ಏವಮುಕ್ತೋ ಮುನಿವರಃ ಪ್ರಶಸ್ಯ ಪುರುಷರ್ಷಭಮ್। ವಿಸಸರ್ಜಾಶು ಜನಕಂ ಪ್ರೀತಂ ಪ್ರೀತಮನಾಸ್ತದಾ
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಮಹಾಮುನಿಯವರು ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ಹೊಗಳಿ, ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಜನಕನಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿದರು.
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠಂ ವೈದೇಹೋ ಮಿಥಿಲಾಧಿಪಃ। ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಚಕಾರಾಶು ಸೋಪಾಧ್ಯಾಯಃ ಸಬಾನ್ಧವಃ
ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ನಂತರ, ಮಿಥಿಲೆಯ ಅಧಿಪತಿ ವೈದೇಹನು ತನ್ನ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದನು.
ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೋಽಪಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಸಹರಾಮಃ ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಃ। ಸ್ವವಾಸಮಭಿಚಕ್ರಾಮ ಪೂಜ್ಯಮಾನೋ ಮಹಾತ್ಮಭಿಃ
ಧರ್ಮಮೂರ್ತಿಯಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ, ಮಹಾತ್ಮರು ಗೌರವಿಸಿದಂತೆ, ತನ್ನ ವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು.
thumb|ಷಟ್ಷಷ್ಠಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಬಾಲಕಾಣ್ಡೇ ಷಟ್ಷಷ್ಠಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ॥೧-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಬಾಲಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತಾರುನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ತತಃ ಪ್ರಭಾತೇ ವಿಮಲೇ ಕೃತಕರ್ಮಾ ನರಾಧಿಪಃ। ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಮಾಜುಹಾವ ಸರಾಘವಮ್
ಮರುದಿನ ಬೆಳಗಿನ ಶುಭ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ ರಾಜನು ಮಹಾತ್ಮನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರನ್ನು ರಾಮರೊಂದಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು.
ತಮರ್ಚಯಿತ್ವಾ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಶಾಸ್ತ್ರದೃಷ್ಟೇನ ಕರ್ಮಣಾ। ರಾಘವೌ ಚ ಮಹಾತ್ಮಾನೌ ತದಾ ವಾಕ್ಯಮುವಾಚ ಹ
ಅವನನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಾನುಸಾರವಾದ ವಿಧಿಯಿಂದ ಗೌರವಿಸಿ, ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ರಾಜನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ರಾಘವ ಬಂಧುಗಳಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ಭಗವನ್ ಸ್ವಾಗತಂ ತೇಽಸ್ತು ಕಿಂ ಕರೋಮಿ ತವಾನಘ। ಭವಾನಾಜ್ಞಾಪಯತು ಮಾಮಾಜ್ಞಾಪ್ಯೋ ಭವತಾ ಹ್ಯಹಮ್
'ಭಗವಂತ, ನಿಮಗೆ ಸ್ವಾಗತ! ನಾನು ನಿಮಗಾಗಿ ಏನು ಮಾಡಲಿ? ದೋಷರಹಿತನೇ, ದಯವಿಟ್ಟು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿ, ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತೇನೆ.'
ಏವಮುಕ್ತಃ ಸ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಜನಕೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠೋ ವಾಕ್ಯಂ ವಾಕ್ಯವಿಶಾರದಃ
ಹೀಗೆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಜನಕನು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಂತನು, ಅವನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಪುತ್ರೌ ದಶರಥಸ್ಯೇಮೌ ಕ್ಷತ್ರಿಯೌ ಲೋಕವಿಶ್ರುತೌ। ದ್ರಷ್ಟುಕಾಮೌ ಧನುಃಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಯದೇತತ್ತ್ವಯಿ ತಿಷ್ಠತಿ
'ಇವರು ದಶರಥನ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು; ಇವರು ನಿಮ್ಮ ಬಳಿ ಇರುವ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.'
ಏತದ್ ದರ್ಶಯ ಭದ್ರಂ ತೇ ಕೃತಕಾಮೌ ನೃಪಾತ್ಮಜೌ। ದರ್ಶನಾದಸ್ಯ ಧನುಷೋ ಯಥೇಷ್ಟಂ ಪ್ರತಿಯಾಸ್ಯತಃ
ನಿನ್ನಿಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ, ರಾಜಕುಮಾರರು ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಧನುಸ್ಸು ಅವರನ್ನು ನೋಡಿಸು, ಅವರು ನೋಡಿದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಂತೆ ಹಿಂತಿರುಗಬಹುದು.
ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಜನಕಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಮಹಾಮುನಿಮ್। ಶ್ರೂಯತಾಮಸ್ಯ ಧನುಷೋ ಯದರ್ಥಮಿಹ ತಿಷ್ಠತಿ
ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ಮಹರ್ಷಿಗೆ ಜನಕನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: 'ಈ ಧನುಸ್ಸು ಇಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿ.'
ದೇವರಾತ ಇತಿ ಖ್ಯಾತೋ ನಿಮೇರ್ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ಮಹೀಪತಿಃ। ನ್ಯಾಸೋಽಯಂ ತಸ್ಯ ಭಗವನ್ ಹಸ್ತೇ ದತ್ತೋ ಮಹಾತ್ಮನಃ
ನಿಮಿಯ ಹಿರಿಯ ಪುತ್ರನಾದ ದೇವರಾತನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು. ಭಗವಂತನೇ, ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಕೈಗೆ ಈ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಜಮಾ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.
ದಕ್ಷಯಜ್ಞವಧೇ ಪೂರ್ವಂ ಧನುರಾಯಮ್ಯ ವೀರ್ಯವಾನ್। ವಿಧ್ವಂಸ್ಯ ತ್ರಿದಶಾನ್ ರೋಷಾತ್ ಸಲೀಲಮಿದಮಬ್ರವೀತ್
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಯಜ್ಞವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಾಗ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯು ಆ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎಳೆದು, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕೋಪದಿಂದ ಸೋಲಿಸಿ, ನೀರಸವಾಗಿ ಹೀಗೆಂದನು.
ಯಸ್ಮಾದ್ ಭಾಗಾರ್ಥಿನೋ ಭಾಗಂ ನಾಕಲ್ಪಯತ ಮೇ ಸುರಾಃ। ವರಾಂಗಾನಿ ಮಹಾರ್ಹಾಣಿ ಧನುಷಾ ಶಾತಯಾಮಿ ವಃ
'ನೀವು ದೇವತೆಗಳು ನಿಮ್ಮ ಪಾಲನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡಾಗ ನನಗೆ ಭಾಗವನ್ನೇ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಈ ಧನುಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಅಂಗಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತೇನೆ.'
ತತೋ ವಿಮನಸಃ ಸರ್ವೇ ದೇವಾ ವೈ ಮುನಿಪುಂಗವ। ಪ್ರಸಾದಯನ್ತ ದೇವೇಶಂ ತೇಷಾಂ ಪ್ರೀತೋಽಭವದ್ ಭವಃ
ಆಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ದುಃಖದಿಂದ, ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ದೇವಾಧಿದೇವನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆಗ ಭವನು ಅವರ ಮೇಲೆ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು.
ಪ್ರೀತಿಯುಕ್ತಸ್ತು ಸರ್ವೇಷಾಂ ದದೌ ತೇಷಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್। ತದೇತದ್ ದೇವದೇವಸ್ಯ ಧನೂರತ್ನಂ ಮಹಾತ್ಮನಃ
ಅವನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆ ಮಹಾತ್ಮ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಈ ದೇವತೆಗಳ ದೇವರ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.
ನ್ಯಾಸಭೂತಂ ತದಾ ನ್ಯಸ್ತಮಸ್ಮಾಕಂ ಪೂರ್ವಜೇ ವಿಭೌ। ಅಥ ಮೇ ಕೃಷತಃ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಲಾಂಗಲಾದುತ್ಥಿತಾ ತತಃ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜನಾದ ಮಹಾತ್ಮನ ಬಳಿ ಜಮಾ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ ನಾನು ಹೊಲವನ್ನು ಉಳುಕುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆಕೆ ಲಾಂಗಲಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದಳು.
ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಶೋಧಯತಾ ಲಬ್ಧಾ ನಾಮ್ನಾ ಸೀತೇತಿ ವಿಶ್ರುತಾ। ಭೂತಲಾದುತ್ಥಿತಾ ಸಾ ತು ವ್ಯವರ್ಧತ ಮಮಾತ್ಮಜಾ
ಹೊಲವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಾನು ಆಕೆಯನ್ನು ಕಂಡೆ. ಆಕೆ ಸೀತೆಯೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಆಕೆ ನನ್ನ ಮಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದಳು.
ವೀರ್ಯಶುಲ್ಕೇತಿ ಮೇ ಕನ್ಯಾ ಸ್ಥಾಪಿತೇಯಮಯೋನಿಜಾ। ಭೂತಲಾದುತ್ಥಿತಾಂ ತಾಂ ತು ವರ್ಧಮಾನಾಂ ಮಮಾತ್ಮಜಾಮ್
ಯಾವ ಗರ್ಭದಿಂದಲೂ ಹುಟ್ಟದ ನನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ವೀರ್ಯಪರೀಕ್ಷೆಯ ಬಹುಮಾನದಂತೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಆಕೆ ನನ್ನ ಮಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದಳು.
ವರಯಾಮಾಸುರಾಗತ್ಯ ರಾಜಾನೋ ಮುನಿಪುಂಗವ। ತೇಷಾಂ ವರಯತಾಂ ಕನ್ಯಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪೃಥಿವೀಕ್ಷಿತಾಮ್
ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ಅನೇಕ ರಾಜರು ಬಂದು ನನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ವರಿಸಲು ಬಯಸಿದರು. ಭೂಮಿಯ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರೂ ಅವಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಬಯಸಿದರು.
ವೀರ್ಯಶುಲ್ಕೇತಿ ಭಗವನ್ ನ ದದಾಮಿ ಸುತಾಮಹಮ್। ತತಃ ಸರ್ವೇ ನೃಪತಯಃ ಸಮೇತ್ಯ ಮುನಿಪುಂಗವ
'ಭಗವಂತನೇ, ವೀರ್ಯಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನೇ ಬಹುಮಾನವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಅದನ್ನು ತೋರದೆ ನಾನು ನನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾರೆ.' ಆಗ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರು ಸೇರಿ, ಮಹರ್ಷಿಯೇ,
ಮಿಥಿಲಾಮಪ್ಯುಪಾಗಮ್ಯ ವೀರ್ಯಂ ಜಿಜ್ಞಾಸವಸ್ತದಾ। ತೇಷಾಂ ಜಿಜ್ಞಾಸಮಾನಾನಾಂ ಶೈವಂ ಧನುರುಪಾಹೃತಮ್
ಮಿಥಿಲೆಗೆ ಬಂದು, ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಬಯಸಿದರು. ಅವರ ವೀರ್ಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಶಿವನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ತಂದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
ನ ಶೇಕುರ್ಗ್ರಹಣೇ ತಸ್ಯ ಧನುಷಸ್ತೋಲನೇಽಪಿ ವಾ। ತೇಷಾಂ ವೀರ್ಯವತಾಂ ವೀರ್ಯಮಲ್ಪಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮಹಾಮುನೇ
ಅವರು ಆ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಸಹ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಎತ್ತಲು ಕೂಡ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ನೋಡಿ, ಮಹರ್ಷಿಯೇ,
ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ ನೃಪತಯಸ್ತನ್ನಿಬೋಧ ತಪೋಧನ। ತತಃ ಪರಮಕೋಪೇನ ರಾಜಾನೋ ಮುನಿಪುಂಗವ
ಅವರು ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು—ಇದು ತಿಳಿದುಕೋ, ತಪಸ್ವಿಯೇ. ಆಗ ರಾಜರು ಭಾರೀ ಕೋಪದಿಂದ, ಮಹರ್ಷಿಯೇ,
ಅರುನ್ಧನ್ ಮಿಥಿಲಾಂ ಸರ್ವೇ ವೀರ್ಯಸಂದೇಹಮಾಗತಾಃ। ಆತ್ಮಾನಮವಧೂತಂ ಮೇ ವಿಜ್ಞಾಯ ನೃಪಪುಂಗವಾಃ
ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರೂ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಶಯಪಟ್ಟು, ಮಿಥಿಲೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದರು. ನನ್ನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು, ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ.
ರೋಷೇಣ ಮಹತಾವಿಷ್ಟಾಃ ಪೀಡಯನ್ ಮಿಥಿಲಾಂ ಪುರೀಮ್। ತತಃ ಸಂವತ್ಸರೇ ಪೂರ್ಣೇ ಕ್ಷಯಂ ಯಾತಾನಿ ಸರ್ವಶಃ
ಅವರು ಭಾರೀ ಕೋಪದಿಂದ ಮಿಥಿಲಾ ನಗರವನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿದರು. ಒಂದು ವರ್ಷ ಪೂರ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪತ್ತು ಕ್ಷಯವಾಯಿತು.
ಸಾಧನಾನಿ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ತತೋಽಹಂ ಭೃಶದುಃಖಿತಃ। ತತೋ ದೇವಗಣಾನ್ ಸರ್ವಾಂಸ್ತಪಸಾಹಂ ಪ್ರಸಾದಯಮ್
ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ಆಗ ನಾನು ತುಂಬಾ ದುಃಖಪಟ್ಟೆ. ನಂತರ ನಾನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದೆ.
ದದುಶ್ಚ ಪರಮಪ್ರೀತಾಶ್ಚತುರಂಗಬಲಂ ಸುರಾಃ। ತತೋ ಭಗ್ನಾ ನೃಪತಯೋ ಹನ್ಯಮಾನಾ ದಿಶೋ ಯಯುಃ
ದೇವತೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ಆಮೇಲೆ ಸೋತು ಹೋದ ರಾಜರು, ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುತ್ತಾ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಗೂ ಓಡಿಹೋದರು.
ಅವೀರ್ಯಾ ವೀರ್ಯಸಂದಿಗ್ಧಾಃ ಸಾಮಾತ್ಯಾಃ ಪಾಪಕಾರಿಣಃ। ತದೇತನ್ಮುನಿಶಾರ್ದೂಲ ಧನುಃ ಪರಮಭಾಸ್ವರಮ್
ಅವರು ಶಕ್ತಿಹೀನರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರ ಶಕ್ತಿಯು ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದವಾಗಿತ್ತು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದ ಸಚಿವರೂ ದುಷ್ಕರ್ಮಿಗಳೇ. ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ಇದು ಆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಧನುಸ್ಸು.
ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣಯೋಶ್ಚಾಪಿ ದರ್ಶಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಸುವ್ರತ। ಯದ್ಯಸ್ಯ ಧನುಷೋ ರಾಮಃ ಕುರ್ಯಾದಾರೋಪಣಂ ಮುನೇ। ಸುತಾಮಯೋನಿಜಾಂ ಸೀತಾಂ ದದ್ಯಾಂ ದಾಶರಥೇರಹಮ್
ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯೇ, ನಾನು ಈ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರಿಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ರಾಮನು ಈ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎತ್ತಿ ಬಿಲ್ಲು ಹಾರಿಸಿದರೆ, ದಶರಥನ ಮಗನಿಗೆ ನಾನು ನನ್ನ ಮಗಳು, ಗರ್ಭವಿಲ್ಲದೆ ಜನಿಸಿದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ.