ಯತ್ತ್ವಾಂ ವಿಜಯಿನಂ ರಾಮ ಪಶ್ಯಾಮೋ ಹತಶಾತ್ರವಮ್ ।। ೭.೩೮.
'ನಾವು ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾದ ರಾಮನನ್ನು, ಶತ್ರು ಸಂಹಾರವಾದ Ramaನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವುದು ನಮ್ಮ ಸಂತೋಷ.'
ಏತತ್ತ್ವಯ್ಯುಪಪನ್ನಂ ಚ ಯದಸ್ಮಾಂಸ್ತ್ವಂ ಪ್ರಶಂಸಸೇ । ಪ್ರಶಂಸಾರ್ಹ ನ ಜಾನೀಮಃ ಪ್ರಶಂಸಾಂ ವಕ್ತುಮೀದೃಶೀಮ್ ।। ೭.೩೮.
'ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೊಗಳುವುದು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ನಿನ್ನಂತ ಹೆಸರನ್ನು ನಾವು ಹೇಳಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ನಿನ್ನೊಬ್ಬನೇ ಹೊಗಳುವದಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನು.'
ಆಪೃಚ್ಛಾಮೋ ಗಮಿಷ್ಯಾಮೋ ಹೃದಿಸ್ಥೋ ನಃ ಸದಾ ಭವಾನ್ । ವರ್ತಾಮಹೇ ಮಹಾಬಾಹೋ ಪ್ರೀತ್ಯಾತ್ರ ಮಹತಾ ವೃತಾಃ । ಭವೇಚ್ಚ ತೇ ಮಹಾರಾಜ ಪ್ರೀತಿರಸ್ಮಾಸು ನಿತ್ಯದಾ ।। ೭.೩೮.
'ನಾವು ವಿದಾಯವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಹೋಗುತ್ತೇವೆ; ನೀನು ಸದಾ ನಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವೆ. ಮಹಾಬಾಹು, ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಾತಾಡಿದೆವು; ಮಹಾರಾಜ, ನೀನು ಯಾವಾಗಲೂ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಇರಲಿ.'
ಬಾಢಮಿತ್ಯೇವ ರಾಜಾನೋ ಹರ್ಷೇಣ ಪರಮಾನ್ವಿತಾಃ । ಉಚುಃ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಯಃ ಸರ್ವೇ ರಾಘವಂ ಗಮನೋತ್ಸುಕಾಃ ।। ೭.೩೮.
ಆ ರಾಜರು ಪರಮ ಸಂತೋಷದಿಂದ 'ಹೌದು' ಎಂದು ಕೈಕಳಸಿ, ಎಲ್ಲರೂ ರಾಮನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಹೋಗಲು ಉತ್ಸುಕರಾದರು.
ಪೂಜಿತಾಶ್ಚೈವ ರಾಮೇಣ ಜಗ್ಮುರ್ದೇಶಾನ್ಸ್ವಕಾನ್ಸ್ವಕಾನ್ ।। ೭.೩೮.
ರಾಮನು ಗೌರವಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು.
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಶ್ರೀಮದುತ್ತರಕಾಣ್ಡೇ ಽಷ್ಟಾತ್ರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ
ಇಂತಿ ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣದ ಶ್ರೀಮದುತ್ತರಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತೆಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯಿತು.
ತೇ ಪ್ರಯಾತಾ ಮಹಾತ್ಮಾನಃ ಪಾರ್ಥಿವಾಸ್ತೇ ಪ್ರಹೃಷ್ಟವತ್ । ಗಜವಾಜಿಸಹಸ್ರೌಘೈಃ ಕಮ್ಪಯನ್ತೋ ವಸುನ್ಧರಾಮ್ ।। ೭.೩೯.
ಆ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜರು ಆನಂದದಿಂದ ಹೊರಟರು; ಸಾವಿರಾರು ಆನೆ ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಂಪಿಸಿದರು.
ಅಕ್ಷೌಹಿಣ್ಯೋ ಹಿ ತತ್ರಾಸನ್ರಾಘವಾರ್ಥೇ ಸಮುದ್ಯತಾಃ । ಭರತಸ್ಯಾಜ್ಞಯಾ ಽನೇಕಾಃ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾ ಬಲವಾಹನಾಃ ।। ೭.೩೯.
ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸೇನೆಗಳು ರಾಮನಿಗಾಗಿ ಭರತನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸೇರುವಂತೆ ನಡೆದವು.
ಊಚುಸ್ತೇ ಚ ಮಹೀಪಾಲಾ ಬಲದರ್ಪಸಮನ್ವಿತಾಃ । ನ ರಾಮರಾವಣಂ ಯುದ್ಧೇ ಪಶ್ಯಾಮಃ ಪುರತಃ ಸ್ಥಿತಮ್ ।। ೭.೩೯.
ಬಲದ ಹೆಮ್ಮೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಭೂಪಾಲಕರು ಹೇಳಿದರು: 'ನಾವು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನೂ ರಾವಣನನ್ನೂ ಎದುರಾಗಿ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.'
ಭರತೇನ ವಯಂ ಪಶ್ಚಾತ್ಸಮಾನೀತಾ ನಿರರ್ಥಕಮ್ । ಹತಾ ಹಿ ರಾಕ್ಷಸಾಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಪಾರ್ಥಿವೈಃ ಸ್ಯುರ್ನ ಸಂಶಯಃ ।। ೭.೩೯.
'ನಮ್ಮನ್ನು ಭರತನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಅನಾವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದನು; ರಾಜರು ಇದ್ದರೆ ರಾಕ್ಷಸರು ಶೀಘ್ರವೇ ಸಂಹಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.'
ರಾಮಸ್ಯ ಬಾಹುವೀರ್ಯೇಣ ರಕ್ಷಿತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಚ । ಸುಖಂ ಪಾರೇಸಮುದ್ರಸ್ಯ ಯುಧ್ಯೇಮ ವಿಗತಜ್ವರಾಃ ।। ೭.೩೯.
'ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರ ಬಲದಿಂದ ನಾವು ಸಮುದ್ರದ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು.'
ಏತಾಶ್ಚಾನ್ಯಾಶ್ಚ ರಾಜಾನಃ ಕಥಾಸ್ತತ್ರ ಸಹಸ್ರಶಃ । ಕಥಯನ್ತಃ ಸ್ವರಾಜ್ಯಾನಿ ಜಗ್ಮುರ್ಹರ್ಷಸಮನ್ವಿತಾಃ ।। ೭.೩೯.
ಆ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕರು ಸಾವಿರಾರು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.
ಸ್ವಾನಿ ರಾಜ್ಯಾನಿ ಮುಖ್ಯಾನಿ ಋದ್ಧಾನಿ ಮುದಿತಾನಿ ಚ । ಸಮೃದ್ಧಧನಧಾನ್ಯಾನಿ ಪೂರ್ಣಾನಿ ವಸುಮನ್ತಿ ಚ ।। ೭.೩೯.
ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು, ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು, ಧನ-ಧಾನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದವು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಐಶ್ವರ್ಯವೂ ಸಂಪತ್ತೂ ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವು.
ಯಥಾಪುರಾಣಿ ತೇ ಗತ್ವಾ ರತ್ನಾನಿ ವಿವಿಧಾನ್ಯಥ । ರಾಮಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಕಾಮಾರ್ಥಮುಪಹಾರಾನ್ ನೃಪಾ ದದುಃ ।। ೭.೩೯.
ಆ ರಾಜರು ತಮ್ಮ ಹಳೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ, ರಾಮನಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಲೆಂದು色色ವಾದ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಉಡುಗೊರಿಯಾಗಿ ತಂದರು.
ಅಶ್ವಾನ್ಯಾನಾನಿ ರತ್ನಾನಿ ಹಸ್ತಿನಶ್ಚ ಮದೋತ್ಕಟಾನ್ । ಚನ್ದನಾನಿ ಚ ಮುಖ್ಯಾನಿ ದಿವ್ಯಾನ್ಯಾಭರಣಾನಿ ಚ ।। ೭.೩೯.
ಅವರು ಕುದುರೆಗಳು, ವಾಹನಗಳು, ರತ್ನಗಳು, ಗರ್ದಭವಾದ ಆನೆಗಳು, ಉತ್ತಮವಾದ ಚಂದನದ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯವಾದ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು.
ಮಣಿಮುಕ್ತಾಪ್ರವಾಲಾಂಸ್ತು ದಾಸ್ಯೋ ರೂಪಸಮನ್ವಿತಾಃ । ಅಜಾವಿಕಾಂಶ್ಚ ವಿವಿಧಾನ್ ರಥಾಂಸ್ತು ವಿವಿಧಾನ್ದದುಃ ।। ೭.೩೯.
ಅವರು ಮಣಿಗಳು, ಮುತ್ತುಗಳು, ಪಗಡುಗಳು, ಸುಂದರ ದಾಸಿಯರು,色色ವಾದ ಜಾನುವಾರುಗಳು ಮತ್ತು色色ವಾದ ರಥಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.
ಭರತೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚೈವ ಶತ್ರುಘ್ನಶ್ಚ ಮಹಾಬಲಾಃ । ಆದಾಯ ತಾನಿ ರತ್ನಾನಿ ಸ್ವಾಂ ಪುರೀಂ ಪುನರಾಗತಾಃ ।। ೭.೩೯.
ಭರತ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಶತ್ರುಘ್ನರು ಆ ರತ್ನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಪಟಣಿಗೆ ಮರಳಿದರು.
ಆಗಮ್ಯ ಚ ಪುರೀಂ ರಮ್ಯಾಮಯೋಧ್ಯಾಂ ಪುರುಷರ್ಷಭಾಃ । ತಾನಿ ರತ್ನಾನಿ ಚಿತ್ರಾಣಿ ರಾಮಾಯ ಸಮುಪಾಹರನ್ ।। ೭.೩೯.
ಅವರು ಆ ಮನೋಹರವಾದ ಅಯೋಧ್ಯೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರತ್ನಗಳನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು.
ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ಚ ತತ್ಸರ್ವಂ ರಾಮಃ ಪ್ರೀತಿಸಮನ್ವಿತಃ । ಸುಗ್ರೀವಾಯ ದದೌ ರಾಜ್ಞೇ ಮಹಾತ್ಮಾ ಕೃತಕರ್ಮಣೇ ।। ೭.೩೯.
ರಾಮನು ಆ ಎಲ್ಲ ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ, ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.
ಬಿಭೀಷಣಾಯ ಚ ದದೌ ತಥಾನ್ಯೇಭ್ಯೋ ಽಪಿ ರಾಘವಃ । ರಾಕ್ಷಸೇಭ್ಯಃ ಕಪಿಭ್ಯಶ್ಚ ಯೈರ್ವೃತೋ ಜಯಮಾಪ್ತವಾನ್ ।। ೭.೩೯.
ರಾಮನು ಬಿಭೀಷಣನಿಗೂ, ಮತ್ತಿತರ ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತು ವಾನರರಿಗೆ, ತನ್ನ ಗೆಲುವಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು.
ತೇ ಸರ್ವೇ ರಾಮದತ್ತಾನಿ ರತ್ನಾನಿ ಕಪಿರಾಕ್ಷಸಾಃ । ಶಿರೋಭಿರ್ಧಾರಯಾಮಾಸುರ್ಬಾಹುಭಿಶ್ಚ ಮಹಾಬಲಾಃ ।। ೭.೩೯.
ಆ ವಾನರರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು, ಬಲಶಾಲಿಗಳು, ರಾಮನು ಕೊಟ್ಟ ರತ್ನಗಳನ್ನು ತಲೆಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಳ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿದರು.
ಹನೂಮನ್ತಂ ಚ ನೃಪತಿರಿಕ್ಷ್ವಾಕೂಣಾಂ ಮಹಾರಥಃ । ಅಙ್ಗದಂ ಚ ಮಹಾಬಾಹುಮಙ್ಕಮಾರೋಪ್ಯ ವೀರ್ಯವಾನ್ ।। ೭.೩೯.
ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದ ಮಹಾರಥಿಯಾದ ರಾಮನು, ಹನುಮಂತನನ್ನು ಮತ್ತು ಬಲವಂತನಾದ ಅಂಗದನನ್ನು ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕೂಡಿ ಕುಳ್ಳಿಸಿಕೊಂಡನು.
ರಾಮಃ ಕಮಲಪತ್ರಾಕ್ಷಃ ಸುಗ್ರೀವಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ । ಅಙ್ಗದಸ್ತೇ ಸುಪುತ್ರೋ ಽಯಂ ಮನ್ತ್ರೀ ಚಾಪ್ಯನಿಲಾತ್ಮಜಃ ।। ೭.೩೯.
ಕಮಲದ ಹೂವಿನಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ರಾಮನು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು: 'ಅಂಗದನು ನಿನ್ನ ಉತ್ತಮ ಮಗನು, ವಾಯುಪುತ್ರ ಹನುಮಂತನು ನಿನ್ನ ಮಂತ್ರಿಯೂ ಹೌದು.'
ಸುಗ್ರೀವಮನ್ತ್ರಿತೇ ಯುಕ್ತೌ ಮಮ ಚಾಪಿ ಹಿತೇ ರತೌ । ಅರ್ಹತೋ ವಿವಿಧಾಂ ಪೂಜಾಂ ತ್ವತ್ಕೃತೇ ವೈ ಹರೀಶ್ವರ ।। ೭.೩೯.
ಸುಗ್ರೀವನು ಯುಕ್ತಿಯುತವಾಗಿ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ನನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸದಾ ತೊಡಗಿದ್ದಾನೆ. ವಾನರಾಧಿಪತಿ, ನಿನ್ನ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವನು色色ವಾದ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನು.
ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ವ್ಯವಮುಚ್ಯಾಙ್ಗಾದ್ಭೂಷಣಾನಿ ಮಹಾಯಶಾಃ । ಸ ಬಬನ್ಧ ಮಹಾರ್ಹಾಣಿ ತದಾಙ್ಗದಹನೂಮತೋಃ ।। ೭.೩೯.
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಮಹಾಪ್ರತಾಪಿಯಾದ ರಾಮನು ತನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಅಂಗದ ಮತ್ತು ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟನು.
ಆಭಾಷ್ಯ ಚ ಮಹಾವೀರ್ಯಾನ್ರಾಘವೋ ಯೂಥಪರ್ಷಭಾನ್ । ನೀಲಂ ನಲಂ ಕೇಸರಿಣಂ ಕುಮುದಂ ಗನ್ಧಮಾದನಮ್ ।। ೭.೩೯.
ರಾಮನು ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ವಾನರ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ನೀಲ, ನಲ, ಕೆಸರಿಯ, ಕುಮುದ ಮತ್ತು ಗಂಧಮಾದನರೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಸುಷೇಣಂ ಪನಸಂ ವೀರಂ ಮೈನ್ದಂ ದ್ವಿವಿದಮೇವ ಚ । ಜಾಮ್ಬವನ್ತಂ ಗವಾಕ್ಷಂ ಚ ವಿನತಂ ಧೂಮ್ರಮೇವ ಚ ।। ೭.೩೯.
ಅವನು ಸುಷೇಣ, ಶೂರನಾದ ಪನಸ, ಮೈಂದ, ದ್ವಿವಿದ, ಜಾಂಬವಂತ, ಗವಾಕ್ಷ, ವಿನತ ಮತ್ತು ಧೂಮ್ರರೊಡನೆ ಕೂಡ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ವಲೀಮುಖಂ ಪ್ರಜಙ್ಘಂ ಚ ಸನ್ನಾದಂ ಚ ಮಹಾಬಲಮ್ । ದರೀಮುಖಂ ದಧಿಮುಖಮಿನ್ದ್ರಜಾನುಂ ಚ ಯೂಥಪಮ್ ।। ೭.೩೯.
ಅವನು ವಲೀಮುಖ, ಪ್ರಜಂಘ, ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಸನ್ನಾದ, ದರೀಮುಖ, ದಧಿಮುಖ ಮತ್ತು ಯೂಥಪತಿಯಾದ ಇಂದ್ರಜಾನು ಅವರಿಗೂ ಮಾತಾಡಿದನು.
ಮಧುರಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಯಾ ವಾಚಾ ನೇತ್ರಾಭ್ಯಾಮಾಪಿಬನ್ನಿವ । ಸುಹೃದೋ ಮೇ ಭವನ್ತಶ್ಚ ಶರೀರಂ ಭ್ರಾತರಸ್ತಥಾ ।। ೭.೩೯.
ಮಧುರವಾದ, ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ, ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾ, 'ನೀವು ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರು, ದೇಹದ ಸಹೋದರರೂ ಹೌದು' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಯುಷ್ಮಾಭಿರುದ್ಧೃತಶ್ಚಾಹಂ ವ್ಯಸನಾತ್ಕಾನನೌಕಸಃ । ಧನ್ಯೋ ರಾಜಾ ಚ ಸುಗ್ರೀವೋ ಭವದ್ಭಿಃ ಸುಹೃದಾಂ ವರೈಃ ।। ೭.೩೯.
'ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳಾದ ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ಸಂಕಟದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಸುಗ್ರೀವನು ನಿಮ್ಮಂತಹ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದೇ ಅವನ ಭಾಗ್ಯ.'