ರಾವಣಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಹೃಷ್ಟಾತ್ಮಾ ಜಯಾರ್ಥಂ ಸಮುಪಾಗಮತ್। ಸರ್ವಯತ್ನೇನ ಮಹತಾ ವೃತಸ್ತಸ್ಯ ವಧೇಽಭವತ್
ರಾವಣನನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿತು. ಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಮುಂದೆ ಬಂದು, ಬಹುಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಅವನ ನಾಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ಮುಂದಾಯಿತು.
ಅಥ ರವಿರವದನ್ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ರಾಮಂ ಮುದಿತಮನಾಃ ಪರಮಂ ಪ್ರಹೃಷ್ಯಮಾಣಃ। ನಿಶಿಚರಪತಿಸಂಕ್ಷಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸುರಗಣಮಧ್ಯಗತೋ ವಚಸ್ತ್ವರೇತಿ
ಆಗ ಸೂರ್ಯನು ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿ, ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ, ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ, ರಾಕ್ಷಸರಾಧಿಪತಿಯ ನಾಶವನ್ನು ತಿಳಿದು, ವೇಗವಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದನು.
thumb|ಷಡಧಿಕಶತತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಷಡಧಿಕಶತತಮಃ ಸರ್ಗಃ ॥೬-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದ ನೂರಾರು ಆರುವನೆ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಈಗ ಕೇಳಿರಿ.
ಸಾರಥಿಃ ಸ ರಥಂ ಹೃಷ್ಟಃ ಪರಸೈನ್ಯಪ್ರಧರ್ಷಣಮ್। ಗನ್ಧರ್ವನಗರಾಕಾರಂ ಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಪತಾಕಿನಮ್
ಸಾರಥಿಯು ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಶತ್ರುಸೈನ್ಯವನ್ನು ಭಯಪಡಿಸುವಂತೆ, ಗಂಧರ್ವನಗರದಂತೆ ಕಾಣುವ, ಎತ್ತಿನ ಧ್ವಜಗಳಿರುವ ರಥವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದನು.
ಯುಕ್ತಂ ಪರಮಸಮ್ಪನ್ನೈರ್ವಾಜಿಭಿರ್ಹೇಮಮಾಲಿಭಿಃ। ಯುದ್ಧೋಪಕರಣೈಃ ಪೂರ್ಣಂ ಪತಾಕಾಧ್ವಜಮಾಲಿನಮ್
ಆ ರಥವು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ, ಬಂಗಾರದ ಹಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ಯುದ್ಧೋಪಕರಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು, ಧ್ವಜಗಳು ಹಾಗೂ ಪತಾಕೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.
ಗ್ರಸನ್ತಮಿವ ಚಾಕಾಶಂ ನಾದಯನ್ತಂ ವಸುಂಧರಾಮ್। ಪ್ರಣಾಶಂ ಪರಸೈನ್ಯಾನಾಂ ಸ್ವಸೈನ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಹರ್ಷಣಮ್
ಆ ರಥವು ಆಕಾಶವನ್ನು ನುಂಗುವಂತೆ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗುಂಜಿಸುವಂತೆ, ಶತ್ರುಸೈನ್ಯಗಳಿಗೆ ನಾಶವನ್ನು ತರಿತು, ತನ್ನ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡಿತು.
ರಾವಣಸ್ಯ ರಥಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಚೋದಯಾಮಾಸ ಸಾರಥಿಃ। ತಮಾಪತನ್ತಂ ಸಹಸಾ ಸ್ವನವನ್ತಂ ಮಹಾಧ್ವಜಮ್
ಸಾರಥಿಯು ರಾವಣನ ರಥವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಚಲಾಯಿಸಿದನು; ಆ ರಥವು ದೊಡ್ಡ ಧ್ವಜದೊಂದಿಗೆ, ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ಮುಂದೆ ಬಂದಿತು.
ರಥಂ ರಾಕ್ಷಸರಾಜಸ್ಯ ನರರಾಜೋ ದದರ್ಶ ಹ। ಕೃಷ್ಣವಾಜಿಸಮಾಯುಕ್ತಂ ಯುಕ್ತಂ ರೌದ್ರೇಣ ವರ್ಚಸಾ
ಮನುಷ್ಯರ ರಾಜನು, ರಾಕ್ಷಸರಾಜನ ರಥವನ್ನು ನೋಡಿದನು; ಅದು ಕಪ್ಪು ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಭಯಾನಕ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು.
ದೀಪ್ಯಮಾನಮಿವಾಕಾಶೇ ವಿಮಾನಂ ಸೂರ್ಯವರ್ಚಸಮ್। ತಡಿತ್ಪತಾಕಾಗಹನಂ ದರ್ಶಿತೇನ್ದ್ರಾಯುಧಪ್ರಭಮ್
ಆ ರಥವು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಅದರ ಪತಾಕೆಗಳು ಮಿಂಚಿನಂತೆ, ಇಂದ್ರನ ಆಯುಧದ ಹೊಳಪನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
ಶರಧಾರಾ ವಿಮುಞ್ಚನ್ತಂ ಧಾರಾಧರಮಿವಾಮ್ಬುದಮ್। ಸ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮೇಘಸಂಕಾಶಮಾಪತನ್ತಂ ರಥಂ ರಿಪೋಃ
ಆ ರಥವು ಮಳೆ ಸುರಿಯುವ ಮೋಡದಂತೆ ಬಾಣಗಳ ಹರಿವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು; ಶತ್ರುವಿನ ರಥವು ಮೋಡದಂತೆ ಕತ್ತಲಾಗಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ,
ಗಿರೇರ್ವಜ್ರಾಭಿಮೃಷ್ಟಸ್ಯ ದೀರ್ಯತಃ ಸದೃಶಸ್ವನಮ್। ವಿಸ್ಫಾರಯನ್ ವೈ ವೇಗೇನ ಬಾಲಚನ್ದ್ರಾನತಂ ಧನುಃ
ಅದರ ಶಬ್ದವು ಮಿಂಚಿನಿಂದ ಹೊಡೆದ ಪರ್ವತವು ಚೂರುಚೂರು ಆಗುವ ಶಬ್ದದಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಿತ್ತು; ಅವನು ಚಂದಿರದಂತೆ ವಕ್ರವಾದ ತನ್ನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಬಲದಿಂದ ಎಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನು.
ಉವಾಚ ಮಾತಲಿಂ ರಾಮಃ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಸ್ಯ ಸಾರಥಿಮ್। ಮಾತಲೇ ಪಶ್ಯ ಸಂರಬ್ಧಮಾಪತನ್ತಂ ರಥಂ ರಿಪೋಃ
ರಾಮನು ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳವನು ಇಂದ್ರನ ಸಾರಥಿಯಾದ ಮಾತಳಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಹೇಳಿದನು: 'ಮಾತಳಿ, ಶತ್ರುವಿನ ರಥವು ಹೇಗೆ ಕೋಪದಿಂದ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತಿದೆ ನೋಡಿ.'
ಯಥಾಪಸವ್ಯಂ ಪತತಾ ವೇಗೇನ ಮಹತಾ ಪುನಃ। ಸಮರೇ ಹನ್ತುಮಾತ್ಮಾನಂ ತಥಾನೇನ ಕೃತಾ ಮತಿಃ
ಅದು ಎಡಬದಿಯಿಂದ ದೊಡ್ಡ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಹಾರಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ನಾಶಮಾಡುವ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಬಂದಿದೆ.
ತದಪ್ರಮಾದಮಾತಿಷ್ಠ ಪ್ರತ್ಯುದ್ಗಚ್ಛ ರಥಂ ರಿಪೋಃ। ವಿಧ್ವಂಸಯಿತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ವಾಯುರ್ಮೇಘಮಿವೋತ್ಥಿತಮ್
ಆದುದರಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರು; ಶತ್ರುವಿನ ರಥವನ್ನು ಎದುರಿಸು. ನಾನು ಅದನ್ನು ಗಾಳಿಯು ಏರುವ ಮೋಡವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವಂತೆ ನಾಶಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಅವಿಕ್ಲವಮಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಮವ್ಯಗ್ರಹೃದಯೇಕ್ಷಣಮ್। ರಶ್ಮಿಸಂಚಾರನಿಯತಂ ಪ್ರಚೋದಯ ರಥಂ ದ್ರುತಮ್
ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲಿ, ಭಯವಿಲ್ಲದೆ, ಗಮನ ಹರಿಸಿ, ಹಗ್ಗಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ರಥವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಾಯಿಸು.
ಕಾಮಂ ನ ತ್ವಂ ಸಮಾಧೇಯಃ ಪುರಂದರರಥೋಚಿತಃ। ಯುಯುತ್ಸುರಹಮೇಕಾಗ್ರಃ ಸ್ಮಾರಯೇ ತ್ವಾಂ ನ ಶಿಕ್ಷಯೇ
ನೀನು ಇಂದ್ರನ ರಥವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಹವ್ಯಾಸಿಯಾಗಿರುವದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಬೋಧನೆ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ; ನಾನು ಯುದ್ಧದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿನಗೆ ನೆನಪು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಕಲಿಸಬೇಕೆಂದಲ್ಲ.
ಪರಿತುಷ್ಟಃ ಸ ರಾಮಸ್ಯ ತೇನ ವಾಕ್ಯೇನ ಮಾತಲಿಃ। ಪ್ರಚೋದಯಾಮಾಸ ರಥಂ ಸುರಸಾರಥಿರುತ್ತಮಃ
ರಾಮನ ಮಾತುಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾರಥಿಯಾದ ಮಾತಳಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು, ರಥವನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಲಾಯಿಸಿದನು.
ಅಪಸವ್ಯಂ ತತಃ ಕುರ್ವನ್ ರಾವಣಸ್ಯ ಮಹಾರಥಮ್। ಚಕ್ರಸಮ್ಭೂತರಜಸಾ ರಾವಣಂ ವ್ಯವಧೂನಯತ್
ಆಮೇಲೆ, ರಾವಣನ ಮಹಾರಥದ ಎಡಬದಿಗೆ ತಿರುಗಿ, ಚಕ್ರಗಳಿಂದ ಎದ್ದ ಧೂಳನ್ನು ಹಬ್ಬಿ, ರಾವಣನನ್ನು ಆ ಧೂಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದನು.
ತತಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ದಶಗ್ರೀವಸ್ತಾಮ್ರವಿಸ್ಫಾರಿತೇಕ್ಷಣಃ। ರಥಪ್ರತಿಮುಖಂ ರಾಮಂ ಸಾಯಕೈರವಧೂನಯತ್
ಆಗ ಹತ್ತು ತಲೆಗಳಿರುವ ರಾವಣನು ಕೋಪದಿಂದ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ, ತನ್ನ ರಥದ ಎದುರಿಗೆ ನಿಂತ ರಾಮನ ಮೇಲೆ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿದನು.
ಧರ್ಷಣಾಮರ್ಷಿತೋ ರಾಮೋ ಧೈರ್ಯಂ ರೋಷೇಣ ಲಮ್ಭಯನ್। ಜಗ್ರಾಹ ಸುಮಹಾವೇಗಮೈನ್ದ್ರಂ ಯುಧಿ ಶರಾಸನಮ್
ಅಪಮಾನಗೊಂಡ ರಾಮನು ತನ್ನ ಕೋಪವನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ತಡೆದು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ವೇಗದ ಇಂದ್ರನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದನು.
ಶರಾಂಶ್ಚ ಸುಮಹಾವೇಗಾನ್ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಸಮಪ್ರಭಾನ್। ತದುಪೋಢಂ ಮಹದ್ ಯುದ್ಧಮನ್ಯೋನ್ಯವಧಕಾಂಕ್ಷಿಣೋಃ। ಪರಸ್ಪರಾಭಿಮುಖಯೋರ್ದೃಪ್ತಯೋರಿವ ಸಿಂಹಯೋಃ
ಅವನು ಭಾರೀ ವೇಗದ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಬಾಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಬಯಸಿದಂತೆ, ಎರಡು ಗರ್ವಿತ ಸಿಂಹಗಳು ಎದುರು ನಿಂತಂತೆ, ಭಾರೀ ಯುದ್ಧ ಶುರುವಾಯಿತು.
ತತೋ ದೇವಾಃ ಸಗನ್ಧರ್ವಾಃ ಸಿದ್ಧಾಶ್ಚ ಪರಮರ್ಷಯಃ। ಸಮೀಯುರ್ದ್ವೈರಥಂ ದ್ರಷ್ಟುಂ ರಾವಣಕ್ಷಯಕಾಂಕ್ಷಿಣಃ
ಆಗ ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ರಾವಣನ ನಾಶವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧವನ್ನು ನೋಡಲು ಸೇರಿದರು.
ಸಮುತ್ಪೇತುರಥೋತ್ಪಾತಾ ದಾರುಣಾ ರೋಮಹರ್ಷಣಾಃ। ರಾವಣಸ್ಯ ವಿನಾಶಾಯ ರಾಘವಸ್ಯೋದಯಾಯ ಚ
ಭಯಾನಕವಾದ, ರೋಮಾಂಚನ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅಪಶಕುನುಗಳು ಉದಯವಾದವು—ರಾವಣನ ವಿನಾಶಕ್ಕೂ ರಾಮನ ಜಯಕ್ಕೂ.
ವವರ್ಷ ರುಧಿರಂ ದೇವೋ ರಾವಣಸ್ಯ ರಥೋಪರಿ। ವಾತಾ ಮಣ್ಡಲಿನಸ್ತೀವ್ರಾ ವ್ಯಪಸವ್ಯಂ ಪ್ರಚಕ್ರಮುಃ
ಆಕಾಶದಿಂದ ರಕ್ತವು ರಾವಣನ ರಥದ ಮೇಲೆ ಸುರಿಯಿತು; ಭಾರೀ ಚಕ್ರಾಕಾರದ ಗಾಳಿಗಳು ಎಡಬದಿಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬೀಸಿದವು.
ಮಹದ್ಗೃಧ್ರಕುಲಂ ಚಾಸ್ಯ ಭ್ರಮಮಾಣಂ ನಭಸ್ಥಲೇ। ಯೇನ ಯೇನ ರಥೋ ಯಾತಿ ತೇನ ತೇನ ಪ್ರಧಾವತಿ
ಆತನ ಮೇಲೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗಿಡುಗಗಳ ಗುಂಪು ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಾ, ರಥ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೂ ಅದನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿತು.
ಸಂಧ್ಯಯಾ ಚಾವೃತಾ ಲಙ್ಕಾ ಜಪಾಪುಷ್ಪನಿಕಾಶಯಾ। ದೃಶ್ಯತೇ ಸಮ್ಪ್ರದೀಪ್ತೇವ ದಿವಸೇಽಪಿ ವಸುಂಧರಾ
ಲಂಕೆಯನ್ನು ಜಪಾಪೂಷ್ಪದಂತೆ ಕೆಂಪು ಹೊಳೆಯುವ ಸಂಧ್ಯೆ ಆವರಿಸಿತು; ಭೂಮಿ ಹಗಲಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
ಸನಿರ್ಘಾತಾ ಮಹೋಲ್ಕಾಶ್ಚ ಸಮ್ಪ್ರಪೇತುರ್ಮಹಾಸ್ವನಾಃ। ವಿಷಾದಯಂಸ್ತೇ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ರಾವಣಸ್ಯ ತದಾಹಿತಾಃ
ಮಹಾ ಗರ್ಜನೆಯೊಡನೆ ಮಿಂಚು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಉಲ್ಕೆಗಳು ಬಿದ್ದು, ರಾವಣನ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಭಯಭೀತರನ್ನಾಗಿಸಿದವು.
ರಾವಣಶ್ಚ ಯತಸ್ತತ್ರ ಪ್ರಚಚಾಲ ವಸುಂಧರಾ। ರಕ್ಷಸಾಂ ಚ ಪ್ರಹರತಾಂ ಗೃಹೀತಾ ಇವ ಬಾಹವಃ
ರಾವಣನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೂ ಭೂಮಿ ನಡುಗುತ್ತಿತ್ತು; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದ ರಾಕ್ಷಸರ ಕೈಗಳು ಯಾರೋ ಹಿಡಿದಂತೆ ಅಸಹಾಯಕರಾದವು.
ತಾಮ್ರಾಃ ಪೀತಾಃ ಸಿತಾಃ ಶ್ವೇತಾಃ ಪತಿತಾಃ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಯಃ। ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ರಾವಣಸ್ಯಾಗ್ರೇ ಪರ್ವತಸ್ಯೇವ ಧಾತವಃ
ತಾಮ್ರ, ಹಳದಿ, ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳು ರಾವಣನ ಮುಂದೆ ಬಿದ್ದವು, ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಧಾತುಗಳು ಬಿದ್ದಂತೆ.
ಗೃಧ್ರೈರನುಗತಾಶ್ಚಾಸ್ಯ ವಮನ್ತ್ಯೋ ಜ್ವಲನಂ ಮುಖೈಃ। ಪ್ರಣೇದುರ್ಮುಖಮೀಕ್ಷನ್ತ್ಯಃ ಸಂರಬ್ಧಮಶಿವಂ ಶಿವಾಃ
ಗಿಡುಗಗಳು ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ, ಬಾಯಿಂದ ಬೆಂಕಿ ಉಗಿಯುತ್ತಾ, ಕೋಪದಿಂದ ಅವನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ, ಅಶುಭ ಸೂಚನೆಗಳಾಗಿ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಿದ್ದವು.