ತತ್ರ ದೇವಾನ್ಪಿತಽನ್ವಿಪ್ರಾನರ್ಚಯಿತ್ವಾ ಯಥಾವಿಧಿ । ಬಾಹ್ಯಕಕ್ಷಾನ್ತರಂ ರಾಮೋ ನಿರ್ಜಗಾಮ ಜನೈರ್ವೃತಃ ।। ೭.೩೭.
ಅಲ್ಲಿ ರಾಮನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ, ಜನರೊಂದಿಗೆ ಹೊರಗಿನ ಕೋಣೆಗೆ ಹೊರಟನು.
ಉಪತಸ್ಥುರ್ಮಹಾತ್ಮಾನೋ ಮನ್ತ್ರಿಣಃ ಸಪುರೋಹಿತಾಃ । ವಸಿಷ್ಠಪ್ರಮುಖಾಃ ಸರ್ವೇ ದೀಪ್ಯಮಾನಾ ಇವಾಗ್ನಯಃ ।। ೭.೩೭.
ವಸಿಷ್ಠನು ಮುಂತಾದ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಪುರೋಹಿತರು, ಹೊತ್ತಿರುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ, ರಾಮನ ಸೇವೆಗೆ ಹಾಜರಾದರು.
ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಶ್ಚ ಮಹಾತ್ಮಾನೋ ನಾನಾಜನಪದೇಶ್ವರಾಃ । ರಾಮಸ್ಯೋಪಾವಿಶನ್ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಶಕ್ರಸ್ಯೇವ ಯಥಾ ಽಮರಾಃ ।। ೭.೩೭.
ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳ ಮಹಾವೀರ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಕೂಡ ರಾಮನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತರು, ಹೇಗೆ ಅಮರರು ಇಂದ್ರನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವರೋ ಹಾಗೆ.
ಭರತೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚಾತ್ರ ಶತ್ರುಘ್ನಶ್ಚ ಮಹಾಯಶಾಃ । ಉಪಾಸಾಞ್ಚಕ್ರಿರೇ ಹೃಷ್ಟಾ ವೇದಾಸ್ತ್ರಯ ಇವಾಧ್ವರಮ್ ।। ೭.೩೭.
ಅಲ್ಲಿಯೇ ಭರತ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶತ್ರುಘ್ನರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ರಾಮನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು, ಹೇಗೆ ಮೂರು ವೇದಗಳು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವೆಯೋ ಹಾಗೆ.
ಯಾತಾಃ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಯೋ ಭೂತ್ವಾ ಕಿಙ್ಕರಾ ಮುದಿತಾನನಾಃ । ಮುದಿತಾ ನಾಮ ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥಾ ಬಹವಃ ಸಮುಪಾವಿಶನ್ ।। ೭.೩೭.
ಆನಂದಭರಿತ ಮುಖಗಳಿಂದ ಕೈಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಸೇವಕರು ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ಕುಳಿತರು; ಅವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು 'ಆನಂದಿಗಳು' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹತ್ತಿರವೇ ಕುಳಿತಿದ್ದರು.
ವಾನರಾಶ್ಚ ಮಹಾವೀರ್ಯಾ ವಿಂಶತಿಃ ಕಾಮರೂಪಿಣಃ । ಸುಗ್ರೀವಪ್ರಮುಖಾ ರಾಮಮುಪಾಸನ್ತೇ ಮಹೌಜಸಃ ।। ೭.೩೭.
ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಇಪ್ಪತ್ತು ವಾನರರು, ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಬಲ್ಲವರು, ಸುಗ್ರೀವನು ಮುಂತಾದವರು, ರಾಮನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು.
ವಿಭೀಷಣಶ್ಚ ರಕ್ಷೋಭಿಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಪರಿವಾರಿತಃ । ಉಪಾಸತೇ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಧನೇಶಮಿವ ಗುಹ್ಯಕಾಃ ।। ೭.೩೭.
ವಿಭೀಷಣನು ನಾಲ್ಕು ರಾಕ್ಷಸರೊಂದಿಗೆ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದನು, ಹೇಗೆ ಗುಹ್ಯಕರು ಧನದೇವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೋ ಹಾಗೆ.
ತಥಾ ನಿಗಮವೃದ್ಧಾಶ್ಚ ಕುಲೀನಾ ಯೇ ಚ ಮಾನವಾಃ । ಶಿರಸಾ ಽ ಽವನ್ದ್ಯ ರಾಜಾನಮುಪಾಸನ್ತೇ ವಿಚಕ್ಷಣಾಃ ।। ೭.೩೭.
ಹಾಗೆಯೇ ಶಾಸ್ತ್ರಪಾಂಡಿತ್ಯವಂತ ಹಿರಿಯರು, ಕುಲೀನು ಜನರು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ತಲೆ ಬಾಗಿಸಿ ರಾಜನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು.
ತಥಾ ಪರಿವೃತೋ ರಾಜಾ ಶ್ರೀಮದ್ಭಿರ್ಋಷಿಭಿರ್ವೃತಃ । ರಾಜಭಿಶ್ಚ ಮಹಾವೀರ್ಯೈರ್ವಾನರೈಶ್ಚ ಸರಾಕ್ಷಸೈಃ ।। ೭.೩೭.
ಹೀಗೆ ರಾಜನು, ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಋಷಿಗಳು, ಮಹಾವೀರ ರಾಜರು, ವಾನರರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ಯಥಾ ದೇವೇಶ್ವರೋ ನಿತ್ಯಮೃಷಿಭಿಃ ಸಮುಪಾಸ್ಯತೇ । ಅಧಿಕಸ್ತೇನ ರೂಪೇಣ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಾದ್ವಿರೋಚತೇ ।। ೭.೩೭.
ಯಾವಂತೆ ದೇವತೆಗಳ ರಾಜನು ಸದಾ ಋಷಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೋ, ಆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಿಯಾದ ಇಂದ್ರನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ತೇಷಾಂ ಸಮುಪವಿಷ್ಟಾನಾಂ ತಾಸ್ತಾಃ ಸುಮಧುರಾಃ ಕಥಾಃ । ಕಥ್ಯನ್ತೇ ಧರ್ಮಸಂಯುಕ್ತಾಃ ಪುರಾಣಜ್ಞೈರ್ಮಹಾತ್ಮಭಿಃ ।। ೭.೩೭.
ಅವರು ಹೀಗೆ ಕೂತು, ಧರ್ಮಪೂರ್ಣವಾದ ಸುಮಧುರವಾದ ಕಥೆಗಳು, ಪುರಾತನ ಜ್ಞಾನವಿರುವ ಮಹಾತ್ಮರಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು.
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಶ್ರೀಮದುತ್ತರಕಾಣ್ಡೇ ಸಪ್ತತ್ರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ
ಹೀಗೆ ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಚಿಸಿದ ಪವಿತ್ರ ರಾಮಾಯಣದ ಶ್ರೀಮದುತ್ತರಕಾಂಡದ ಮೂವತ್ತೇಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
ಏವಮಾಸ್ತೇ ಮಹಾಬಾಹುರಹನ್ಯಹನಿ ರಾಘವಃ । ಪ್ರಶಾಸತ್ಸರ್ವಕಾರ್ಯಾಣಿ ಪೌರಜಾನಪದೇಷು ಚ ।। ೭.೩೮.
ಹೀಗೆ ಮಹಾಬಾಹು ರಾಮನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳೆಲ್ಲರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ತತಃ ಕತಿಪಯಾಹಃಸು ವೈದೇಹಂ ಮಿಥಿಲಾಧಿಪಮ್ । ರಾಘವಃ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರ್ಭೂತ್ವಾ ವಾಕ್ಯಮೇತದುವಾಚ ಹ ।। ೭.೩೮.
ಅನೇಕ ದಿನಗಳ ನಂತರ, ರಾಮನು ಕೈಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಮಿಥಿಲೆಯ ರಾಜನಾದ ವೈದೇಹನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಭವಾನ್ಹಿ ಗತಿರವ್ಯಗ್ರಾ ಭವತಾ ಪಾಲಿತಾ ವಯಮ್ । ಭವತಸ್ತೇಜಸೋಗ್ರೇಣ ರಾವಣೋ ನಿಹತೋ ಮಯಾ ।। ೭.೩೮.
ನೀನು ನಮಗೆ ಸದಾ ಆಶ್ರಯ; ನಿನ್ನಿಂದ ನಾವು ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ನಿನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಬಲದಿಂದಲೇ ನಾನು ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ್ದೇನೆ.
ಇಕ್ಷ್ವಾಕೂಣಾಂ ಚ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮೈಥಿಲಾನಾಂ ಚ ಸರ್ವಶಃ । ಅತುಲಾಃ ಪ್ರೀತಯೋ ರಾಜನ್ಸಮ್ಬನ್ಧಕಪುರೋಗಮಾಃ ।। ೭.೩೮.
ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದವರಿಗೂ, ಮಿಥಿಲೆಯ ಜನರಿಗೂ, ರಾಜನೇ, ಸಂಬಂಧದ ಮೂಲಕ ಉಂಟಾದ ಅಪಾರವಾದ ಪ್ರೀತಿ ಇದೆ.
ತದ್ಭವಾನ್ಸ್ವಪುರಂ ಯಾತು ರತ್ನಾನ್ಯಾದಾಯ ಪಾರ್ಥಿವ । ಭರತಶ್ಚ ಸಹಾಯಾರ್ಥಂ ಪೃಷ್ಠತಸ್ತೇ ಽನುಯಾಸ್ಯತಿ ।। ೭.೩೮.
ಆದಕಾರಣ ರಾಜನೇ, ನೀನು ನಿನ್ನ ಊರಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗು. ನಿನ್ನ ಹತ್ತಿರದ ಎಲ್ಲಾ ರತ್ನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗು. ಭರತನು ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ನಿನ್ನ ಹಿಂದೆ ಬರುತ್ತಾನೆ.
ಸ ತಥೇತಿ ನೃಪಃ ಕೃತ್ವಾ ರಾಘವಂ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ । ಪ್ರೀತೋ ಽಸ್ಮಿ ಭವತೋ ರಾಜನ್ದರ್ಶನೇನ ನಯೇನ ಚ ।। ೭.೩೮.
ಅವನು ಹೌದು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿ, ರಾಘವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷವಾಗಿದೆ, ರಾಜನೇ.'
ಯಾನ್ಯೇತಾನಿ ತು ರತ್ನಾನಿ ಮದರ್ಥಂ ಸಞ್ಚಿತಾನಿ ವೈ । ದುಹಿತ್ರೇ ತಾನಿ ವೈ ರಾಜನ್ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವ ದದಾಮಿ ಚ ।। ೭.೩೮.
ರಾಜನೇ, ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಈ ಎಲ್ಲಾ ರತ್ನಗಳನ್ನು ನಾನು ನನ್ನ ಮಗಳಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ.
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ಜನಕೋ ಹೃಷ್ಟಮಾನಸಃ । ಪ್ರಯಯೌ ಮಿಥಿಲಾಂ ಶ್ರೀಮಾಂಸ್ತಮನುಜ್ಞಾಯ ರಾಘವಮ್ ।। ೭.೩೮.
ಹೀಗೆ ಕಾಕುತ್ಥ್ಸ್ಥನಿಗೆ ಹೇಳಿ, ಹರ್ಷಭರಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಜನಕನು ರಾಘವನಿಗೆ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ಶ್ರೀಮಂತ ಮಿಥಿಲೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು.
ತತಃ ಪ್ರಯಾತೇ ಜನಕೇ ಕೇಕಯಂ ಮಾತುಲಂ ಪ್ರಭುಃ । ರಾಘವಃ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರ್ಭೂತ್ವಾ ವಾಕ್ಯಮೇತದುವಾಚ ಹ ।। ೭.೩೮.
ಜನಕನು ಹೊರಟ ನಂತರ, ರಾಘವನು ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಕೇಕಯ ದೇಶದ ಮಾವನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಇದಂ ರಾಜ್ಯಮಹಂ ಚೈವ ಭರತಶ್ಚ ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಃ । ಆಯತ್ತಾಸ್ತ್ವಂ ಹಿ ನೋ ರಾಜನ್ಗತಿಶ್ಚ ಪುರುಷರ್ಷಭ ।। ೭.೩೮.
ಈ ರಾಜ್ಯ, ನಾನು, ಭರತನು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣನು — ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿದ್ದೇವೆ, ರಾಜನೇ. ನಮ್ಮ ದಾರಿ ಕೂಡ ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.
ರಾಜಾ ಹಿ ವೃದ್ಧಃ ಸನ್ತಾಪಂ ತ್ವದರ್ಥಮುಪಯಾಸ್ಯತಿ । ತಸ್ಮಾದ್ಗಮನಮದ್ಯೈವ ರೋಚತೇ ತವ ಪಾರ್ಥಿವ ।। ೭.೩೮.
ರಾಜನು ವಯಸ್ಸಾದವನು; ಅವನು ನಿನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಬರುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ, ರಾಜನೇ, ನೀನು ಇಂದು ಹೊರಡುವದು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನಾನುಯಾತ್ರೇಣ ಪೃಷ್ಠತೋ ಽನುಗಮಿಷ್ಯತೇ । ಧನಮಾದಾಯ ವಿಪುಲಂ ರತ್ನಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ ।। ೭.೩೮.
ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ನಿನ್ನ ಜೊತೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ನೀನು ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಿ, ಅಪಾರವಾದ ಧನ ಮತ್ತು色色ವಾದ ರತ್ನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗು.
ಯುಧಾಜಿತ್ತು ತಥೇತ್ಯಾಹ ಗಮನಂ ಪ್ರತಿ ರಾಘವಮ್ । ರತ್ನಾನಿ ಚ ಧನಂ ಚೈವ ತ್ವಯ್ಯೇವಾಕ್ಷಯ್ಯಮಸ್ತ್ವಿತಿ ।। ೭.೩೮.
ಯುಧಾಜಿತ್ತನು ರಾಘವನಿಗೆ ಹೌದು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿ, 'ನಿನ್ನ ಬಳಿ ರತ್ನಗಳೂ ಧನವೂ ಎಂದಿಗೂ ಕ್ಷಯವಾಗದಿರಲಿ' ಎಂದು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದನು.
ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಸ ರಾಜಾನಂ ಕೃತ್ವಾ ಕೇಕಯವರ್ಧನಃ । ರಾಮೇಣ ಹಿ ಕೃತಃ ಪೂರ್ವಮಭಿವಾದ್ಯ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್ ।। ೭.೩೮.
ಕೇಕಯ ದೇಶದ ರಾಜನು, ರಾಮನು ಮೊದಲು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಸುತ್ತಿ ಗೌರವಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತಿ ಗೌರವಿಸಿ ಹೊರಟನು.
ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಸಹಾಯೇನ ಪ್ರಯಾತಃ ಕೇಕಯೇಶ್ವರಃ । ಹತೇ ಽಸುರೇ ಯಥಾ ವೃತ್ರೇ ವಿಷ್ಣುನಾ ಸಹ ವಾಸವಃ ।। ೭.೩೮.
ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಸಹಾಯಿಯಾಗಿ ಜೊತೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ, ಕೇಕಯ ದೇಶದ ರಾಜನು ಹೊರಟನು. ವೃತ್ರಾಸುರನನ್ನು ವಧಿಸಿದ ನಂತರ ಇಂದ್ರನು ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಹೋದಂತೆ ಅವನು ಹೊರಟನು.
ತಂ ವಿಸೃಜ್ಯ ತತೋ ರಾಮೋ ವಯಸ್ಯಮಕುತೋಭಯಮ್ । ಪ್ರತರ್ದನಂ ಕಾಶಿಪತಿಂ ಪರಿಷ್ವಜ್ಯೇದಮಬ್ರವೀತ್ ।। ೭.೩೮.
ಅವನನ್ನು ವಿದಾಯ ಮಾಡಿ, ರಾಮನು ತನ್ನ ನಿರ್ಭಯ ಮಿತ್ರನಾದ ಕಾಶಿಪತಿ ಪ್ರತರ್ದನನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ದರ್ಶಿತಾ ಭವತಾ ಪ್ರೀತಿರ್ದರ್ಶಿತಂ ಸೌಹೃದಂ ಪರಮ್ । ಉದ್ಯೋಗಶ್ಚ ಕೃತೋ ರಾಜನ್ಭರತೇನ ತ್ವಯಾ ಸಹ ।। ೭.೩೮.
ನೀನು ನನಗೆ ಪ್ರೀತಿ ತೋರಿದ್ದೀಯ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ನೇಹ ತೋರಿದ್ದೀಯ, ರಾಜನೇ, ಭರತನೊಂದಿಗೆ ನೀನು ಕೂಡ ಶ್ರಮಪಟ್ಟು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದೀಯ.
ತದ್ಭವಾನದ್ಯ ಕಾಶೇಯ ಪುರೀಂ ವಾರಾಣಸೀಂ ವ್ರಜ । ರಮಣೀಯಾಂ ತ್ವಯಾ ಗುಪ್ತಾಂ ಸುಪ್ರಕಾಶಾಂ ಸುತೋರಣಾಮ್ ।। ೭.೩೮.
ಆದಕಾರಣ, ಕಾಶಿಯ ರಾಜಕುಮಾರನೇ, ಈಗ ನೀನು ನಿನ್ನ ಸುಂದರವಾದ, ಭದ್ರವಾಗಿ ಕಾಪಾಡಿದ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ, ವಿಶಾಲವಾದ ಬಾಗಿಲುಗಳಿರುವ ವಾರಾಣಸಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗು.