ಯಥಾ ದಶರಥಸ್ಯೇಯಂ ತಥಾಯೋಧ್ಯಾ ಪುರೀ ಮಮ। ಪ್ರಭುತ್ವೇ ನಾಸ್ತಿ ಸಂದೇಹೋ ಯಥಾರ್ಹಂ ಕರ್ತುಮರ್ಹಥ
ದಶರಥನಿಗೆ ಅಯೋಧ್ಯೆ ಹೇಗೋ, ನನಗೆ ಈ ನಗರವೂ ಹಾಗೇ. ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂದೇಹವೂ ಇಲ್ಲ—ನೀವು ಬೇಕಾದಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಿ.
ತಥಾ ಬ್ರುವತಿ ವೈದೇಹೇ ಜನಕೇ ರಘುನನ್ದನಃ। ರಾಜಾ ದಶರಥೋ ಹೃಷ್ಟಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಮಹೀಪತಿಮ್
ವಿದೇಹದ ಜನಕನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ರಘುವಂಶದ ದಶರಥನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಭೂಮಿಪತಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಯುವಾಮಸಂಖ್ಯೇಯಗುಣೌ ಭ್ರಾತರೌ ಮಿಥಿಲೇಶ್ವರೌ। ಋಷಯೋ ರಾಜಸಙ್ಘಾಶ್ಚ ಭವದ್ಭ್ಯಾಮಭಿಪೂಜಿತಾಃ
ನೀವು ಇಬ್ಬರು ಮಿಥಿಲೆಯ ರಾಜರು, ಯುವಕರೂ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವವರೂ ಹೌದು. ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜರ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನೀವು ಗೌರವಿಸಿದ್ದೀರಿ.
ಸ್ವಸ್ತಿ ಪ್ರಾಪ್ನುಹಿ ಭದ್ರಂ ತೇ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಃ ಸ್ವಮಾಲಯಮ್। ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ಮಾಣಿ ವಿಧಿವದ್ವಿಧಾಸ್ಯ ಇತಿ ಚಾಬ್ರವೀತ್
ನಿಮಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ, ಸುಖವಾಗಲಿ. ನಾವು ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ಮಗಳನ್ನು ವಿಧಿಯಂತೆ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ತಮಾಪೃಷ್ಟ್ವಾ ನರಪತಿಂ ರಾಜಾ ದಶರಥಸ್ತದಾ। ಮುನೀನ್ದ್ರೌ ತೌ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಜಗಾಮಾಶು ಮಹಾಯಶಾಃ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜ ದಶರಥನು ಆ ರಾಜನನ್ನು ವಂದಿಸಿ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು, ವೇಗವಾಗಿ ಹೊರಟನು.
ಸ ಗತ್ವಾ ನಿಲಯಂ ರಾಜಾ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಕೃತ್ವಾ ವಿಧಾನತಃ। ಪ್ರಭಾತೇ ಕಾಲ್ಯಮುತ್ಥಾಯ ಚಕ್ರೇ ಗೋದಾನಮುತ್ತಮಮ್
ಆ ರಾಜನು ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ, ವಿಧಿಯಂತೆ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಗೋದಾನವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.
ಗವಾಂ ಶತಸಹಸ್ರಂ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ ನರಾಧಿಪಃ। ಏಕೈಕಶೋ ದದೌ ರಾಜಾ ಪುತ್ರಾನುದ್ದಿಶ್ಯ ಧರ್ಮತಃ
ಆ ರಾಜನು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಧರ್ಮದಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಲಕ್ಷಗೋವುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು.
ಸುವರ್ಣಶೃಙ್ಗ್ಯಃ ಸಮ್ಪನ್ನಾಃ ಸವತ್ಸಾಃ ಕಾಂಸ್ಯದೋಹನಾಃ। ಗವಾಂ ಶತಸಹಸ್ರಾಣಿ ಚತ್ವಾರಿ ಪುರುಷರ್ಷಭಃ
ಅವನು ಚತುಷ್ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿ, ಚಿನ್ನದ ಕೊಂಬುಗಳುಳ್ಳ, ಕರುವಿನೊಡನೆ, ಪಿತ್ತಲದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಲು ಹೀರುವಂತಹ ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ಗೋವುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.
