ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಶ್ರೀಮದುತ್ತರಕಾಣ್ಡೇ ಪಞ್ಚಾಶಃ ಸರ್ಗಃ
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣದ ಪವಿತ್ರ ಉತ್ತರಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಐವತ್ತನೆಯ ಸರ್ಗವು ಮುಗಿಯಿತು.
ತಥಾ ಸಞ್ಚೋದಿತಃ ಸೂತೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ । ತದ್ವಾಕ್ಯಮೃಷಿಣಾ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ವ್ಯಾಹರ್ತುಮುಪಚಕ್ರಮೇ ।। ೭.೫೧.
ಮಹಾತ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಹೀಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಸಾರಥಿಯವರು ಆ ಋಷಿಯವರು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.
ಪುರಾ ನಾಮ್ನಾ ಹಿ ದುರ್ವಾಸಾ ಅತ್ರೇಃ ಪುತ್ರೋ ಮಹಾಮುನಿಃ । ವಸಿಷ್ಠಸ್ಯಾಶ್ರಮೇ ಪುಣ್ಯೇ ವಾರ್ಷಿಕ್ಯಂ ಸಮುವಾಸ ಹ ।। ೭.೫೧.
ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದುರ್ವಾಸ ಎಂಬ ಅತ್ರಿಯ ಮಗ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯು, ವಸಿಷ್ಠರ ಪವಿತ್ರ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಾವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ತಮಾಶ್ರಮಂ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಪಿತಾ ತೇ ಸುಮಹಾಯಶಾಃ । ಪುರೋಹಿತಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ದಿದೃಕ್ಷುರಗಮಸ್ತ್ವಯಮ್ ।। ೭.೫೧.
ಆ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ, ನಿನ್ನ ತಂದೆಯಾದ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ, ಮಹಾ ಖ್ಯಾತಿಯುಳ್ಳ ರಾಜನು, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಪುರೋಹಿತನನ್ನು ನೋಡಲು ಬಂದನು.
ಸ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸೂರ್ಯಸಙ್ಕಾಶಂ ಜ್ವಲನ್ತಮಿವ ತೇಜಸಾ । ಉಪವಿಷ್ಟಂ ವಸಿಷ್ಠಸ್ಯ ಸವ್ಯಪಾರ್ಶ್ವೇ ಮಹಾಮುನಿಮ್ ।। ೭.೫೧.
ಅವನು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ, ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಮಹರ್ಷಿಯನ್ನು, ವಸಿಷ್ಠರ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು.
ತೌ ಮುನೀ ತಾಪಸಶ್ರೇಷ್ಠೌ ವಿನೀತೋ ಹ್ಯಭಿವಾದಯತ್ । ಸ ತಾಭ್ಯಾಂ ಪೂಜಿತೋ ರಾಜಾ ಸ್ವಾಗತೇನಾಸನೇನ ಚ ೭.೫೧.
ಆ ರಾಜನು, ಆ ಇಬ್ಬರು ತಪಸ್ವಿಗಳಾದ ಮುನಿಗಳನ್ನು ವಿನಯದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಅವರು ರಾಜನಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನೂ, ಆಸನವನ್ನೂ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದರು.
ತೇಷಾಂ ತತ್ರೋಪವಿಷ್ಟಾನಾಂ ತಾಸ್ತಾಃ ಸುಮಧುರಾಃ ಕಥಾಃ । ಬಭೂವುಃ ಪರಮರ್ಷೀಣಾಂ ಮಧ್ಯಾದಿತ್ಯಗತೇ ಽಹನಿ ।। ೭.೫೧.
ಅವರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು, ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಸುಮಧುರವಾದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಸೂರ್ಯನ ಅಸ್ತಮಯವಾಗುವವರೆಗೆ ಕಾಲ ಕಳೆಯುವರು.
ತತಃ ಕಥಾಯಾಂ ಕಸ್ಯಾಞ್ಚಿತ್ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿಃ ಪ್ರಗ್ರಹೋ ನೃಪಃ । ಉವಾಚ ತಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಮತ್ರೇಃ ಪುತ್ರಂ ತಪೋಧನಮ್ ।। ೭.೫೧.
ಆಗ, ಒಂದು ಕಥೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ರಾಜನು ಕೈಮುಗಿದು, ಅತ್ರಿಯ ಮಗನಾದ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದನು.
ಭಗವನ್ಕಿಂ ಪ್ರಮಾಣೇನ ಮಮ ವಂಶೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ । ಕಿಮಾಯುಶ್ಚ ಹಿ ಮೇ ರಾಮಃ ಪುತ್ರಾಶ್ಚಾನ್ಯೇ ಕಿಮಾಯುಷಃ ।। ೭.೫೧.
'ಭವಂತನೆ, ನನ್ನ ವಂಶ ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಇರುತ್ತದೆ? ನನ್ನ ಆಯುಷ್ಯ ಎಷ್ಟು? ರಾಮನದು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಇತರ ಮಕ್ಕಳದು ಎಷ್ಟು?' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
ರಾಮಸ್ಯ ಚ ಸುತಾ ಯೇ ಸ್ಯುಸ್ತೇಷಾಮಾಯುಃ ಕಿಯದ್ಭವೇತ್ । ಕಾಮ್ಯಯಾ ಭಗವನ್ಬೂಹಿ ವಂಶಸ್ಯಾಸ್ಯ ಗತಿಂ ಮಮ ।। ೭.೫೧.
'ರಾಮನ ಮಕ್ಕಳ ಆಯುಷ್ಯ ಎಷ್ಟು? ಭಗವಂತನೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ನನ್ನ ವಂಶದ ಗತಿಯನ್ನೂ, ಅವರ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿ,' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವ್ಯಾಹೃತಂ ವಾಕ್ಯಂ ರಾಜ್ಞೋ ದಶರಥಸ್ಯ ಚ । ದುರ್ವಾಸಾಃ ಸುಮಹಾತೇಜಾ ವ್ಯಾಹರ್ತುಮುಪಚಕ್ರಮೇ ।। ೭.೫೧.
ರಾಜ ದಶರಥನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನ ದುರ್ವಾಸ ಮಹರ್ಷಿಯವರು ಉತ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.
ಶೃಣು ರಾಜನ್ಪುರಾವೃತ್ತಂ ತದಾ ದೇವಾಸುರೇ ಯುಧಿ । ದೈತ್ಯಾಃ ಸುರೈರ್ಭರ್ತ್ಸ್ಯಮಾನಾ ಭೃಗುಪತ್ನೀಂ ಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ ।। ೭.೫೧.
ರಾಜನೇ, ಹಿಂದೆ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ದೇವತೆಗಳು ಬೆದರಿಸಿದಾಗ ದೈತ್ಯರು ಭೃಗುಮಹರ್ಷಿಯ ಪತ್ನಿಯ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದರು.
ತಯಾ ದತ್ತಾಭಯಾಸ್ತತ್ರ ನ್ಯವಸನ್ನಭಯಾಸ್ತದಾ ।। ೭.೫೧.
ಆಕೆಯು ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಇರಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ, ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಉಳಿದರು.
ತಯಾ ಪರಿಗೃಹೀತಾಂಸ್ತಾನ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಸುರೇಶ್ವರಃ । ಚಕ್ರೇಣ ಶಿತಧಾರೇಣ ಭೃಗುಪತ್ನ್ಯಾಃ ಶಿರೋ ಽಹರತ್ ।। ೭.೫೧.
ಅವರನ್ನು ಆಕೆ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಕೋಪದಿಂದ ತನ್ನ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಚಕ್ರದಿಂದ ಭೃಗುಮಹರ್ಷಿಯ ಪತ್ನಿಯ ತಲೆಯನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕಿದನು.
ತತಸ್ತಾಂ ನಿಹತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪತ್ನೀಂ ಭೃಗುಕುಲೋದ್ವಹಃ । ಶಶಾಪ ಸಹಸಾ ಕ್ರುದ್ಧೋ ವಿಷ್ಣುಂ ರಿಪುಕುಲಾರ್ದನಮ್ ।। ೭.೫೧.
ಆಮೇಲೆ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೊಳಗಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಭೃಗುಕುಲದ ಮಹಾನ್ ಋಷಿ ಕೋಪದಿಂದ ಕೂಡಲೇ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಶಾಪ ನೀಡಿದನು.
