ ನೀನು "ನಾನು ಬೇಕಾದಾಗ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ" ಎಂದೆ, ಮಹಾತ್ಮನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು; ನಾನು ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ತಿಳಿಯದೆ ಇದ್ದೆ, ನೀನೇ ನನಗೆ ಹೇಳಿದೆಯಲ್ಲ.
ಕಥೈಷಾ ತವ ತು ಸ್ನೇಹಾನ್ಮನಸಾ ಧಾರ್ಯತೇ ಮಯಾ। ರಾಮಾಭಿಷೇಕಸಮ್ಭಾರಾನ್ನಿಗೃಹ್ಯ ವಿನಿವರ್ತಯ
ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ; ಈಗ ರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸು.
ತೌ ಚ ಯಾಚಸ್ವ ಭರ್ತಾರಂ ಭರತಸ್ಯಾಭಿಷೇಚನಮ್। ಪ್ರವ್ರಾಜನಂ ಚ ರಾಮಸ್ಯ ವರ್ಷಾಣಿ ಚ ಚತುರ್ದಶ
ನಿನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ಕೇಳು: ಭರತನಿಗೆ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ರಾಮನನ್ನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಬೇಕು.
ಚತುರ್ದಶ ಹಿ ವರ್ಷಾಣಿ ರಾಮೇ ಪ್ರವ್ರಾಜಿತೇ ವನಮ್। ಪ್ರಜಾಭಾವಗತಸ್ನೇಹಃ ಸ್ಥಿರಃ ಪುತ್ರೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ನಿಜವಾಗಿಯೂ, ರಾಮನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವಾಗ, ಜನರ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾದ ನಿನ್ನ ಮಗನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಿರನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಕ್ರೋಧಾಗಾರಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯಾದ್ಯ ಕ್ರುದ್ಧೇವಾಶ್ವಪತೇಃ ಸುತೇ। ಶೇಷ್ವಾನನ್ತರ್ಹಿತಾಯಾಂ ತ್ವಂ ಭೂಮೌ ಮಲಿನವಾಸಿನೀ
ಇಂದು ನೀನು ಕೋಪದ ಕೋಣೆಗೆ ಹೋಗಿ, ಅಶ್ವಪತಿಯ ಪುತ್ರನ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಂಡವಳಂತೆ ನೆಪವಿಟ್ಟು, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು, ಮಸಿಯುಟ್ಟ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ಅಡಗಿಕೊಂಡು ಬಾ.
ಮಾ ಸ್ಮೈನಂ ಪ್ರತ್ಯುದೀಕ್ಷೇಥಾ ಮಾ ಚೈನಮಭಿಭಾಷಥಾಃ। ರುದನ್ತೀ ಪಾರ್ಥಿವಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಜಗತ್ಯಾಂ ಶೋಕಲಾಲಸಾ
ಅವನು ಬಂದಾಗ ಅವನ ಕಡೆ ನೋಡಬೇಡ, ಮಾತಾಡಬೇಡ; ರಾಜನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೆನೆಸಿ ದುಃಖದಿಂದ ಬಂದಾಗ, ನೀನು ಅಳುತ್ತಾ ಕುಳಿತುಕೋ, ಆದರೆ ಅವನೊಡನೆ ಮಾತಾಡಬೇಡ.
ದಯಿತಾ ತ್ವಂ ಸದಾ ಭರ್ತುರತ್ರ ಮೇ ನಾಸ್ತಿ ಸಂಶಯಃ। ತ್ವತ್ಕೃತೇ ಚ ಮಹಾರಾಜೋ ವಿಶೇದಪಿ ಹುತಾಶನಮ್
ನೀನು ಯಾವಾಗಲೂ ನಿನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಳೇ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ; ನಿನ್ನಿಗಾಗಿ ಮಹಾರಾಜನು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲೂ ಹಾರಿಬಿಡಲು ಸಿದ್ಧನು.
ನ ತ್ವಾಂ ಕ್ರೋಧಯಿತುಂ ಶಕ್ತೋ ನ ಕ್ರುದ್ಧಾಂ ಪ್ರತ್ಯುದೀಕ್ಷಿತುಮ್। ತವ ಪ್ರಿಯಾರ್ಥಂ ರಾಜಾ ತು ಪ್ರಾಣಾನಪಿ ಪರಿತ್ಯಜೇತ್
ಅವನಿಗೆ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಕೋಪಗೊಂಡಿರುವ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ಸಹ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ರಾಜನು ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಬಹುದು.
ನ ಹ್ಯತಿಕ್ರಮಿತುಂ ಶಕ್ತಸ್ತವ ವಾಕ್ಯಂ ಮಹೀಪತಿಃ। ಮನ್ದಸ್ವಭಾವೇ ಬುಧ್ಯಸ್ವ ಸೌಭಾಗ್ಯಬಲಮಾತ್ಮನಃ
ನಿನ್ನ ಮಾತನ್ನು ರಾಜನು ಮೀರಿ ನಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ನೀನು ನಿನ್ನ ಸರಳ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ನಿನ್ನ ಅದೃಷ್ಟದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅರಿತುಕೋ.
ಮಣಿಮುಕ್ತಾಸುವರ್ಣಾನಿ ರತ್ನಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ। ದದ್ಯಾದ್ ದಶರಥೋ ರಾಜಾ ಮಾ ಸ್ಮ ತೇಷು ಮನಃ ಕೃಥಾಃ
ದಶರಥನು ನಿನಗೆ ಮುತ್ತು, ಹವಳ, ಚಿನ್ನ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರತ್ನಗಳನ್ನೂ ಕೊಡಬಹುದು; ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಕಡೆ ಮನಸ್ಸು ಹಾಕಬೇಡ.
ಯೌ ತೌ ದೇವಾಸುರೇ ಯುದ್ಧೇ ವರೌ ದಶರಥೋ ದದೌ। ತೌ ಸ್ಮಾರಯ ಮಹಾಭಾಗೇ ಸೋಽರ್ಥೋ ನ ತ್ವಾ ಕ್ರಮೇದತಿ
ದೇವರು-ದಾನವರುಗಳ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದಶರಥನು ನಿನಗೆ ನೀಡಿದ ಆ ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ಅವನಿಗೆ ನೆನಪಿಸು, ಮಹಾಭಾಗೆಯೆ; ಆ ಮಾತು ತಪ್ಪಬಾರದು.
ಯದಾ ತು ತೇ ವರಂ ದದ್ಯಾತ್ ಸ್ವಯಮುತ್ಥಾಪ್ಯ ರಾಘವಃ। ವ್ಯವಸ್ಥಾಪ್ಯ ಮಹಾರಾಜಂ ತ್ವಮಿಮಂ ವೃಣುಯಾ ವರಮ್
ರಾಘವನು ಸ್ವತಃ ನಿನ್ನನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಮಹಾರಾಜನು ಎದುರಿರುವಾಗ, ನೀನು ಈ ವರವನ್ನು ಕೇಳು.
ರಾಮಪ್ರವ್ರಜನಂ ದೂರಂ ನವ ವರ್ಷಾಣಿ ಪಞ್ಚ ಚ। ಭರತಃ ಕ್ರಿಯತಾಂ ರಾಜಾ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಪಾರ್ಥಿವರ್ಷಭ
ರಾಮನ ವನವಾಸ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷವಾಗಲಿ—ಒಂಬತ್ತು ಮತ್ತು ಐದು—ಭರತನನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಿ, ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠ.
ಚತುರ್ದಶ ಹಿ ವರ್ಷಾಣಿ ರಾಮೇ ಪ್ರವ್ರಾಜಿತೇ ವನಮ್। ರೂಢಶ್ಚ ಕೃತಮೂಲಶ್ಚ ಶೇಷಂ ಸ್ಥಾಸ್ಯತಿ ತೇ ಸುತಃ
ನಿಜವಾಗಿಯೂ, ರಾಮನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವಾಗ, ನಿನ್ನ ಮಗನು ಬಲವಂತನಾಗಿ, ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ರಾಮಪ್ರವ್ರಾಜನಂ ಚೈವ ದೇವಿ ಯಾಚಸ್ವ ತಂ ವರಮ್। ಏವಂ ಸೇತ್ಸ್ಯನ್ತಿ ಪುತ್ರಸ್ಯ ಸರ್ವಾರ್ಥಾಸ್ತವ ಕಾಮಿನಿ
ದೇವಿಯೆ, ನೀನು ರಾಮನ ವನವಾಸವನ್ನೇ ವರವಾಗಿ ಕೇಳು; ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ನಿನ್ನ ಮಗನ ಎಲ್ಲಾ ಆಸೆಗಳು ನಿಜವಾಗುತ್ತವೆ.