ಗನ್ಧರ್ವಾಪ್ಸರಸಾಂ ಸಙ್ಘಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಯುದ್ಧಮನೂಪಮಮ್। ಗಗನಂ ಗಗನಾಕಾರಂ ಸಾಗರಃ ಸಾಗರೋಪಮಃ
ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ಅಪ್ಸರೆಯರು ಆ ಅಪೂರ್ವ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನೋಡಿ, ಆಕಾಶವೇ ಆಕಾಶದಂತೆ, ಸಾಗರವೇ ಸಾಗರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು.
ರಾಮರಾವಣಯೋರ್ಯುದ್ಧಂ ರಾಮರಾವಣಯೋರಿವ। ಏವಂ ಬ್ರುವನ್ತೋ ದದೃಶುಸ್ತದ್ ಯುದ್ಧಂ ರಾಮರಾವಣಮ್
‘ರಾಮ ಮತ್ತು ರಾವಣರಿಬ್ಬರ ಯುದ್ಧವೇ ಇದಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ತತಃ ಕ್ರೋಧಾನ್ಮಹಾಬಾಹೂ ರಘೂಣಾಂ ಕೀರ್ತಿವರ್ಧನಃ। ಸಂಧಾಯ ಧನುಷಾ ರಾಮಃ ಶರಮಾಶೀವಿಷೋಪಮಮ್
ಆಗ ಕೋಪದಿಂದ ಭುಜಬಲಶಾಲಿಯಾದ ರಾಮನು, ರಘುವಂಶದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವನು, ತನ್ನ ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ವಿಷಪೂರಿತ ನಾಗದಂತೆ ಕಟಿನವಾದ ಬಾಣವನ್ನು ಇಟ್ಟನು.
ರಾವಣಸ್ಯ ಶಿರೋಽಚ್ಛಿನ್ದಚ್ಛ್ರೀಮಜ್ಜ್ವಲಿತಕುಣ್ಡಲಮ್। ತಚ್ಛಿರಃ ಪತಿತಂ ಭೂಮೌ ದೃಷ್ಟಂ ಲೋಕೈಸ್ತ್ರಿಭಿಸ್ತದಾ
ರಾಮನು ರಾವಣನ ಹೊಳೆಯುವ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು; ಆ ತಲೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಜನರು ಅದನ್ನು ನೋಡಿದರು.
ತಸ್ಯೈವ ಸದೃಶಂ ಚಾನ್ಯದ್ ರಾವಣಸ್ಯೋತ್ಥಿತಂ ಶಿರಃ। ತತ್ ಕ್ಷಿಪ್ತಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಹಸ್ತೇನ ರಾಮೇಣ ಕ್ಷಿಪ್ರಕಾರಿಣಾ
ಆದರೂ ಅದೇ ರೀತಿ ಮತ್ತೊಂದು ತಲೆ ರಾವಣನಿಂದ ಹೊರಬಂದಿತು; ಅದನ್ನೂ ವೇಗವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಮಾಡುವ ರಾಮನು ತಕ್ಷಣವೇ ಕತ್ತರಿಸಿದನು.
ದ್ವಿತೀಯಂ ರಾವಣಶಿರಶ್ಛಿನ್ನಂ ಸಂಯತಿ ಸಾಯಕೈಃ। ಛಿನ್ನಮಾತ್ರಂ ಚ ತಚ್ಛೀರ್ಷಂ ಪುನರೇವ ಪ್ರದೃಶ್ಯತೇ
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳಿಂದ ರಾವಣನ ಎರಡನೇ ತಲೆಯೂ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಆದರೆ ಅದು ಕತ್ತರಿದ ತಕ್ಷಣ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿತು.
ತದಪ್ಯಶನಿಸಂಕಾಶೈಶ್ಛಿನ್ನಂ ರಾಮಸ್ಯ ಸಾಯಕೈಃ। ಏವಮೇವ ಶತಂ ಛಿನ್ನಂ ಶಿರಸಾಂ ತುಲ್ಯವರ್ಚಸಾಮ್
ಆ ತಲೆಯನ್ನೂ ರಾಮನ ಬಜ್ರದಂತೆ ಬಲವಾದ ಬಾಣಗಳು ಕತ್ತರಿಸಿದವು; ಹೀಗೆ ಶತಾರು ತಲೆಯನ್ನೂ ಸಮಾನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.
