ಮುಷ್ಟಿಪ್ರಹಾರಾಭಿಹತೋ ವಿರೂಪಾಕ್ಷೋ ನಿಶಾಚರಃ। ತೇನ ಖಡ್ಗೇನ ಸಂಕ್ರುದ್ಧಃ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಚಮೂಮುಖೇ
ಸುಗ್ರೀವನ ಮುಷ್ಟಿಯ ಹೊಡೆಯಿಂದ ವಿರೂಪಾಕ್ಷನಿಗೆ ತೀವ್ರ ನೋವು ಉಂಟಾಯಿತು. ಅವನು ಕೋಪದಿಂದ ತನ್ನ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಸುಗ್ರೀವನ ಸೇನೆಯ ಮುಂದೇ ಹೋಗಿ ಹೋರಾಡಲು ಬಂದನು.
ಕವಚಂ ಪಾತಯಾಮಾಸ ಪದ್ಭ್ಯಾಮಭಿಹತೋಽಪತತ್। ಸ ಸಮುತ್ಥಾಯ ಪತಿತಃ ಕಪಿಸ್ತಸ್ಯ ವ್ಯಸರ್ಜಯತ್
ಅವನು ಸುಗ್ರೀವನ ಕವಚವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸಿದನು. ಕಾಲಿನಿಂದ ಹೊಡೆದು ಸುಗ್ರೀವನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು. ಆದರೆ ವಾನರನು ಮತ್ತೆ ಎದ್ದು, ಆ ಕವಚವನ್ನು ಅವನ ಕಡೆಗೆ ಹಾರಿ ಎಸೆದನು.
ತಲಪ್ರಹಾರಮಶನೇಃ ಸಮಾನಂ ಭೀಮನಿಃಸ್ವನಮ್। ತಲಪ್ರಹಾರಂ ತದ್ ರಕ್ಷಃ ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಸಮುದ್ಯತಮ್
ಸುಗ್ರೀವನು ಎತ್ತಿದ ತಲದ ಹೊಡೆತ, ವಜ್ರದ ಭಯಾನಕ ಧ್ವನಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿತ್ತು. ಆ ತಲದ ಹೊಡೆತವನ್ನು ರಾಕ್ಷಸನ ಮೇಲೆ ಎತ್ತಿದನು.
ನೈಪುಣ್ಯಾನ್ಮೋಚಯಿತ್ವೈನಂ ಮುಷ್ಟಿನೋರಸಿ ತಾಡಯತ್। ತತಸ್ತು ಸಂಕ್ರುದ್ಧತರಃ ಸುಗ್ರೀವೋ ವಾನರೇಶ್ವರಃ
ಚಾತುರ್ಯದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಅವನು ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ರಾಕ್ಷಸನ ಎದೆಗೆ ಹೊಡೆದನು. ನಂತರ ವಾನರರ ರಾಜ ಸುಗ್ರೀವನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕೋಪಗೊಂಡನು.
ಮೋಕ್ಷಿತಂ ಚಾತ್ಮನೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರಹಾರಂ ತೇನ ರಕ್ಷಸಾ। ಸ ದದರ್ಶಾನ್ತರಂ ತಸ್ಯ ವಿರೂಪಾಕ್ಷಸ್ಯ ವಾನರಃ
ರಾಕ್ಷಸನು ತನ್ನ ಹೊಡೆತವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡುದನ್ನು ನೋಡಿ, ವಾನರನು ವಿರೂಪಾಕ್ಷನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಂಡನು.
ತತೋಽನ್ಯಂ ಪಾತಯತ್ ಕ್ರೋಧಾಚ್ಛಙ್ಖದೇಶೇ ಮಹಾತಲಮ್। ಮಹೇನ್ದ್ರಾಶನಿಕಲ್ಪೇನ ತಲೇನಾಭಿಹತಃ ಕ್ಷಿತೌ
ಆಮೇಲೆ, ಕೋಪದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾರೀ ತಲದ ಹೊಡೆತವನ್ನು ವಿರೂಪಾಕ್ಷನ ದವಡೆಗೆ ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರದಂತೆ ಹೊಡೆದು, ಅವನನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಂತೆ ಮಾಡಿದರು.
ಪಪಾತ ರುಧಿರಕ್ಲಿನ್ನಃ ಶೋಣಿತಂ ಹಿ ಸಮುದ್ಗಿರನ್। ಸ್ರೋತೋಭ್ಯಸ್ತು ವಿರೂಪಾಕ್ಷೋ ಜಲಂ ಪ್ರಸ್ರವಣಾದಿವ
ವಿರೂಪಾಕ್ಷನು ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ನೆನೆದು, ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ಕೆಂಪು ರಕ್ತದ ಹರಿವುಗಳು ಬೆಟ್ಟದ ಜರೆಯ ನೀರಿನಂತೆ ಹರಿದು ಬಿದ್ದವು.
ವಿವೃತ್ತನಯನಂ ಕ್ರೋಧಾತ್ ಸಫೇನಂ ರುಧಿರಾಪ್ಲುತಮ್। ದದೃಶುಸ್ತೇ ವಿರೂಪಾಕ್ಷಂ ವಿರೂಪಾಕ್ಷತರಂ ಕೃತಮ್
ಕೋಪದಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡು, ಬಾಯಲ್ಲಿ ನೊಗೆಯುಳ್ಳ ರಕ್ತದಿಂದ ತೊಯ್ದಿರುವ ವಿರೂಪಾಕ್ಷನನ್ನು ಅವರು ಇನ್ನೂ ಭಯಾನಕನಾಗಿ ನೋಡಿದರು.
ಸ್ಫುರನ್ತಂ ಪರಿವರ್ತನ್ತಂ ಪಾರ್ಶ್ವೇನ ರುಧಿರೋಕ್ಷಿತಮ್। ಕರುಣಂ ಚ ವಿನರ್ದನ್ತಂ ದದೃಶುಃ ಕಪಯೋ ರಿಪುಮ್
ಅವನ ದೇಹವು ನಡುಗುತ್ತಾ, ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಉರುಳುತ್ತಾ, ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ನೆನೆದು, ದುಃಖದಿಂದ ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದ ಶತ್ರುವನ್ನು ವಾನರರು ನೋಡಿದರು.
ತಥಾ ತು ತೌ ಸಂಯತಿ ಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತೌ ತರಸ್ವಿನೌ ವಾನರರಾಕ್ಷಸಾನಾಮ್। ಬಲಾರ್ಣವೌ ಸಸ್ವನತುಶ್ಚ ಭೀಮೌ ಮಹಾರ್ಣವೌ ದ್ವಾವಿವ ಭಿನ್ನಸೇತೂ
ಹೀಗೆ, ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳು, ವಾನರ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸ ಸೇನೆಯ ನಾಯಕರು, ಸಮರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು, ಭಯಾನಕವಾದ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಸಮುದ್ರಗಳು ತಡೆದುಹೋದಂತೆ ಗರ್ಜಿಸಿದರು.
ವಿನಾಶಿತಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ವಿರೂಪನೇತ್ರಂ ಮಹಾಬಲಂ ತಂ ಹರಿಪಾರ್ಥಿವೇನ। ಬಲಂ ಸಮೇತಂ ಕಪಿರಾಕ್ಷಸಾನಾ- ಮುದ್ವೃತ್ತಗಙ್ಗಾಪ್ರತಿಮಂ ಬಭೂವ
ಮಹಾ ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ವಿರೂಪಾಕ್ಷನನ್ನು ವಾನರರ ರಾಜನು ಸಂಹರಿಸಿದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ವಾನರ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸ ಸೇನೆಗಳು ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವ ಗಂಗೆಯಂತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಂದುಕೊಂಡವು.
thumb|ಸಪ್ತನವತಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಸಪ್ತನವತಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ॥೬-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದ ತೊಂಬತ್ತೇಳನೇ ಸರ್ಗವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ಹನ್ಯಮಾನೇ ಬಲೇ ತೂರ್ಣಮನ್ಯೋನ್ಯಂ ತೇ ಮಹಾಮೃಧೇ। ಸರಸೀವ ಮಹಾಘರ್ಮೇ ಸೂಪಕ್ಷೀಣೇ ಬಭೂವತುಃ
ಆ ಮಹಾ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರ ಸೇನೆಗಳು ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ಬೇಗನೆ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅದು ಬಿಸಿಲಿನ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಒಣಗುತ್ತಿರುವ ಸರೋವರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
ಸ್ವಬಲಸ್ಯ ತು ಘಾತೇನ ವಿರೂಪಾಕ್ಷವಧೇನ ಚ। ಬಭೂವ ದ್ವಿಗುಣಂ ಕ್ರುದ್ಧೋ ರಾವಣೋ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪಃ
ತನ್ನ ಸೇನೆಯ ನಾಶ ಮತ್ತು ವಿರೂಪಾಕ್ಷನ ಹತ್ಯೆಯಿಂದ ರಾಕ್ಷಸರಾಧಿಪತಿ ರಾವಣನು ಎರಡುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕೋಪಗೊಂಡನು.
ಪ್ರಕ್ಷೀಣಂ ಸ್ವಬಲಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಧ್ಯಮಾನಂ ವಲೀಮುಖೈಃ। ಬಭೂವಾಸ್ಯ ವ್ಯಥಾ ಯುದ್ಧೇ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದೈವವಿಪರ್ಯಯಮ್
ತನ್ನ ಸೇನೆ ಕುಗ್ಗಿ, ಮುಂಚಿನ ಯೋಧರಿಂದ ಹತರಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದುಃಖವನ್ನನುಭವಿಸಿದನು; ಅದೃಷ್ಟವೇ ತಿರುಗಿಬಿದ್ದುದನ್ನು ಕಂಡನು.
ಉವಾಚ ಚ ಸಮೀಪಸ್ಥಂ ಮಹೋದರಮನನ್ತರಮ್। ಅಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಮಹಾಬಾಹೋ ಜಯಾಶಾ ತ್ವಯಿ ಮೇ ಸ್ಥಿತಾ
ಅವನು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಹೋದರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ನೀನಲ್ಲೇ ನನಗೆ ಜಯದ ಆಶೆ ಉಳಿದಿದೆ.'
ಜಹಿ ಶತ್ರುಚಮೂಂ ವೀರ ದರ್ಶಯಾದ್ಯ ಪರಾಕ್ರಮಮ್। ಭರ್ತೃಪಿಣ್ಡಸ್ಯ ಕಾಲೋಽಯಂ ನಿರ್ವೇಷ್ಟುಂ ಸಾಧು ಯುಧ್ಯತಾಮ್
'ವೀರನೇ, ಶತ್ರುಗಳ ಸೇನೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡು, ಇಂದು ನಿನ್ನ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸು. ಈಗಲೇ ನಿನ್ನ ಒಡೆಯನಿಗೆ ನೀನು ಮಾಡುವ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕಾದ ಸಮಯ; ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಹೋರಾಡು!'
ಏವಮುಕ್ತಸ್ತಥೇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರೋ ಮಹೋದರಃ। ಪ್ರವಿವೇಶಾರಿಸೇನಾಂ ಸ ಪತಙ್ಗ ಇವ ಪಾವಕಮ್
ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ಮಹೋದರನು 'ಹೌದು' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿ, ಶತ್ರುಗಳ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾರಿ ಹೋದನು, ಹಕ್ಕಿಯೊಂದು ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾರಿದಂತೆ.
ತತಃ ಸ ಕದನಂ ಚಕ್ರೇ ವಾನರಾಣಾಂ ಮಹಾಬಲಃ। ಭರ್ತೃವಾಕ್ಯೇನ ತೇಜಸ್ವೀ ಸ್ವೇನ ವೀರ್ಯೇಣ ಚೋದಿತಃ
ತನ್ನ ಒಡೆಯನ ಮಾತು ಮತ್ತು ಸ್ವಂತ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ಮಹೋದರನು, ಆನೆಬಲದಂತೆ ವಾನರರ ಮೇಲೆ ಭೀಕರ ಸಂಹಾರವನ್ನು ನಡೆಸಿದನು.
ವಾನರಾಶ್ಚ ಮಹಾಸತ್ತ್ವಾಃ ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ವಿಪುಲಾಃ ಶಿಲಾಃ। ಪ್ರವಿಶ್ಯಾರಿಬಲಂ ಭೀಮಂ ಜಘ್ನುಸ್ತೇ ಸರ್ವರಾಕ್ಷಸಾನ್
ಮಹಾತ್ಮರಾದ ವಾನರರು ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ಭಯಾನಕ ಶತ್ರುಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ನುಗ್ಗಿ, ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನೂ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದರು.
ಮಹೋದರಃ ಸುಸಂಕ್ರುದ್ಧಃ ಶರೈಃ ಕಾಞ್ಚನಭೂಷಣೈಃ। ಚಿಚ್ಛೇದ ಪಾಣಿಪಾದೋರು ವಾನರಾಣಾಂ ಮಹಾಹವೇ
ಮಹೋದರನು ತುಂಬಾ ಕೋಪಗೊಂಡು, ಚಿನ್ನದ ಅಲಂಕಾರವಿದ್ದ ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಆ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಾನರರ ಕೈ, ಕಾಲು, ತೊಡೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು.
ತತಸ್ತೇ ವಾನರಾಃ ಸರ್ವೇ ರಾಕ್ಷಸೈರರ್ದಿತಾ ಭೃಶಮ್। ದಿಶೋ ದಶ ದ್ರುತಾಃ ಕೇಚಿತ್ ಕೇಚಿತ್ ಸುಗ್ರೀವಮಾಶ್ರಿತಾಃ
ಆಮೇಲೆ, ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಭಾರೀ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು, ಎಲ್ಲಾ ವಾನರರು ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಗೆ ಓಡಿದರು; ಕೆಲವರು ಸುಗ್ರೀವನ ಹತ್ತಿರ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದರು.
ಪ್ರಭಗ್ನಂ ಸಮರೇ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಾನರಾಣಾಂ ಮಹಾಬಲಮ್। ಅಭಿದುದ್ರಾವ ಸುಗ್ರೀವೋ ಮಹೋದರಮನನ್ತರಮ್
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಾನರರ ಬಲವಾದ ಸೇನೆ ಚೂರಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಸುಗ್ರೀವನು ತಕ್ಷಣ ಮಹೋದರನ ಕಡೆಗೆ ದೌಡಾಯಿಸಿದನು.
ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ವಿಪುಲಾಂ ಘೋರಾಂ ಮಹೀಧರಸಮಾಂ ಶಿಲಾಮ್। ಚಿಕ್ಷೇಪ ಚ ಮಹಾತೇಜಾಸ್ತದ್ವಧಾಯ ಹರೀಶ್ವರಃ
ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಸುಗ್ರೀವನು, ಪರ್ವತದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಭಯಾನಕ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಮಹೋದರನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಅದನ್ನು ಎಸೆದನು.
ತಾಮಾಪತನ್ತೀಂ ಸಹಸಾ ಶಿಲಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಹೋದರಃ। ಅಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಸ್ತತೋ ಬಾಣೈರ್ನಿರ್ಬಿಭೇದ ದುರಾಸದಾಮ್
ಆ ಭಯಂಕರ ಶಿಲೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ತನ್ನ ಕಡೆಗೆ ಬರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಮಹೋದರನು, ذಳವಳವಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ಚೂರು ಚೂರಾಗಿ ಒಡೆಯಿದನು.
ರಕ್ಷಸಾ ತೇನ ಬಾಣೌಘೈರ್ನಿಕೃತ್ತಾ ಸಾ ಸಹಸ್ರಧಾ। ನಿಪಪಾತ ತದಾ ಭೂಮೌ ಗೃಧ್ರಚಕ್ರಮಿವಾಕುಲಮ್
ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಗಾಲಿನಿಂದ ಆ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಸಾವಿರ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದನು; ಅದು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದು, ಗಿಡುಗಗಳ ಗುಂಪಿನಂತೆ ಚದುರಿತು.
ತಾಂ ತು ಭಿನ್ನಾಂ ಶಿಲಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸುಗ್ರೀವಃ ಕ್ರೋಧಮೂರ್ಚ್ಛಿತಃ। ಸಾಲಮುತ್ಪಾಟ್ಯ ಚಿಕ್ಷೇಪ ತಂ ಸ ಚಿಚ್ಛೇದ ನೈಕಧಾ
ಆ ಶಿಲೆ ಚೂರಾಗಿ ಬಿದ್ದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಸುಗ್ರೀವನು ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಒಂದು ಸಾಲ ಮರವನ್ನು ಎಳೆದು ಎಸೆದನು; ಆದರೆ ಅದನ್ನೂ ಅವನು ಹಲವಾರು ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದನು.
ಶರೈಶ್ಚ ವಿದದಾರೈನಂ ಶೂರಃ ಪರಬಲಾರ್ದನಃ। ಸ ದದರ್ಶ ತತಃ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಪರಿಘಂ ಪತಿತಂ ಭುವಿ
ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಆ ವೀರನು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿದನು; ಆಗ ಕೋಪಗೊಂಡ ಅವನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಒಂದು ಗದೆಯನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಆವಿಧ್ಯ ತು ಸ ತಂ ದೀಪ್ತಂ ಪರಿಘಂ ತಸ್ಯ ದರ್ಶಯನ್। ಪರಿಘೇಣೋಗ್ರವೇಗೇನ ಜಘಾನಾಸ್ಯ ಹಯೋತ್ತಮಾನ್
ಅವನು ಆ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಉರಿಯುವ ಗದೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಭಾರೀ ವೇಗದಿಂದ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬಳಸಿ, ಮಹೋದರನ ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದನು.
ತಸ್ಮಾದ್ಧತಹಯಾದ್ ವೀರಃ ಸೋಽವಪ್ಲುತ್ಯ ಮಹಾರಥಾತ್। ಗದಾಂ ಜಗ್ರಾಹ ಸಂಕ್ರುದ್ಧೋ ರಾಕ್ಷಸೋಽಥ ಮಹೋದರಃ
ಕುದುರೆಗಳು ಹತರಾದ ಮೇಲೆ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಮಹೋದರನು ತನ್ನ ಮಹಾ ರಥದಿಂದ ಹಾರಿ ಇಳಿದು, ಕೋಪದಿಂದ ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದನು.