ಕಾಮಂ ಶ್ವಶ್ರೂರ್ಮಮೈವ ತ್ವಂ ತ್ವತ್ಸಕಾಶಾದ್ಧಿ ಮೈಥಿಲೀ । ಕರ್ಷತಾ ಹಲಹಸ್ತೇನ ಜನಕೇನೋದ್ಧೃತಾ ಪುರಾ ।। ೭.೯೮.
ನೀನೇ ನನ್ನ ಮಾವನಾಗಿರುವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನು ಜನಕನು ಹಾಲಿನಿಂದ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಎಳೆದನು.
ತಸ್ಮಾನ್ನಿರ್ಯಾತ್ಯತಾಂ ಸೀತಾ ವಿವರಂ ವಾ ಪ್ರಯಚ್ಛ ಮೇ । ಪಾತಾಲೇ ನಾಕಪೃಷ್ಠೇ ವಾ ವಸೇಯಂ ಸಹಿತಸ್ತಯಾ ।। ೭.೯೮.
ಆದ್ದರಿಂದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕು, ಅಥವಾ ನನಗೆ ಒಂದು ದಾರಿ ತೋರಿಸು. ನಾನು ಅವಳ ಜೊತೆ ಪಾತಾಳದಲ್ಲಾಗಲೀ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಾಗಲೀ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಆನಯ ತ್ವಂ ಹಿ ತಾಂ ಸೀತಾಂ ಮತ್ತೋ ಽಹಂ ಮೈಥಿಲೀಕೃತೇ । ನ ಮೇ ದಾಸ್ಯಸಿ ಚೇತ್ಸೀತಾಂ ಯಥಾರೂಪಾಂ ಮಹೀತಲೇ ।। ೭.೯೮.
ನಾನು ಮೈಥಿಲಿಗೆ ಭಕ್ತನಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನೀನು ಅವಳನ್ನು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ತರು. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ನನಗೆ ನೀಡದಿದ್ದರೆ—
ಸಪರ್ವತವನಾಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ವಿಧಮಿಷ್ಯಾಮಿ ತೇ ಸ್ಥಿತಮ್ । ನಾಶಯಿಷ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ಭೂಮಿಂ ಸರ್ವಮಾಪೋ ಭವತ್ವಿಹ ।। ೭.೯೮.
ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಪರ್ವತಗಳನ್ನೂ, ಕಾಡುಗಳನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಿ, ಎಲ್ಲವೂ ನೀರಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
ಏವಂ ಬ್ರುವಾಣೇ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥೇ ಕ್ರೋಧಶೋಕಸಮನ್ವಿತೇ । ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸುರಗಣೈಃ ಸಾರ್ಧಮುವಾಚ ರಘುನನ್ದನಮ್ ।। ೭.೯೮.
ಕಾಕುತ್ಥಸನು ಹೀಗೆ ಕೋಪ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮನು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ರಘುನಂದನನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ರಾಮ ರಾಮ ನ ಸನ್ತಾಪಂ ಕರ್ತುಮರ್ಹಸಿ ಸುವ್ರತ । ಸ್ಮರ ತ್ವಂ ಪೂರ್ವಕಂ ಭಾವಂ ಮನ್ತ್ರಂ ಚಾಮಿತ್ರಕರ್ಶನ ।। ೭.೯೮.
ರಾಮಾ ರಾಮಾ, ನೀನು ದುಃಖಪಡಬಾರದು, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನೆ. ನೀನು ನಿನ್ನ ಹಳೆಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನೂ, ಮಂತ್ರವನ್ನೂ ನೆನಪಿಸಿಕೋ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನೆ.
ನ ಖಲು ತ್ವಾಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ಸ್ಮಾರಯೇಯಮನುತ್ತಮಮ್ । ಇಮಂ ಮುಹೂರ್ತಂ ದುರ್ಧರ್ಷ ಸ್ಮರ ತ್ವಂ ಜನ್ಮ ವೈಷ್ಣವಮ್ ।। ೭.೯೮.
ಮಹಾಬಾಹುವಾದ ನೀನಿಗೆ ಈ ಮಹತ್ತರ ಸತ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ದುರ್ಜೀವನಾದ ನೀನು, ವೈಷ್ಣವ ಜನ್ಮವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೋ.
ಸೀತಾ ಹಿ ವಿಮಲಾ ಸಾಧ್ವೀ ತವ ಪೂರ್ವಪರಾಯಣಾ । ನಾಗಲೋಕಂ ಸುಖಂ ಪ್ರಾಯಾತ್ತ್ವದಾಶ್ರಯತಪೋಬಲಾತ್ ।। ೭.೯೮.
ಸೀತೆಯು ಶುದ್ಧಳೂ, ಸದ್ಗುಣವಂತಳೂ, ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಳೂ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ನಿನ್ನ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ಪಡೆದ ತಪಸ್ಸಿನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸುಖವಾಗಿ ನಾಗಲೋಕವನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದಾಳೆ.
ಸ್ವರ್ಗೇ ತೇ ಸಙ್ಗಮೋ ಭೂಯೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ನ ಸಂಶಯಃ । ಅಸ್ಯಾಸ್ತು ಪರಿಷನ್ಮಧ್ಯೇ ಯದ್ಬ್ರವೀಮಿ ನಿಬೋಧ ತತ್ ।। ೭.೯೮.
ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನ ಪುನಃ ಸಂಗಮ ಖಂಡಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ಈ ಸಭೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸು.
ಏತದೇವ ಹಿ ಕಾವ್ಯಂ ತೇ ಕಾವ್ಯಾನಾಮುತ್ತಮಂ ಶ್ರುತಮ್ । ಸರ್ವಂ ವಿಸ್ತರತೋ ರಾಮ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯತಿ ನ ಸಂಶಯಃ ।। ೭.೯೮.
ಇದು ನಿನಗಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಕಾವ್ಯ, ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು. ರಾಮನು ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವನು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
ಜನ್ಮಪ್ರಭೃತಿ ತೇ ವೀರ ಸುಖದುಃಖೋಪಸೇವನಮ್ । ಭವಿಷ್ಯದುತ್ತರಂ ಚೇಹ ಸರ್ವಂ ವಾಲ್ಮೀಕಿನಾ ಕೃತಮ್ ।। ೭.೯೮.
ವೀರನಾದ ನೀನಿನ ಜನನದಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಸುಖದುಃಖಗಳ ಅನುಭವ, ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ಘಟನೆಗಳನ್ನೂ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರು ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಆದಿಕಾವ್ಯಮಿದಂ ರಾಮ ತ್ವಯಿ ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ । ನಹ್ಯನ್ಯೋ ಽರ್ಹತಿ ಕಾವ್ಯಾನಾಂ ಯಶೋಭಾಗ್ರಾಘವಾದೃತೇ ।। ೭.೯೮.
ಈ ಮೊದಲ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ, ರಾಮಾ, ಎಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ರಾಘವ, ನಿನ್ನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಕಾವ್ಯಗಳ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಇಲ್ಲ.
ಶ್ರುತಂ ತೇ ಪೂರ್ವಮೇತದ್ಧಿ ಮಯಾ ಸರ್ವಂ ಸುರೈಃ ಸಹ । ದಿವ್ಯಮದ್ಭುತರೂಪಂ ಚ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯಮನಾವೃತಮ್ ।। ೭.೯೮.
ನೀನು ಇದನ್ನು ಹಿಂದೆ ದೇವತೆಗಳ ಜೊತೆಗೂಡಿ ನನ್ನೊಡನೆ ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಇದು ದೈವಿಕವೂ, ಅದ್ಭುತರೂಪವೂ, ಸತ್ಯವಾಕ್ಯವೂ, ಗುಪ್ತವಲ್ಲದದು.
ಸ ತ್ವಂ ಪುರುಷಶಾರ್ದೂಲ ಧರ್ಮೇಣ ಸುಸಮಾಹಿತಃ । ಶೇಷಂ ಭವಿಷ್ಯಂ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಕಾವ್ಯಂ ರಾಮಾಯಣಂ ಶೃಣು ।। ೭.೯೮.
ಆದಕಾರಣ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದ ಪುರುಷಶಾರ್ದೂಲ, ಉಳಿದ ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಮಾಯಣ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಕೇಳು, ಕಾಕುತ್ಥಸ.
ಉತ್ತರಂ ನಾಮ ಕಾವ್ಯಸ್ಯ ಶೇಷಮತ್ರ ಮಹಾಯಶಃ । ತಚ್ಛೃಣುಷ್ವ ಮಹಾತೇಜ ಋಷಿಭಿಃ ಸಾರ್ಧಮುತ್ತಮಮ್ ।। ೭.೯೮.
ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು 'ಉತ್ತರ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಮಹಾತ್ಮನೇ, ನೀನು ಮಹರ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಕೇಳು.
ನ ಖಲ್ವನ್ಯೇನ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಶ್ರೋತವ್ಯಮಿದಮುತ್ತಮಮ್ । ಪರಮಮ್ ಋಷಿಣಾ ವೀರ ತ್ವಯೈವ ರಘುನನ್ದನ ।। ೭.೯೮.
ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾಗವನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಕೇಳಬಾರದು, ಕಾಕುತ್ಥ್ಸ್ತನಾದ ರಾಮಾ, ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮದು, ರಘುವಂಶದ ಆನಂದವಾಗಿರುವ ನೀನಿಗಷ್ಟೇ.
ಏತಾವದುಕ್ತ್ವಾ ವಚನಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತ್ರಿಭುವನೇಶ್ವರಃ । ಜಗಾಮ ತ್ರಿದಿವಂ ದೇವೋ ದೇವೈಃ ಸಹ ಸಬಾನ್ಧವೈಃ ।। ೭.೯೮.
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ನಂತರ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
ಯೇ ಚ ತತ್ರ ಮಹಾತ್ಮಾನ ಋಷಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಲೌಕಿಕಾಃ । ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಸಮನುಜ್ಞಾತಾ ನ್ಯವರ್ತನ್ತ ಮಹೌಜಸಃ । ಉತ್ತರಂ ಶ್ರೋತುಮನಸೋ ಭವಿಷ್ಯಂ ಯಚ್ಚ ರಾಘವೇ ।। ೭.೯೮.
ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಲೋಕದ ಋಷಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಭವಿಷ್ಯದ ಉತ್ತರಕಾಂಡವನ್ನು ರಾಮನ ಕುರಿತು ಕೇಳಬೇಕೆಂಬ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಲಗಳಿಗೆ ಹೋದರು.
ತತೋ ರಾಮಃ ಶುಭಾಂ ವಾಣೀಂ ದೇವದೇವಸ್ಯ ಭಾಷಿತಾಮ್ । ಶ್ರುತ್ವಾ ಪರಮತೇಜಸ್ವೀ ವಾಲ್ಮೀಕಿಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ।। ೭.೯೮.
ಮಹಾ ದೇವರ ಶುಭವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ರಾಮನು, ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದನು.
ಭಗವನ್ ಶ್ರೋತುಮನಸ ಋಷಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಲೌಕಿಕಾಃ । ಭವಿಷ್ಯದುತ್ತರಂ ಯನ್ಮೇ ಶ್ವೋಭೂತೇ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತತಾಮ್ ।। ೭.೯೮.
ಭಗವಂತನೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಲೋಕದ ಋಷಿಗಳು ಭವಿಷ್ಯದ ಉತ್ತರಕಾಂಡವನ್ನು ಕೇಳಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅದು ನಾಳೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಲಿ.
ಏವಂ ವಿನಿಶ್ಚಯಂ ಕೃತ್ವಾ ಸಮ್ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ಕುಶೀಲವೌ । ತಂ ಜನೌಘಂ ವಿಸೃಜ್ಯಾಥ ಪರ್ಣಶಾಲಾಮುಪಾಗಮತ್ । ತಾಮೇವ ಶೋಚತಃ ಸೀತಾಂ ಸಾ ವ್ಯತೀಯಾಯ ಶರ್ವರೀ ।। ೭.೯೮.
ಹೀಗೆ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಕುಶ ಮತ್ತು ಲವರನ್ನು ಕೈಹಿಡಿದು, ಜನಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ, ತನ್ನ ಪರ್ಣಶಾಲೆಗೆ ಹೋದನು. ಸೀತೆಯನ್ನು ಶೋಕದಿಂದ ನೆನೆಸುತ್ತಾ ಆ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯಿತು.
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಶ್ರೀಮದುತ್ತರಕಾಣ್ಡೇ ಽಷ್ಟನವತಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ
ಇಂತಾಗಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಆದಿಕಾವ್ಯವಾದ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣದ ಪವಿತ್ರ ಉತ್ತರಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ತೊಂಬತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಸರ್ಗ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು.
ರಜನ್ಯಾಂ ತು ಪ್ರಭಾತಾಯಾಂ ಸಮಾನೀಯ ಮಹಾಮುನೀನ್ । ಗೀಯತಾಮವಿಶಙ್ಕಾಭ್ಯಾಂ ರಾಮಃ ಪುತ್ರಾವುವಾಚ ಹ ।। ೭.೯೯.
ರಾತ್ರಿ ಮುಗಿದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಆದಾಗ, ರಾಮನು ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ, ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಾದ ಕುಶ ಮತ್ತು ಲವರಿಗೆ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಹಾಡಲು ಹೇಳಿದನು.
ತತಃ ಸಮುಪವಿಷ್ಟೇಷು ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಷು ಮಹಾತ್ಮಸು । ಭವಿಷ್ಯದುತ್ತರಂ ಕಾವ್ಯಂ ಜಗತುಸ್ತೌ ಕುಶೀಲವೌ ।। ೭.೯೯.
ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳು ಕುಳಿತುಕೊಂಡಾಗ, ಕುಶ ಮತ್ತು ಲವರು ಭವಿಷ್ಯದ ಉತ್ತರಕಾಂಡವನ್ನು ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಹಾಡಿದರು.
ಪ್ರವಿಷ್ಟಾಯಾಂ ತು ಸೀತಾಯಾಂ ಭೂತಲಂ ಸತ್ಯಸಮ್ಪದಾ । ತಸ್ಯಾವಸಾನೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಾಮಃ ಪರಮದುರ್ಮನಾಃ ।। ೭.೯೯.
ಸತ್ಯವಂತಿಯಾದ ಸೀತೆಯು ಭೂಮಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನಂತರ, ಯಜ್ಞದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ತುಂಬಾ ದುಃಖಿತನಾದನು.
ಅಪಶ್ಯಮಾನೋ ವೈದೇಹೀಂ ಮೇನೇ ಶೂನ್ಯಮಿದಂ ಜಗತ್ । ಶೋಕೇನ ಪರಮಾಯಸ್ತೋ ನ ಶಾನ್ತಿಂ ಮನಸಾ ಽಗಮತ್ ।। ೭.೯೯.
ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಕಾಣದೆ, ಈ ಲೋಕವೇ ಖಾಲಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದನು. ಆಳವಾದ ಶೋಕದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ.
ವಿಸೃಜ್ಯ ಪಾರ್ಥಿವಾನ್ಸರ್ವಾನೃಕ್ಷವಾನರರಾಕ್ಷಸಾನ್ । ಜನೌಘಂ ವಿಪ್ರಮುಖ್ಯಾನಾಂ ವಿತ್ತಪೂರ್ವಂ ವಿಸೃಜ್ಯ ಚ ।। ೭.೯೯.
ಅವನನು ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರು, ಕರಡಿ, ವಾನರ, ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತು ಜನಸಮುದಾಯವನ್ನು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಧನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ವಿದಾಯಮಾಡಿದನು.
ಏವಂ ಸಮಾಪ್ಯ ಯಜ್ಞಂ ತು ವಿಧಿವತ್ಸ ತು ರಾಘವಃ । ತತೋ ವಿಸೃಜ್ಯ ತಾನ್ಸರ್ವಾನ್ರಾಮೋ ರಾಜೀವಲೋಚನಃ ।। ೭.೯೯.
ಹೀಗೆ ವಿಧಿಯಂತೆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ರಾಘವನು, ನಂತರ ಎಲ್ಲರನ್ನು ವಿದಾಯಮಾಡಿದನು.
ಹೃದಿ ಕೃತ್ವಾ ತದಾ ಸೀತಾಮಯೋಧ್ಯಾಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ । ಇಷ್ಟಯಜ್ಞೋ ನರಪತಿಃ ಪುತ್ರದ್ವಯಸಮನ್ವಿತಃ ।। ೭.೯೯.
ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಂಡು, ಇಷ್ಟಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
ನ ಸೀತಾಯಾಃ ಪರಾಂ ಭಾರ್ಯಾಂ ವವ್ರೇ ಸ ರಘುನನ್ದನಃ । ಯಜ್ಞೇ ಯಜ್ಞೇ ಚ ಪತ್ನ್ಯರ್ಥಂ ಜಾನಕೀ ಕಾಞ್ಚನೀ ಭವತ್ ।। ೭.೯೯.
ರಘುನಂದನನು ಸೀತೆಯ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರನ್ನೂ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಆರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯಜ್ಞದಲ್ಲೂ ಪತ್ನಿಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಚಿನ್ನದ ರೂಪದ ಜಾನಕಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.