ವಿತ್ತಮನ್ಯಚ್ಚ ಸುಬಹು ದ್ವಿಜೇಭ್ಯೋ ರಘುನನ್ದನಃ। ದದೌ ಗೋದಾನಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಪುತ್ರಾಣಾಂ ಪುತ್ರವತ್ಸಲಃ
ಪುತ್ರರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ರಘುನಂದನನು, ಗೋದಾನಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಇನ್ನೂ ಬಹಳ ಧನವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನೀಡಿದನು.
ಸ ಸುತೈಃ ಕೃತಗೋದಾನೈರ್ವೃತಃ ಸನ್ನೃಪತಿಸ್ತದಾ। ಲೋಕಪಾಲೈರಿವಾಭಾತಿ ವೃತಃ ಸೌಮ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಪುತ್ರರು ಗೋದಾನ ಮಾಡಿದವರಾಗಿ ಸುತ್ತುವರಿದ ರಾಜನು, ಲೋಕಪಾಲರು ಸುತ್ತಿದ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿದ್ದನು.
thumb|ತ್ರಿಸಪ್ತತಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಬಾಲಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಿಸಪ್ತತಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ॥೧-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದ ಬಾಲಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳುಮೂರನೇ ಸರ್ಗವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತು ದಿವಸೇ ರಾಜಾ ಚಕ್ರೇ ಗೋದಾನಮುತ್ತಮಮ್। ತಸ್ಮಿಂಸ್ತು ದಿವಸೇ ವೀರೋ ಯುಧಾಜಿತ್ ಸಮುಪೇಯಿವಾನ್
ಯಾವ ದಿನ ರಾಜನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೋದಾನವನ್ನು ಮಾಡಿದನೋ, ಆ ದಿನವೇ ಶೂರನಾದ ಯುಧಾಜಿತ್ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು.
ಪುತ್ರಃ ಕೇಕಯರಾಜಸ್ಯ ಸಾಕ್ಷಾದ್ಭರತಮಾತುಲಃ। ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ಚ ಕುಶಲಂ ರಾಜಾನಮಿದಮಬ್ರವೀತ್
ಅವನು ಕೇಕಯ ರಾಜನ ಮಗನು, ನೇರವಾಗಿ ಭರತನಿಗೆ ಮಾವನು; ರಾಜನನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನ ಕುಶಲವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಕೇಕಯಾಧಿಪತೀ ರಾಜಾ ಸ್ನೇಹಾತ್ ಕುಶಲಮಬ್ರವೀತ್। ಯೇಷಾಂ ಕುಶಲಕಾಮೋಽಸಿ ತೇಷಾಂ ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯನಾಮಯಮ್
ಕೇಕಯ ದೇಶದ ರಾಜನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಿದ್ದಾನೆ; ನೀನು ಯಾರು ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೀಯೋ, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಸುಖವಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಸ್ವಸ್ರೀಯಂ ಮಮ ರಾಜೇನ್ದ್ರ ದ್ರಷ್ಟುಕಾಮೋ ಮಹೀಪತಿಃ। ತದರ್ಥಮುಪಯಾತೋಽಹಮಯೋಧ್ಯಾಂ ರಘುನನ್ದನ
ರಾಜೇಂದ್ರ, ನನ್ನ ಮಾವನು, ಭೂಮಿಪಾಲಕನು, ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯ ಮಗನನ್ನು ನೋಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ, ರಘುನಂದನ.
ಶ್ರುತ್ವಾ ತ್ವಹಮಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ವಿವಾಹಾರ್ಥಂ ತವಾತ್ಮಜಾನ್। ಮಿಥಿಲಾಮುಪಯಾತಾಂಸ್ತು ತ್ವಯಾ ಸಹ ಮಹೀಪತೇ
ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರು ವಿವಾಹಕ್ಕಾಗಿ ಮಿಥಿಲೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಕೇಳಿ, ನೀನು ಅವರೊಡನೆ ಇದ್ದೀಯೆಂದು ತಿಳಿದು, ನಾನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ, ಮಹಾರಾಜ.
ತ್ವರಯಾಭ್ಯುಪಯಾತೋಽಹಂ ದ್ರಷ್ಟುಕಾಮಃ ಸ್ವಸುಃ ಸುತಮ್। ಅಥ ರಾಜಾ ದಶರಥಃ ಪ್ರಿಯಾತಿಥಿಮುಪಸ್ಥಿತಮ್
ನಾನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ, ನನ್ನ ತಂಗಿಯ ಮಗನನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿ; ಆಗ ರಾಜ ದಶರಥನು ಆತ್ಮೀಯ ಅತಿಥಿಯನ್ನು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದನು.
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪರಮಸತ್ಕಾರೈಃ ಪೂಜನಾರ್ಹಮಪೂಜಯತ್। ತತಸ್ತಾಮುಷಿತೋ ರಾತ್ರಿಂ ಸಹ ಪುತ್ರೈರ್ಮಹಾತ್ಮಭಿಃ
ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆದರದಿಂದ ಗೌರವಿಸಿ, ರಾಜನು ತನ್ನ ಮಹಾತ್ಮ ಪುತ್ರರೊಡನೆ ಆ ರಾತ್ರಿ ಅಲ್ಲಿ ಕಳೆದನು.
ಪ್ರಭಾತೇ ಪುನರುತ್ಥಾಯ ಕೃತ್ವಾ ಕರ್ಮಾಣಿ ತತ್ತ್ವವಿತ್ । ಋಷೀಂಸ್ತದಾ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಯಜ್ಞವಾಟಮುಪಾಗಮತ್
ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತೆ ಎದ್ದು, ವಿಧಿಯಂತೆ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಆ ರಾಜನು ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಯಜ್ಞವಾಟಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
ಯುಕ್ತೇ ಮುಹೂರ್ತೇ ವಿಜಯೇ ಸರ್ವಾಭರಣಭೂಷಿತೈಃ। ಭ್ರಾತೃಭಿಃ ಸಹಿತೋ ರಾಮಃ ಕೃತಕೌತುಕಮಂಗಲಃ
ವಿಜಯದ ಶುಭಮಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾದ ರಾಮನು ತನ್ನ ಸಹೋದರರೊಡನೆ ಹಬ್ಬದ ಹಾಗೂ ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
ವಸಿಷ್ಠಂ ಪುರತಃ ಕೃತ್ವಾ ಮಹರ್ಷೀನಪರಾನಪಿ। ವಸಿಷ್ಠೋ ಭಗವಾನೇತ್ಯ ವೈದೇಹಮಿದಮಬ್ರವೀತ್
ವಸಿಷ್ಠನನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಇತರ ಮಹರ್ಷಿಗಳೊಡನೆ, ಪೂಜ್ಯ ವಸಿಷ್ಠನು ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ, ವೈದೇಹ ರಾಜನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ರಾಜಾ ದಶರಥೋ ರಾಜನ್ ಕೃತಕೌತುಕಮಂಗಲೈಃ। ಪುತ್ರೈರ್ನರವರಶ್ರೇಷ್ಠೋ ದಾತಾರಮಭಿಕಾಙ್ಕ್ಷತೇ
ರಾಜ ದಶರಥನು, ತನ್ನ ಪುತ್ರರು ಹಬ್ಬದ ಹಾಗೂ ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವರಾಗಿ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿ, ದಾನಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ರಾಜ.
ದಾತೃಪ್ರತಿಗ್ರಹೀತೃಭ್ಯಾಂ ಸರ್ವಾರ್ಥಾಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಹಿ। ಸ್ವಧರ್ಮಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯಸ್ವ ಕೃತ್ವಾ ವೈವಾಹ್ಯಮುತ್ತಮಮ್
ಕೊಡುವವನಿಗೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನಿಗೂ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ನೀನು ನಿನ್ನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸು, ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿವಾಹವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ.
ಇತ್ಯುಕ್ತಃ ಪರಮೋದಾರೋ ವಸಿಷ್ಠೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಮಹಾತೇಜಾ ವಾಕ್ಯಂ ಪರಮಧರ್ಮವಿತ್
ಮಹಾತ್ಮ ವಸಿಷ್ಠರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಅಪಾರ ಉದಾರತೆ ಹೊಂದಿದ, ಪರಮಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟನು.
ಕಃ ಸ್ಥಿತಃ ಪ್ರತಿಹಾರೋ ಮೇ ಕಸ್ಯಾಜ್ಞಾಂ ಸಮ್ಪ್ರತೀಕ್ಷತೇ। ಸ್ವಗೃಹೇ ಕೋ ವಿಚಾರೋಽಸ್ತಿ ಯಥಾ ರಾಜ್ಯಮಿದಂ ತವ
ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಬಾಗಿಲು ಕಾಯುವವನು ಯಾರು? ಯಾರ ಆದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ? ಇದು ನಿನ್ನ ರಾಜ್ಯವೋ ಎಂಬಂತೆ ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಯಾವ ವಿಚಾರವಿದೆ?
ಕೃತಕೌತುಕಸರ್ವಸ್ವಾ ವೇದಿಮೂಲಮುಪಾಗತಾಃ। ಮಮ ಕನ್ಯಾ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ದೀಪ್ತಾ ಬಹ್ನೇರಿವಾರ್ಚಿಷಃ
ಮಹರ್ಷಿಗಳೆ, ಎಲ್ಲಾ ಹಬ್ಬದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ಮುಗಿದಿವೆ. ನನ್ನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ ವೇದಿಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಸದ್ಯೋಽಹಂ ತ್ವತ್ಪ್ರತೀಕ್ಷೋಽಸ್ಮಿ ವೇದ್ಯಾಮಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ। ಅವಿಘ್ನಂ ಕ್ರಿಯತಾಂ ಸರ್ವಂ ಕಿಮರ್ಥಂ ಹಿ ವಿಲಮ್ಬ್ಯತೇ
ನಾನು ಈಗ ವೇದಿಯ ಬಳಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಎಲ್ಲವೂ ವಿಘ್ನವಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯಲಿ. ಇನ್ನೇಕೆ ವಿಳಂಬವಾಗುತ್ತಿದೆ?
ತದ್ ವಾಕ್ಯಂ ಜನಕೇನೋಕ್ತಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ದಶರಥಸ್ತದಾ। ಪ್ರವೇಶಯಾಮಾಸ ಸುತಾನ್ ಸರ್ವಾನೃಷಿಗಣಾನಪಿ
ಜನಕನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ದಶರಥನು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ, ಎಲ್ಲಾ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೆ ಕರೆಯಿಸಿದನು.
ತತೋ ರಾಜಾ ವಿದೇಹಾನಾಂ ವಸಿಷ್ಠಮಿದಮಬ್ರವೀತ್। ಕಾರಯಸ್ವ ಋಷೇ ಸರ್ವಾಮೃಷಿಭಿಃ ಸಹ ಧಾರ್ಮಿಕ
ಆಮೇಲೆ ವಿದೇಹರ ರಾಜನು ವಸಿಷ್ಠರನ್ನು ನೋಡಿ, 'ಧರ್ಮಜ್ಞ ಋಷಿಗಳೇ, ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿಸಿ' ಎಂದನು.
ರಾಮಸ್ಯ ಲೋಕರಾಮಸ್ಯ ಕ್ರಿಯಾಂ ವೈವಾಹಿಕೀಂ ಪ್ರಭೋ। ತಥೇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ತು ಜನಕಂ ವಸಿಷ್ಠೋ ಭಗವಾನೃಷಿಃ
'ಲೋಕವನ್ನು ಆನಂದಿಸುವ ರಾಮನ ವಿವಾಹವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು' ಎಂದು ಜನಕನಿಗೆ 'ಹೌದು' ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ವಸಿಷ್ಠ ಮಹರ್ಷಿ...