ದಾರುಪಾತ್ರಾಣಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಅರಣಿಂ ಚೋತ್ತರಾರಣಿಮ್। ದತ್ತ್ವಾ ತು ಮುಸಲಂ ಚಾನ್ಯಂ ಯಥಾಸ್ಥಾನಂ ವಿಚಕ್ರಮುಃ
ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಮರದ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು, ಕೆಳಗಿನ ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಅರಣಿಗಳನ್ನು, ಮತ್ತೊಂದು ಮುಸಲನ್ನು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟರು.
ಶಾಸ್ತ್ರದೃಷ್ಟೇನ ವಿಧಿನಾ ಮಹರ್ಷಿವಿಹಿತೇನ ಚ। ತತ್ರ ಮೇಧ್ಯಂ ಪಶುಂ ಹತ್ವಾ ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ರಾಕ್ಷಸಾಃ
ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಕ್ರಮದಂತೆ ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳ ವಿಧಿಯಂತೆ, ರಾಕ್ಷಸರು ಅಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರವಾದ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಬಲಿ ಕೊಟ್ಟರು.
ಪರಿಸ್ತರಣಿಕಾಂ ರಾಜ್ಞೋ ಘೃತಾಕ್ತಾಂ ಸಮವೇಶಯನ್। ಗನ್ಧೈರ್ಮಾಲ್ಯೈರಲಂಕೃತ್ಯ ರಾವಣಂ ದೀನಮಾನಸಾಃ
ಅವರು ರಾಜನಿಗೆ ತುಪ್ಪ ಹಚ್ಚಿದ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ಹಾಸಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದುಃಖದಿಂದ, ರಾವಣನನ್ನು ಸುಗಂಧ ಮತ್ತು ಹೂಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದರು.
ವಿಭೀಷಣಸಹಾಯಾಸ್ತೇ ವಸ್ತ್ರೈಶ್ಚ ವಿವಿಧೈರಪಿ। ಲಾಜೈರವಕಿರನ್ತಿ ಸ್ಮ ಬಾಷ್ಪಪೂರ್ಣಮುಖಾಸ್ತಥಾ
ವಿಭೀಷಣ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರರು, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮುಖಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಿವಿಧ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಲಾಜುಗಳನ್ನು ಚಿತೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿದರು.
ಸ ದದೌ ಪಾವಕಂ ತಸ್ಯ ವಿಧಿಯುಕ್ತಂ ವಿಭೀಷಣಃ। ಸ್ನಾತ್ವಾ ಚೈವಾರ್ದ್ರವಸ್ತ್ರೇಣ ತಿಲಾನ್ ದರ್ಭವಿಮಿಶ್ರಿತಾನ್
ವಿಭೀಷಣನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ತೇವವಾದ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ, ವಿಧಿಯಂತೆ ಅಗ್ನಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿ, ದರ್ಭೆಯೊಂದಿಗೆ ತಿಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು.
ಉದಕೇನ ಚ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಾನ್ ಪ್ರದಾಯ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮ್। ತಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯೋಽನುನಯಾಮಾಸ ಸಾನ್ತ್ವಯಿತ್ವಾ ಪುನಃ ಪುನಃ
ಅವನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಲಸಿದ ತಿಲವನ್ನು ವಿಧಿಯಂತೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಆ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, ಸಂತೈಸಿದನು.
ಗಮ್ಯತಾಮಿತಿ ತಾಃ ಸರ್ವಾ ವಿವಿಶುರ್ನಗರಂ ತತಃ। ಪ್ರವಿಷ್ಟಾಸು ಪುರೀಂ ಸ್ತ್ರೀಷು ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರೋ ವಿಭೀಷಣಃ। ರಾಮಪಾರ್ಶ್ವಮುಪಾಗಮ್ಯ ಸಮತಿಷ್ಠದ್ ವಿನೀತವತ್
ಅವನು ಎಲ್ಲ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ 'ಹೋಗಿ' ಎಂದನು. ಅವರು ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಮಹಿಳೆಯರು ಅರಮನೆಗೆ ಹೋದ ನಂತರ, ರಾಕ್ಷಸರ ರಾಜ ವಿಭೀಷಣನು ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ವಿನಯದಿಂದ ನಿಂತನು.
ರಾಮೋಽಪಿ ಸಹ ಸೈನ್ಯೇನ ಸಸುಗ್ರೀವಃ ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಃ। ಹರ್ಷಂ ಲೇಭೇ ರಿಪುಂ ಹತ್ವಾ ವೃತ್ರಂ ವಜ್ರಧರೋ ಯಥಾ
ರಾಮನು, ತನ್ನ ಸೇನೆ, ಸುಗ್ರೀವ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ, ಶತ್ರುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು, ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದಂತೆ.
ತತೋ ವಿಮುಕ್ತ್ವಾ ಸಶರಂ ಶರಾಸನಂ ಮಹೇನ್ದ್ರದತ್ತಂ ಕವಚಂ ಸ ತನ್ಮಹತ್। ವಿಮುಚ್ಯ ರೋಷಂ ರಿಪುನಿಗ್ರಹಾತ್ ತತೋ ರಾಮಃ ಸ ಸೌಮ್ಯತ್ವಮುಪಾಗತೋಽರಿಹಾ
ನಂತರ ರಾಮನು ಬಾಣ ಮತ್ತು ಧನುಸ್ಸನ್ನು, ಮಹೇಂದ್ರನು ಕೊಟ್ಟ ಕವಚವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಶತ್ರುವನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ರೋಷವನ್ನು ಬಿಡಿ, ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದನು.
thumb|ದ್ವಾದಶಾಧಿಕಶತತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ದ್ವಾದಶಾಧಿಕಶತತಮಃ ಸರ್ಗಃ ॥೬-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದ ನೂರ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಸರ್ಗವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ತೇ ರಾವಣವಧಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದೇವಗನ್ಧರ್ವದಾನವಾಃ। ಜಗ್ಮುಃ ಸ್ವೈಃ ಸ್ವೈರ್ವಿಮಾನೈಸ್ತೇ ಕಥಯನ್ತಃ ಶುಭಾಃ ಕಥಾಃ
ಅವರು ರಾವಣನ ವಧೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ದಾನವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಶುಭವಾದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೋದರು.
ರಾವಣಸ್ಯ ವಧಂ ಘೋರಂ ರಾಘವಸ್ಯ ಪರಾಕ್ರಮಮ್। ಸುಯುದ್ಧಂ ವಾನರಾಣಾಂ ಚ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಚ ಮನ್ತ್ರಿತಮ್
ಅವರು ರಾವಣನ ಭಯಾನಕ ಮರಣ, ರಾಘವನ ಶೌರ್ಯ, ವಾನರರ ಉತ್ತಮ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಸುಗ್ರೀವನ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಅನುರಾಗಂ ಚ ವೀರ್ಯಂ ಚ ಮಾರುತೇರ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಚ। ಪತಿವ್ರತಾತ್ವಂ ಸೀತಾಯಾ ಹನೂಮತಿ ಪರಾಕ್ರಮಮ್
ಅವರು ಹನುಮಂತ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು, ಸೀತೆಯ ಪತಿವ್ರತೆಯನ್ನು, ಹನುಮಂತನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಕಥಯನ್ತೋ ಮಹಾಭಾಗಾ ಜಗ್ಮುರ್ಹೃಷ್ಟಾ ಯಥಾಗತಮ್। ರಾಘವಸ್ತು ರಥಂ ದಿವ್ಯಮಿನ್ದ್ರದತ್ತಂ ಶಿಖಿಪ್ರಭಮ್
ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಆ ಮಹಾಭಾಗರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೋದರು. ಆ ವೇಳೆ ರಾಘವನು ಇಂದ್ರನು ಕೊಟ್ಟ, ನವಿಲಿನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ದಿವ್ಯ ರಥದ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು.
ಅನುಜ್ಞಾಪ್ಯ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಮಾತಲಿಂ ಪ್ರತ್ಯಪೂಜಯತ್। ರಾಘವೇಣಾಭ್ಯನುಜ್ಞಾತೋ ಮಾತಲಿಃ ಶಕ್ರಸಾರಥಿಃ
ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ರಾಮನು ಮಾತಲಿಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿ ಗೌರವದಿಂದ ಸನ್ಮಾನಿಸಿದನು. ಇಂದ್ರನ ರಥಸಾರಥಿಯಾದ ಮಾತಲಿ, ರಾಮನ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು.
ದಿವ್ಯಂ ತಂ ರಥಮಾಸ್ಥಾಯ ದಿವಮೇವೋತ್ಪಪಾತ ಹ। ತಸ್ಮಿಂಸ್ತು ದಿವಮಾರೂಢೇ ಸರಥೇ ರಥಿನಾಂ ವರಃ
ಆ ದಿವ್ಯ ರಥದಲ್ಲಿ ಏರಿ, ಮಾತಲಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿದನು. ರಥಸಾರಥಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ರಥಸಾರಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದನು,
ರಾಘವಃ ಪರಮಪ್ರೀತಃ ಸುಗ್ರೀವಂ ಪರಿಷಸ್ವಜೇ। ಪರಿಷ್ವಜ್ಯ ಚ ಸುಗ್ರೀವಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನಾಭಿವಾದಿತಃ
ರಾಮನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಬಂದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.
ಪೂಜ್ಯಮಾನೋ ಹರಿಗಣೈರಾಜಗಾಮ ಬಲಾಲಯಮ್। ಅಥೋವಾಚ ಸ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಃ ಸಮೀಪಪರಿವರ್ತಿನಮ್
ವಾನರ ಸೇನೆಯವರು ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದಾಗ, ರಾಮನು ಸೇನೆಯ ತಾಣಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ನಂತರ ಕಾಕುತ್ಥಸ ವಂಶದ ರಾಮನು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದವರಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಸೌಮಿತ್ರಿಂ ಸತ್ತ್ವಸಮ್ಪನ್ನಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ದೀಪ್ತತೇಜಸಮ್। ವಿಭೀಷಣಮಿಮಂ ಸೌಮ್ಯ ಲಙ್ಕಾಯಾಮಭಿಷೇಚಯ
ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಸದ್ಗುಣಸಂಪನ್ನನಾದ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೆ, ನೀನು ಈ ವಿಭೀಷಣನನ್ನು ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜನಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡು ಎಂದು ರಾಮನು ಹೇಳಿದನು.
ಅನುರಕ್ತಂ ಚ ಭಕ್ತಂ ಚ ತಥಾ ಪೂರ್ವೋಪಕಾರಿಣಮ್। ಏಷ ಮೇ ಪರಮಃ ಕಾಮೋ ಯದಿಮಂ ರಾವಣಾನುಜಮ್
ಅವನು ನನಗೆ ಭಕ್ತನೂ, ನಿಷ್ಠಾವಂತನೂ, ಹಿಂದೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ರಾವಣನ ತಮ್ಮನಾದ ಈ ವಿಭೀಷಣನನ್ನು
ಲಙ್ಕಾಯಾಂ ಸೌಮ್ಯ ಪಶ್ಯೇಯಮಭಿಷಿಕ್ತಂ ವಿಭೀಷಣಮ್। ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಸೌಮಿತ್ರೀ ರಾಘವೇಣ ಮಹಾತ್ಮನಾ
ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜನಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕವಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದು ನನ್ನ ಮಹಾ ಆಸೆ, ಸೌಮ್ಯ. ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ,
ತಥೇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಸುಸಂಹೃಷ್ಟಃ ಸೌವರ್ಣಂ ಘಟಮಾದದೇ। ತಂ ಘಟಂ ವಾನರೇನ್ದ್ರಾಣಾಂ ಹಸ್ತೇ ದತ್ತ್ವಾ ಮನೋಜವಾನ್
ಸೌಮಿತ್ರಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ 'ಹೌದು' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿ, ಬಂಗಾರದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಮನಸ್ಸಿನ ವೇಗದ ಹನುಮಂತನು ಆ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ವಾನರ ನಾಯಕರ ಕೈಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.
ವ್ಯಾದಿದೇಶ ಮಹಾಸತ್ತ್ವಾನ್ ಸಮುದ್ರಸಲಿಲಂ ತದಾ। ಅತಿಶೀಘ್ರಂ ತತೋ ಗತ್ವಾ ವಾನರಾಸ್ತೇ ಮನೋಜವಾಃ
ಅವನನು ಮಹಾಬಲಿಗಳಾದ ವಾನರರಿಗೆ ಸಮುದ್ರದ ನೀರು ತರಲು ಸೂಚಿಸಿದನು. ತಕ್ಷಣವೇ ಆ ವಾನರರು ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಹೋಗಿದರು.
ಆಗತಾಸ್ತು ಜಲಂ ಗೃಹ್ಯ ಸಮುದ್ರಾದ್ ವಾನರೋತ್ತಮಾಃ। ತತಸ್ತ್ವೇಕಂ ಘಟಂ ಗೃಹ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ ಪರಮಾಸನೇ
ವಾನರ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ನೀರು ತಂದರು. ನಂತರ ಒಂದು ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಅದನ್ನು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟರು.
ಘಟೇನ ತೇನ ಸೌಮಿತ್ರಿರಭ್ಯಷಿಞ್ಚದ್ ವಿಭೀಷಣಮ್। ಲಙ್ಕಾಯಾಂ ರಕ್ಷಸಾಂ ಮಧ್ಯೇ ರಾಜಾನಂ ರಾಮಶಾಸನಾತ್
ಆ ಪಾತ್ರೆಯಿಂದ ಸೌಮಿತ್ರಿ, ರಾಮನ ಆದೇಶದಿಂದ, ಲಂಕೆಯ ರಾಕ್ಷಸರ ನಡುವೆ ವಿಭೀಷಣನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದನು.
ವಿಧಿನಾ ಮನ್ತ್ರದೃಷ್ಟೇನ ಸುಹೃದ್ಗಣಸಮಾವೃತಮ್। ಅಭ್ಯಷಿಞ್ಚಸ್ತದಾ ಸರ್ವೇ ರಾಕ್ಷಸಾ ವಾನರಾಸ್ತಥಾ
ಮಂತ್ರದಂತೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, ಸ್ನೇಹಿತರ ವಲಯದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತು ವಾನರರು ಕೂಡ ವಿಭೀಷಣನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರು.
ಪ್ರಹರ್ಷಮತುಲಂ ಗತ್ವಾ ತುಷ್ಟುವೂ ರಾಮಮೇವ ಹಿ। ತಸ್ಯಾಮಾತ್ಯಾ ಜಹೃಷಿರೇ ಭಕ್ತಾ ಯೇ ಚಾಸ್ಯ ರಾಕ್ಷಸಾಃ
ಅಸಾಧಾರಣ ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಅವರು ರಾಮನನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಅವನ ಅಮಾತ್ಯರು ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಭಕ್ತರಾದ ರಾಕ್ಷಸರು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು.
ದೃಷ್ಟ್ವಾಭಿಷಿಕ್ತಂ ಲಙ್ಕಾಯಾಂ ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಂ ವಿಭೀಷಣಮ್। ರಾಘವಃ ಪರಮಾಂ ಪ್ರೀತಿಂ ಜಗಾಮ ಸಹಲಕ್ಷ್ಮಣಃ
ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪತಿಯಾದ ವಿಭೀಷಣನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕವಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಜೊತೆಗೆ ಪರಮ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು.
ಸ ತದ್ ರಾಜ್ಯಂ ಮಹತ್ ಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಮದತ್ತಂ ವಿಭೀಷಣಃ। ಸಾನ್ತ್ವಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಕೃತಯಸ್ತತೋ ರಾಮಮುಪಾಗಮತ್
ರಾಮನು ಕೊಟ್ಟ ಆ ಮಹಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದ ವಿಭೀಷಣನು, ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, ನಂತರ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು.
ದಧ್ಯಕ್ಷತಾನ್ ಮೋದಕಾಂಶ್ಚ ಲಾಜಾಃ ಸುಮನಸಸ್ತಥಾ। ಆಜಹ್ರುರಥ ಸಂಹೃಷ್ಟಾಃ ಪೌರಾಸ್ತಸ್ಮೈ ನಿಶಾಚರಾಃ
ಲಂಕೆಯ ಸಂತೋಷಭರಿತ ನಾಗರಿಕರಾದ ರಾಕ್ಷಸರು, ಮೊಸರು, ಅಕ್ಷತ, ಮಿಠಾಯಿ ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ತಂದರು.