ನ ಚೈವ ರಾವಣಸ್ಯಾನ್ತೋ ದೃಶ್ಯತೇ ಜೀವಿತಕ್ಷಯೇ। ತತಃ ಸರ್ವಾಸ್ತ್ರವಿದ್ ವೀರಃ ಕೌಸಲ್ಯಾನನ್ದವರ್ಧನಃ
ಆದರೂ ರಾವಣನಿಗೆ ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ, ಅವನ ಪ್ರಾಣವೂ ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಲಕ್ಷಣವೂ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ; ಆಗ ಎಲ್ಲಾ ಅಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ, ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ತಂದ ರಾಮನು,
ಮಾರ್ಗಣೈರ್ಬಹುಭಿರ್ಯುಕ್ತಶ್ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ರಾಘವಃ। ಮಾರೀಚೋ ನಿಹತೋ ಯೈಸ್ತು ಖರೋ ಯೈಸ್ತು ಸದೂಷಣಃ
ಅನೇಕ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ರಾಮನು ಯೋಚನೆಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು: ಈ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಮಾರೀಚನು, ಖರನು ಮತ್ತು ದುಷಣನು ಸಂಹಾರವಾದರು.
ಕ್ರೌಞ್ಚಾವಟೇ ವಿರಾಧಸ್ತು ಕಬನ್ಧೋ ದಣ್ಡಕಾವನೇ। ಯೈಃ ಸಾಲಾ ಗಿರಯೋ ಭಗ್ನಾ ವಾಲೀ ಚ ಕ್ಷುಭಿತೋಽಮ್ಬುಧಿಃ
ಕ್ರೌಂಚ ಪರ್ವತದ ಬಳಿ ವಿರಾಧನು, ದಂಡಕಾವನದಲ್ಲಿ ಕಬಂಧನು, ಈ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಸಾಲ ಮರಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು ಧ್ವಂಸವಾಗಿದ್ದವು, ವಾಲಿಯೂ, ಉದ್ರಿಕ್ತವಾದ ಸಾಗರವೂ ಕೂಡ.
ತ ಇಮೇ ಸಾಯಕಾಃ ಸರ್ವೇ ಯುದ್ಧೇ ಪ್ರಾತ್ಯಯಿಕಾ ಮಮ। ಕಿಂ ನು ತತ್ ಕಾರಣಂ ಯೇನ ರಾವಣೇ ಮನ್ದತೇಜಸಃ
ಈ ಎಲ್ಲಾ ಬಾಣಗಳು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಫಲಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದವು; ಆದರೆ ರಾವಣನಂತಹ ದುರ್ಬಲ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳವನ ಮೇಲೆ ಅವು ಏಕೆ ಪರಿಣಾಮವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಇತಿ ಚಿನ್ತಾಪರಶ್ಚಾಸೀದಪ್ರಮತ್ತಶ್ಚ ಸಂಯುಗೇ। ವವರ್ಷ ಶರವರ್ಷಾಣಿ ರಾಘವೋ ರಾವಣೋರಸಿ
ಹೀಗೆ ಯೋಚನೆಮಾಡುತ್ತಾ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಇದ್ದ ರಾಮನು, ರಾವಣನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿದನು.
ರಾವಣೋಽಪಿ ತತಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ರಥಸ್ಥೋ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರಃ। ಗದಾಮುಸಲವರ್ಷೇಣ ರಾಮಂ ಪ್ರತ್ಯರ್ದಯದ್ ರಣೇ
ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ರಾವಣನು ಕೂಡ ಕೋಪದಿಂದ ತನ್ನ ರಥದಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ರಾಕ್ಷಸರ ರಾಜನಾಗಿ ಗದೆಯೂ ಮುಸಲಿನ ಮಳೆಯಿಂದ ರಾಮನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದನು.
ತತ್ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ಮಹದ್ ಯುದ್ಧಂ ತುಮುಲಂ ರೋಮಹರ್ಷಣಮ್। ಅನ್ತರಿಕ್ಷೇ ಚ ಭೂಮೌ ಚ ಪುನಶ್ಚ ಗಿರಿಮೂರ್ಧನಿ
ಆಗ ಭಯಾನಕವಾದ, ರೋಮಾಂಚನ ಉಂಟುಮಾಡುವ ದೊಡ್ಡ ಯುದ್ಧವು ಆರಂಭವಾಯಿತು; ಅದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿಯೂ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆಯೂ, ಮತ್ತೆ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯಿತು.
ದೇವದಾನವಯಕ್ಷಾಣಾಂ ಪಿಶಾಚೋರಗರಕ್ಷಸಾಮ್। ಪಶ್ಯತಾಂ ತನ್ಮಹದ್ ಯುದ್ಧಂ ಸರ್ವರಾತ್ರಮವರ್ತತ
ಆ ಮಹಾಯುದ್ಧವನ್ನು ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು, ಯಕ್ಷರು, ಪಿಶಾಚಿಗಳು, ನಾಗರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ನೋಡುತ್ತಾ, ಆ ಯುದ್ಧವು ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯಿತು.
ನೈವ ರಾತ್ರಿಂ ನ ದಿವಸಂ ನ ಮುಹೂರ್ತಂ ನ ಚ ಕ್ಷಣಮ್। ರಾಮರಾವಣಯೋರ್ಯುದ್ಧಂ ವಿರಾಮಮುಪಗಚ್ಛತಿ
ಅಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ, ಹಗಲು, ಕ್ಷಣ, ಮುಹೂರ್ತ ಯಾವುದೂ ರಾಮ ಮತ್ತು ರಾವಣರ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ವಿರಾಮವನ್ನು ತರಲಿಲ್ಲ.
ದಶರಥಸುತರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಯೋಸ್ತಯೋ- ರ್ಜಯಮನವೇಕ್ಷ್ಯ ರಣೇ ಸ ರಾಘವಸ್ಯ। ಸುರವರರಥಸಾರಥಿರ್ಮಹಾತ್ಮಾ ರಣರತರಾಮಮುವಾಚ ವಾಕ್ಯಮಾಶು
ದಶರಥನ ಮಗನೂ ರಾಕ್ಷಸರ ರಾಜನೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ನೋಡಿ, ದೇವತೆಗಳ ಮಹಾತ್ಮ ರಥಸಾರಥಿಯು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕನಾದ ರಾಮನಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ಮಾತಾಡಿದನು.
thumb|ಅಷ್ಟಾಧಿಕಶತತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಅಷ್ಟಾಧಿಕಶತತಮಃ ಸರ್ಗಃ ॥೬-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದ ನೂರ ಎಂಟನೇ ಸರ್ಗವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ಅಥ ಸಂಸ್ಮಾರಯಾಮಾಸ ಮಾತಲೀ ರಾಘವಂ ತದಾ। ಅಜಾನನ್ನಿವ ಕಿಂ ವೀರ ತ್ವಮೇನಮನುವರ್ತಸೇ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತಲಿ ರಾಮನಿಗೆ ನೆನಪು ಮಾಡಿಸಿದನು, ಅಜ್ಞಾನವಾಗಿರುವಂತೆ ಕೇಳಿದನು: 'ವೀರನೇ, ನೀನು ಅವನ ಹಿಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವದು ಏಕೆ?'
ವಿಸೃಜಾಸ್ಮೈ ವಧಾಯ ತ್ವಮಸ್ತ್ರಂ ಪೈತಾಮಹಂ ಪ್ರಭೋ। ವಿನಾಶಕಾಲಃ ಕಥಿತೋ ಯಃ ಸುರೈಃ ಸೋಽದ್ಯ ವರ್ತತೇ
ಪ್ರಭುವೇ, ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ನೀನು ಪಿತಾಮಹನಿಂದ ದೊರೆತ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಿಡು. ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದ ಅವನ ಅಂತ್ಯದ ಸಮಯ ಈಗ ಬಂದಿದೆ.
ತತಃ ಸಂಸ್ಮಾರಿತೋ ರಾಮಸ್ತೇನ ವಾಕ್ಯೇನ ಮಾತಲೇಃ। ಜಗ್ರಾಹ ಸ ಶರಂ ದೀಪ್ತಂ ನಿಃಶ್ವಸನ್ತಮಿವೋರಗಮ್
ಮಾತಲಿಯ ಮಾತುಗಳಿಂದ ನೆನಪಾದ ರಾಮನು, ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ, ಹಾವು ಹಿಸುಕುವಂತೆ ಶಬ್ದಮಾಡುವ ಬಾಣವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದನು.
ಯಂ ತಸ್ಮೈ ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರಾದಾದಗಸ್ತ್ಯೋ ಭಗವಾನೃಷಿಃ। ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಂ ಮಹದ್ ಬಾಣಮಮೋಘಂ ಯುಧಿ ವೀರ್ಯವಾನ್
ಆ ಬಾಣವನ್ನು ಪೂಜ್ಯ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಹರ್ಷಿಯವರು ಮೊದಲಿಗೆ ರಾಮನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು; ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ದೊರೆತ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ತಪ್ಪದ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದದು.
ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ನಿರ್ಮಿತಂ ಪೂರ್ವಮಿನ್ದ್ರಾರ್ಥಮಮಿತೌಜಸಾ। ದತ್ತಂ ಸುರಪತೇಃ ಪೂರ್ವಂ ತ್ರಿಲೋಕಜಯಕಾಂಕ್ಷಿಣಃ
ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನು ಇಂದ್ರನಿಗಾಗಿ ಬಹಳ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಬಾಣ; ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಬಯಸಿದ ದೇವೇಂದ್ರನಿಗೆ ಮೊದಲು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.
ಯಸ್ಯ ವಾಜೇಷು ಪವನಃ ಫಲೇ ಪಾವಕಭಾಸ್ಕರೌ। ಶರೀರಮಾಕಾಶಮಯಂ ಗೌರವೇ ಮೇರುಮನ್ದರೌ
ಆ ಬಾಣದ ದಂಡದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ, ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ, ದೇಹವು ಆಕಾಶದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಭಾರದಲ್ಲಿ ಮೇರು ಮತ್ತು ಮಂದರ ಪರ್ವತಗಳ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.
ಜಾಜ್ವಲ್ಯಮಾನಂ ವಪುಷಾ ಸುಪುಙ್ಖಂ ಹೇಮಭೂಷಿತಮ್। ತೇಜಸಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಕೃತಂ ಭಾಸ್ಕರವರ್ಚಸಮ್
ಅದು ಹೊಳೆಯುವ ರೂಪ, ಸುಂದರವಾದ ರೆಕ್ಕೆ, ಚಿನ್ನದ ಅಲಂಕಾರದಿಂದ ಮಿಂಚುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಧೂಮಮಿವ ಕಾಲಾಗ್ನಿಂ ದೀಪ್ತಮಾಶೀವಿಷೋಪಮಮ್। ನರನಾಗಾಶ್ವವೃನ್ದಾನಾಂ ಭೇದನಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಕಾರಿಣಮ್
ಕಾಲಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಉರಿಯುತ್ತಾ, ಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರುವ ಹಾವುಗೆ ಹೋಲುವದು; ಅದು ಮನುಷ್ಯ, ಆನೆ, ಕುದುರೆಗಳ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಭೇದಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಿದೆ.
ದ್ವಾರಾಣಾಂ ಪರಿಘಾಣಾಂ ಚ ಗಿರೀಣಾಂ ಚಾಪಿ ಭೇದನಮ್। ನಾನಾರುಧಿರದಿಗ್ಧಾಙ್ಗಂ ಮೇದೋದಿಗ್ಧಂ ಸುದಾರುಣಮ್
ಅದು ಬಾಗಿಲು, ಬೀಗಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಒಡೆಯಬಲ್ಲದು; ವಿವಿಧ ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಮೇದದಿಂದ ಲೇಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕವಾಗಿದೆ.
ವಜ್ರಸಾರಂ ಮಹಾನಾದಂ ನಾನಾಸಮಿತಿದಾರುಣಮ್। ಸರ್ವವಿತ್ರಾಸನಂ ಭೀಮಂ ಶ್ವಸನ್ತಮಿವ ಪನ್ನಗಮ್
ಅದು ವಜ್ರದಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಭಾರವಾದ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ವಿವಿಧ ಇಂಧನಗಳಿಂದ ಭಯಂಕರವಾಗಿದೆ, ಎಲ್ಲರನ್ನು ಭಯಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾವು ಹಿಸುಕುವಂತೆ ಶಬ್ದಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಕಙ್ಕಗೃಧ್ರಬಕಾನಾಂ ಚ ಗೋಮಾಯುಗಣರಕ್ಷಸಾಮ್। ನಿತ್ಯಭಕ್ಷಪ್ರದಂ ಯುದ್ಧೇ ಯಮರೂಪಂ ಭಯಾವಹಮ್
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದು ಕಾಗೆ, ಗಿಡುಗ, ಕೊಕ್ಕರೆ, ನರಿ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಯಮಧರ್ಮರಾಜನಂತೆ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.
ನನ್ದನಂ ವಾನರೇನ್ದ್ರಾಣಾಂ ರಕ್ಷಸಾಮವಸಾದನಮ್। ವಾಜಿತಂ ವಿವಿಧೈರ್ವಾಜೈಶ್ಚಾರುಚಿತ್ರೈರ್ಗರುತ್ಮತಃ
ಅದು ವಾನರರಾಜರ ನಂದನವನ, ರಾಕ್ಷಸರ ನಾಶಕಾರಿಯಾಗಿದೆ; ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ, ಸುಂದರವಾದ, ಗರುಡನಂತೆ ವೇಗಿಯಾದ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.