ಯಸ್ಮಾದವಧ್ಯಾಂ ಮೇ ಪತ್ನೀಮವಧೀಃ ಕ್ರೋಧಮೂರ್ಚ್ಛಿತಃ । ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಂ ಮಾನುಷೇ ಲೋಕೇ ಜನಿಷ್ಯಸಿ ಜನಾರ್ದನ ।। ೭.೫೧.
"ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು, ಯಾರಿಗೂ ಹಾನಿ ಆಗದವಳನ್ನು, ನೀನು ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಕೊಂದಿದ್ದರಿಂದ, ಜನಾರ್ದನನೇ, ನೀನು ಮಾನವರ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಬೇಕು" ಎಂದು ಶಾಪಿಸಿದನು.
ತತ್ರ ಪತ್ನೀವಿಯೋಗಂ ತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸೇ ಬಹುವಾರ್ಷಿಕಮ್ ।। ೭.೫೧.
"ಅಲ್ಲಿ ನೀನು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪತ್ನಿಯಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಶಾಪಿಸಿದನು.
ಶಾಪಾಭಿಹತಚೇತಾಸ್ಸ ಸ್ವಾತ್ಮನಾ ಭಾವಿತೋ ಽಭವತ್ ।। ೭.೫೧.
ಆ ಶಾಪದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ದುಃಖಗೊಂಡು, ಅವನು ತನ್ನೊಳಗೆ ತೊಡಗಿಕೊಂಡನು.
ಅರ್ಚಯಾಮಾಸ ತಂ ದೇವಂ ಭೃಗುಃ ಶಾಪೇನ ಪೀಡಿತಃ । ತಪಸಾರಾಧಿತೋ ದೇವೋ ಹ್ಯಬ್ರವೀದ್ಭಕ್ತವತ್ಸಲಃ । ಲೋಕಾನಾಂ ಸಂಹಿತಾರ್ಥಂ ತು ತಂ ಶಾಪಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮುಕ್ತವಾನ್ ।। ೭.೫೧.
ಆ ಶಾಪದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಭೃಗು, ಆ ದೇವರನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದನು. ಅವನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತೃಪ್ತನಾದ ದೇವರು, ಭಕ್ತನಿಗೆ ದಯಾಳುವಾಗಿ, ಲೋಕದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಶಾಪವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಇತಿ ಶಪ್ತೋ ಮಹಾತೇಜಾ ಭೃಗುಣಾ ಪೂರ್ವಜನ್ಮನಿ । ಇಹಾಗತೋ ಹಿ ಪುತ್ರತ್ವಂ ತವ ಪಾರ್ಥಿವಸತ್ತಮ ।। ೭.೫೧.
ಹೀಗೆ ಭೃಗುಮಹರ್ಷಿಯಿಂದ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಶಾಪಿತನಾದವನು, ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಮಗನಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ, ರಾಜನೇ.
ರಾಮ ಇತ್ಯಭಿವಿಖ್ಯಾತಸ್ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ಮಾನದ । ತತ್ಫಲಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯತೇ ಚಾಪಿ ಭೃಗುಶಾಪಕೃತಂ ಮಹತ್ ।। ೭.೫೧.
ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ರಾಮನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನು, ಮಾನ್ಯನೇ, ಭೃಗುಮಹರ್ಷಿಯ ಶಾಪದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಮಹಾ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವನು.
ಅಯೋಧ್ಯಾಯಾಃ ಪತೀ ರಾಮೋ ದೀರ್ಘಕಾಲಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ । ಸುಖಿನಶ್ಚ ಸಮೃದ್ಧಾಶ್ಚ ಭವಿಷ್ಯನ್ತ್ಯಸ್ಯ ಯೇ ಽನುಗಾಃ ।। ೭.೫೧.
ರಾಮನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ರಾಜನಾಗಿರುವನು; ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು ಎಲ್ಲರೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಬದುಕುವರು.
ದಶ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಶ ವರ್ಷಶತಾನಿ ಚ । ರಾಮೋ ರಾಜ್ಯಮುಪಾಸಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಗಮಿಷ್ಯತಿ ।। ೭.೫೧.
ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳೂ ಹತ್ತು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದ ನಂತರ, ರಾಮನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುವನು.
ಸಮೃದ್ಧೈಶ್ಚಾಶ್ವಮೇಧೈಶ್ಚ ಇಷ್ಟ್ವಾ ಪರಮದುರ್ಜಯಃ । ರಾಜವಂಶಾಂಶ್ಚ ಬಹುಶೋ ಬಹೂನ್ಸಂಸ್ಥಾಪಯಿಷ್ಯತಿ ।। ೭.೫೧.
ಅತಿ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾದ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಅನೇಕ ರಾಜವಂಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವನು.
ದ್ವೌ ಪುತ್ರೌ ತು ಭವಿಷ್ಯೇತೇ ಸೀತಾಯಾಂ ರಾಘವಸ್ಯ ತು । ಅನ್ಯತ್ರ ನ ತ್ವಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ಸತ್ಯಮೇತನ್ನಸಂಶಯಃ ।। ೭.೫೧.
ಸೀತೆಯಿಂದ ರಾಮನಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಜನಿಸುವರು; ಆದರೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದೆ, ಬೇರೆಡೆ—ಇದು ನಿಜ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
ಸೀತಾಯಾಶ್ಚ ತತಃ ಪುತ್ರಾವಭಿಷೇಕ್ಷ್ಯತಿ ರಾಘವಃ ।। ೭.೫೧.
ಆಮೇಲೆ ರಾಮನು ಸೀತೆಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರಿಗೆ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿಸುವನು.
ಸ ಸರ್ವಮಖಿಲಂ ರಾಜ್ಞೋ ವಂಶಸ್ಯಾಹ ಗತಾಗತಮ್ । ಆಖ್ಯಾಯ ಸುಮಹಾತೇಜಾಸ್ತೂಷ್ಣೀಮಾಸೀನ್ಮಹಾಮುನಿಃ ।। ೭.೫೧.
ಹೀಗೆ ರಾಜವಂಶದ ಎಲ್ಲ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ಮಹಾ ಋಷಿ, ತನ್ನ ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ, ಮೌನವಾಗಿದ್ದನು.
ತೂಷ್ಣೀಮ್ಭೂತೇ ತದಾ ತಸ್ಮಿನ್ರಾಜಾ ದಶರಥೋ ಮುನೌ । ಅಭಿವಾದ್ಯ ಮಹಾತ್ಮಾನೌ ಪುನರಾಯಾತ್ಪುರೋತ್ತಮಮ್ ।। ೭.೫೧.
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಮಹಾತ್ಮರು ಮೌನವಾಗಿದ್ದಾಗ, ದಶರಥ ಮಹಾರಾಜನು ಅವರಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಪುನಃ ಮಹಾನಗರಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು.
ಏತದ್ವಚೋ ಮಯಾ ತತ್ರ ಮುನಿನಾ ವ್ಯಾಹೃತಂ ಪುರಾ । ಶ್ರುತಂ ಹೃದಿ ಚ ನಿಕ್ಷಿಪ್ತಂ ನಾನ್ಯಥಾ ತದ್ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೭.೫೧.
ಈ ಮಾತನ್ನು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಮಹರ್ಷಿಯು ಹೇಳಿದ್ದನು; ನಾನು ಕೇಳಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ—ಇದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆಯುವುದು.
ಏವಂ ಗತೇ ನ ಸನ್ತಾಪಂ ಕರ್ತುಮರ್ಹಸಿ ರಾಘವ । ಸೀತಾರ್ಥೇ ರಾಘವಾರ್ಥೇ ವಾ ದೃಢೋ ಭವ ನರೋತ್ತಮ ।। ೭.೫೧.
ಇದೀಗ ಹೀಗೆ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ರಾಮ, ನೀನು ಸೀತೆಯಿಗಾಗಿ ಅಥವಾ ನಿನ್ನ ಗುರಿಯಿಗಾಗಿ ದುಃಖಿಸಬಾರದು. ಮಹಾಪುರುಷನೇ, ದೃಢ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇರು.