ತಸ್ಮಾನ್ನ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇ ರಾಮಃ ಪಾಪಂ ಕಿಂಚಿತ್ ಕರಿಷ್ಯತಿ। ರಾಮಸ್ತು ಭರತೇ ಪಾಪಂ ಕುರ್ಯಾದೇವ ನ ಸಂಶಯಃ
ಆದಕಾರಣದಿಂದ, ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಯಾವ ದೋಷವನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ರಾಮನು ಭರತನಿಗೆ ದೋಷ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.
ತಸ್ಮಾದ್ ರಾಜಗೃಹಾದೇವ ವನಂ ಗಚ್ಛತು ರಾಘವಃ। ಏತದ್ಧಿ ರೋಚತೇ ಮಹ್ಯಂ ಭೃಶಂ ಚಾಪಿ ಹಿತಂ ತವ
ಆದುದರಿಂದ, ರಾಘವನು ಅರಮನೆಯಿಂದಲೇ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಲಿ; ಇದು ನನಗೆ ಬಹಳ ಇಷ್ಟ, ಮತ್ತು ನಿನಗೆ ಬಹಳ ಹಿತವೂ ಆಗಿದೆ.
ಏವಂ ತೇ ಜ್ಞಾತಿಪಕ್ಷಸ್ಯ ಶ್ರೇಯಶ್ಚೈವ ಭವಿಷ್ಯತಿ। ಯದಿ ಚೇದ್ ಭರತೋ ಧರ್ಮಾತ್ ಪಿತ್ರ್ಯಂ ರಾಜ್ಯಮವಾಪ್ಸ್ಯತಿ
ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ, ನಿನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಹಿತವೂ ಆಗುತ್ತದೆ; ಭರತನಿಗೆ ಧರ್ಮಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪಿತೃಸಂಪತ್ತಾದ ರಾಜ್ಯ ಸಿಗುವುದಾದರೆ.
ಸ ತೇ ಸುಖೋಚಿತೋ ಬಾಲೋ ರಾಮಸ್ಯ ಸಹಜೋ ರಿಪುಃ। ಸಮೃದ್ಧಾರ್ಥಸ್ಯ ನಷ್ಟಾರ್ಥೋ ಜೀವಿಷ್ಯತಿ ಕಥಂ ವಶೇ
ಆ ಬಾಲಕನು ಸುಖಕ್ಕೆ ಹವ್ಯಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ, ರಾಮನಿಗೆ ಸಹಜ ಶತ್ರು; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಎಲ್ಲವೂ ಇರುವವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ?
ಅಭಿದ್ರುತಮಿವಾರಣ್ಯೇ ಸಿಂಹೇನ ಗಜಯೂಥಪಮ್। ಪ್ರಚ್ಛಾದ್ಯಮಾನಂ ರಾಮೇಣ ಭರತಂ ತ್ರಾತುಮರ್ಹಸಿ
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಹವು ಆನೆಗಳ ನಾಯಕನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವಂತೆ, ರಾಮನಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಡುವ ಭರತನನ್ನು ನೀನು ಕಾಪಾಡಲೇಬೇಕು.
ದರ್ಪಾನ್ನಿರಾಕೃತಾ ಪೂರ್ವಂ ತ್ವಯಾ ಸೌಭಾಗ್ಯವತ್ತಯಾ। ರಾಮಮಾತಾ ಸಪತ್ನೀ ತೇ ಕಥಂ ವೈರಂ ನ ಯಾಪಯೇತ್
ಒಮ್ಮೆ ನಿನ್ನ ಭಾಗ್ಯದ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ, ನೀನು ರಾಮನ ತಾಯಿಯನ್ನು, ನಿನ್ನ ಸಪತ್ನಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದೆ; ಅವಳು ನಿನಗೆ ಶತ್ರುತ್ವವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದೆ ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಗೆ ಹೇಳಬಹುದು?
ಯದಾ ಚ ರಾಮಃ ಪೃಥಿವೀಮವಾಪ್ಸ್ಯತೇ ಪ್ರಭೂತರತ್ನಾಕರಶೈಲಸಂಯುತಾಮ್। ತದಾ ಗಮಿಷ್ಯಸ್ಯಶುಭಂ ಪರಾಭವಂ ಸಹೈವ ದೀನಾ ಭರತೇನ ಭಾಮಿನಿ
ಯಾವಾಗ ರಾಮನು ಭೂಮಿಯನ್ನು, ಅಪಾರ ಧನಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ನೀನು ದುಃಖಿತ ಭರತನ ಜೊತೆಗೆ ಅಪಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಸೌಮ್ಯಳೇ.
ಯದಾ ಹಿ ರಾಮಃ ಪೃಥಿವೀಮವಾಪ್ಸ್ಯತೇ ಧ್ರುವಂ ಪ್ರಣಷ್ಟೋ ಭರತೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ। ಅತೋ ಹಿ ಸಂಚಿನ್ತಯ ರಾಜ್ಯಮಾತ್ಮಜೇ ಪರಸ್ಯ ಚೈವಾಸ್ಯ ವಿವಾಸಕಾರಣಮ್
ಯಾವಾಗ ರಾಮನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಭರತನದು ಖಂಡಿತ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ನಿನ್ನ ಮಗನಿಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಯೋಚಿಸು, ಮತ್ತವನ ನಿರ್ವಾಸನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೂಡ.
thumb|ನವಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ನವಮಃ ಸರ್ಗಃ ॥೨-
ಒಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ಏವಮುಕ್ತಾ ತು ಕೈಕೇಯೀ ಕ್ರೋಧೇನ ಜ್ವಲಿತಾನನಾ। ದೀರ್ಘಮುಷ್ಣಂ ವಿನಿಃಶ್ವಸ್ಯ ಮನ್ಥರಾಮಿದಮಬ್ರವೀತ್
ಹೀಗೆ ಮಾತಾಡಿದಾಗ, ಕೈಕೆಯಿಯ ಮುಖ ಕೋಪದಿಂದ ಹೊತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿತು; ಆಕೆ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಬಿಸಿ ಉಸಿರೆಳೆದಳು ಮತ್ತು ಮಂಥರೆಯನ್ನು ಹೀಗೆದ್ದಳು.
ಅದ್ಯ ರಾಮಮಿತಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ವನಂ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಯಾಮ್ಯಹಮ್। ಯೌವರಾಜ್ಯೇನ ಭರತಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮದ್ಯಾಭಿಷೇಚಯೇ
ಇಂದು ನಾನು ರಾಮನನ್ನು ಬೇಗನೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿ, ಕೂಡಲೇ ಭರತನಿಗೆ ಯುವರಾಜ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
ಇದಂ ತ್ವಿದಾನೀಂ ಸಮ್ಪಶ್ಯ ಕೇನೋಪಾಯೇನ ಸಾಧಯೇ। ಭರತಃ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾದ್ ರಾಜ್ಯಂ ನ ತು ರಾಮಃ ಕಥಂಚನ
ಈಗ ನಾನು ಹೇಗೆ ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಯೋಚಿಸು; ಭರತನಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಸಿಗಬೇಕು, ರಾಮನಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಸಿಗಬಾರದು.
ಏವಮುಕ್ತಾ ತು ಸಾ ದೇವ್ಯಾ ಮನ್ಥರಾ ಪಾಪದರ್ಶಿನೀ। ರಾಮಾರ್ಥಮುಪಹಿಂಸನ್ತೀ ಕೈಕೇಯೀಮಿದಮಬ್ರವೀತ್
ಅದನ್ನು ರಾಣಿ ಹೇಳಿದಾಗ, ಕೆಟ್ಟದನ್ನು ನೋಡುವ ಮಂಥರೆ, ರಾಮನಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಲು, ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಹೀಗೆಂದಳು.
ಹನ್ತೇದಾನೀಂ ಪ್ರಪಶ್ಯ ತ್ವಂ ಕೈಕೇಯಿ ಶ್ರೂಯತಾಂ ವಚಃ। ಯಥಾ ತೇ ಭರತೋ ರಾಜ್ಯಂ ಪುತ್ರಃ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯತಿ ಕೇವಲಮ್
ಈಗ ಕೈಕೇಯಿ, ನೀನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗಮನಿಸಿ ನನ್ನ ಮಾತು ಕೇಳು; ನಿನ್ನ ಮಗ ಭರತನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ರಾಜ್ಯ ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡು.
ಕಿಂ ನ ಸ್ಮರಸಿ ಕೈಕೇಯಿ ಸ್ಮರನ್ತೀ ವಾ ನಿಗೂಹಸೇ। ಯದುಚ್ಯಮಾನಮಾತ್ಮಾರ್ಥಂ ಮತ್ತಸ್ತ್ವಂ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಸಿ
ಕೈಕೇಯಿ, ನೀನು ಏಕೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ನೆನಪಿದ್ದರೂ ಏಕೆ ಮುಚ್ಚಿಡುತ್ತೀಯೆ? ನಿನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ನೀನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀಯಲ್ಲ.
ಮಯೋಚ್ಯಮಾನಂ ಯದಿ ತೇ ಶ್ರೋತುಂ ಛನ್ದೋ ವಿಲಾಸಿನಿ। ಶ್ರೂಯತಾಮಭಿಧಾಸ್ಯಾಮಿ ಶ್ರುತ್ವಾ ಚೈತದ್ ವಿಧೀಯತಾಮ್
ಓ ಚಪಲೆಯೆ, ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳಲು ನಿನಗೆ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ, ಗಮನಿಸಿ ಕೇಳು; ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡು.
ಶ್ರುತ್ವೈವಂ ವಚನಂ ತಸ್ಯಾ ಮನ್ಥರಾಯಾಸ್ತು ಕೈಕಯೀ। ಕಿಂಚಿದುತ್ಥಾಯ ಶಯನಾತ್ ಸ್ವಾಸ್ತೀರ್ಣಾದಿದಮಬ್ರವೀತ್
ಮಂಥರೆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಕೈಕೇಯಿ, ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಎದ್ದು, ಹೀಗೆಂದಳು.
ಏವಮುಕ್ತಾ ತದಾ ದೇವ್ಯಾ ಮನ್ಥರಾ ಪಾಪದರ್ಶಿನೀ। ರಾಮಾರ್ಥಮುಪಹಿಂಸನ್ತೀ ಕೈಕೇಯೀಮಿದಮಬ್ರವೀತ್
ಅದನ್ನು ರಾಣಿ ಹೇಳಿದಾಗ, ಕೆಟ್ಟದನ್ನು ನೋಡುವ ಮಂಥರೆ, ರಾಮನಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಲು, ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಹೀಗೆಂದಳು.
ಪುರಾ ದೇವಾಸುರೇ ಯುದ್ಧೇ ಸಹ ರಾಜರ್ಷಿಭಿಃ ಪತಿಃ। ಅಗಚ್ಛತ್ ತ್ವಾಮುಪಾದಾಯ ದೇವರಾಜಸ್ಯ ಸಾಹ್ಯಕೃತ್
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನಿನ್ನ ಗಂಡನು ರಾಜರ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ದೇವೇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಹೋದನು.
ದಿಶಮಾಸ್ಥಾಯ ಕೈಕೇಯಿ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಣ್ಡಕಾನ್ ಪ್ರತಿ। ವೈಜಯನ್ತಮಿತಿ ಖ್ಯಾತಂ ಪುರಂ ಯತ್ರ ತಿಮಿಧ್ವಜಃ
ಕೈಕೇಯಿ, ದಂಡಕ ಅರಣ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ವೈಜಯಂತ ಎಂಬ ನಗರವಿತ್ತು, ಅಲ್ಲಿ ಮೀನು ಧ್ವಜ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದಿತು.
ಸ ಶಮ್ಬರ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಃ ಶತಮಾಯೋ ಮಹಾಸುರಃ। ದದೌ ಶಕ್ರಸ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮಂ ದೇವಸಙ್ಘೈರನಿರ್ಜಿತಃ
ಅಲ್ಲಿ ಶತಮಾಯಿಗಳಾದ ಮಹಾದಾನವ ಶಂಬರ ಎಂಬವನು ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದನು; ಅವನನ್ನು ದೇವತೆಗಳೂ ಸೋಲಿಸಲಿಲ್ಲ.
ತಸ್ಮಿನ್ ಮಹತಿ ಸಂಗ್ರಾಮೇ ಪುರುಷಾನ್ ಕ್ಷತವಿಕ್ಷತಾನ್। ರಾತ್ರೌ ಪ್ರಸುಪ್ತಾನ್ ಘ್ನನ್ತಿ ಸ್ಮ ತರಸಾಪಾಸ್ಯ ರಾಕ್ಷಸಾಃ
ಆ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರು ಗಾಯಗೊಂಡವರನ್ನೂ, ನಿದ್ದೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರನ್ನೂ ಬಲದಿಂದ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು.
ತತ್ರಾಕರೋನ್ಮಹಾಯುದ್ಧಂ ರಾಜಾ ದಶರಥಸ್ತದಾ। ಅಸುರೈಶ್ಚ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಶಸ್ತ್ರೈಶ್ಚ ಶಕಲೀಕೃತಃ
ಅಲ್ಲಿಯೇ ರಾಜ ದಶರಥನು ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ, ದಾನವರಿಂದ ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡನು.
ಅಪವಾಹ್ಯ ತ್ವಯಾ ದೇವಿ ಸಂಗ್ರಾಮಾನ್ನಷ್ಟಚೇತನಃ। ತತ್ರಾಪಿ ವಿಕ್ಷತಃ ಶಸ್ತ್ರೈಃ ಪತಿಸ್ತೇ ರಕ್ಷಿತಸ್ತ್ವಯಾ
ಅಮ್ಮ, ಯುದ್ಧದ ಮೈದಾನದಿಂದ ನೀನು ನಿನ್ನ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಗಂಡನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದೆಯೆ; ಅಲ್ಲಿ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಅವನನ್ನು ನೀನೇ ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದೆ.
ತುಷ್ಟೇನ ತೇನ ದತ್ತೌ ತೇ ದ್ವೌ ವರೌ ಶುಭದರ್ಶನೇ। ಸ ತ್ವಯೋಕ್ತಃ ಪತಿರ್ದೇವಿ ಯದೇಚ್ಛೇಯಂ ತದಾ ವರಮ್
ಅವನಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿ, ಅವನು ನಿನಗೆ ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು, ಸುಂದರೆಯೆ; "ನೀನು ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಕೇಳಬಹುದು" ಎಂದು ನಿನ್ನ ಗಂಡನು ಹೇಳಿದನು.
ಗೃಹ್ಣೀಯಾಂ ತು ತದಾ ಭರ್ತಸ್ತಥೇತ್ಯುಕ್ತಂ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಅನಭಿಜ್ಞಾ ಹ್ಯಹಂ ದೇವಿ ತ್ವಯೈವ ಕಥಿತಂ ಪುರಾ
ಆಗ ನೀನು "ನಾನು ಬೇಕಾದಾಗ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ" ಎಂದೆ, ಮಹಾತ್ಮನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು; ನಾನು ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ತಿಳಿಯದೆ ಇದ್ದೆ, ನೀನೇ ನನಗೆ ಹೇಳಿದೆಯಲ್ಲ.
ಕಥೈಷಾ ತವ ತು ಸ್ನೇಹಾನ್ಮನಸಾ ಧಾರ್ಯತೇ ಮಯಾ। ರಾಮಾಭಿಷೇಕಸಮ್ಭಾರಾನ್ನಿಗೃಹ್ಯ ವಿನಿವರ್ತಯ
ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ; ಈಗ ರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸು.
ತೌ ಚ ಯಾಚಸ್ವ ಭರ್ತಾರಂ ಭರತಸ್ಯಾಭಿಷೇಚನಮ್। ಪ್ರವ್ರಾಜನಂ ಚ ರಾಮಸ್ಯ ವರ್ಷಾಣಿ ಚ ಚತುರ್ದಶ
ನಿನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ಕೇಳು: ಭರತನಿಗೆ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ರಾಮನನ್ನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಬೇಕು.
ಚತುರ್ದಶ ಹಿ ವರ್ಷಾಣಿ ರಾಮೇ ಪ್ರವ್ರಾಜಿತೇ ವನಮ್। ಪ್ರಜಾಭಾವಗತಸ್ನೇಹಃ ಸ್ಥಿರಃ ಪುತ್ರೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ನಿಜವಾಗಿಯೂ, ರಾಮನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವಾಗ, ಜನರ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾದ ನಿನ್ನ ಮಗನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಿರನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಕ್ರೋಧಾಗಾರಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯಾದ್ಯ ಕ್ರುದ್ಧೇವಾಶ್ವಪತೇಃ ಸುತೇ। ಶೇಷ್ವಾನನ್ತರ್ಹಿತಾಯಾಂ ತ್ವಂ ಭೂಮೌ ಮಲಿನವಾಸಿನೀ
ಇಂದು ನೀನು ಕೋಪದ ಕೋಣೆಗೆ ಹೋಗಿ, ಅಶ್ವಪತಿಯ ಪುತ್ರನ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಂಡವಳಂತೆ ನೆಪವಿಟ್ಟು, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು, ಮಸಿಯುಟ್ಟ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ಅಡಗಿಕೊಂಡು ಬಾ.