ತತೋ ಯುದ್ಧಾಯ ತೇಜಸ್ವೀ ರಕ್ಷೋಗಣಬಲೈರ್ವೃತಃ। ನಿರ್ಯಯಾವುದ್ಯತಧನುಃ ಕಾಲಾನ್ತಕಯಮೋಪಮಃ
ಆಗ ಆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದವನು ರಾಕ್ಷಸರ ಸೇನೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು. ಅವನು ಕಾಲಾಂತಕನಂತೆ ಭಯಾನಕನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು.
ತತಃ ಪ್ರಜವಿತಾಶ್ವೇನ ರಥೇನ ಸ ಮಹಾರಥಃ। ದ್ವಾರೇಣ ನಿರ್ಯಯೌ ತೇನ ಯತ್ರ ತೌ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ
ಆ ಮಹಾರಥಿ ವೇಗವಾಗಿ ಓಡುವ ಕುದುರೆಗಳಿದ್ದ ರಥದಲ್ಲಿ, ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಇದ್ದ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೂಲಕ ಹೊರಟನು.
ತತೋ ನಷ್ಟಪ್ರಭಃ ಸೂರ್ಯೋ ದಿಶಶ್ಚ ತಿಮಿರಾವೃತಾಃ। ದ್ವಿಜಾಶ್ಚ ನೇದುರ್ಘೋರಾಶ್ಚ ಸಂಚಚಾಲ ಚ ಮೇದಿನೀ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನು, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದವು, ದ್ವಿಜರು ಭಯಾನಕವಾದ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಭೂಮಿ ಕಂಪಿಸಿತು.
ವವರ್ಷ ರುಧಿರಂ ದೇವಶ್ಚಸ್ಖಲುಶ್ಚ ತುರಂಗಮಾಃ। ಧ್ವಜಾಗ್ರೇ ನ್ಯಪತದ್ ಗೃಧ್ರೋ ವಿನೇದುಶ್ಚಾಶಿವಂ ಶಿವಾಃ
ಆಕಾಶದಿಂದ ರಕ್ತವು ಸುರಿಯಿತು, ಕುದುರೆಗಳು ಅಡ್ಡಾಡಿದವು, ಗರ್ಜೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ ಗಿಡುಗು ಬಿದ್ದಿತು, ಶುನಕಗಳು ಅಪಶಕುನವಾಗಿ ಕೂಗಿದವು.
ನಯನಂ ಚಾಸ್ಫುರದ್ ವಾಮಂ ವಾಮೋ ಬಾಹುರಕಮ್ಪತ। ವಿವರ್ಣವದನಶ್ಚಾಸೀತ್ ಕಿಂಚಿದಭ್ರಶ್ಯತ ಸ್ವನಃ
ಅವನ ಎಡ ಕಣ್ಣು ನಡುಗಿತು, ಎಡ ಕೈ ಕಂಪಿಸಿತು, ಮುಖ ಬಣ್ಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು, ಸ್ವರ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಡಕವಾಯಿತು.
ತತೋ ನಿಷ್ಪತತೋ ಯುದ್ಧೇ ದಶಗ್ರೀವಸ್ಯ ರಕ್ಷಸಃ। ರಣೇ ನಿಧನಶಂಸೀನಿ ರೂಪಾಣ್ಯೇತಾನಿ ಜಜ್ಞಿರೇ
ಅವನ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವಾಗ, ಆ ಹತ್ತಿರದ ರಾಕ್ಷಸನಿಗೆ, ಇಂತಹ ಮರಣದ ಸೂಚನೆಗಳಾದ ಅಪಶಕುನಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು.
ಅನ್ತರಿಕ್ಷಾತ್ ಪಪಾತೋಲ್ಕಾ ನಿರ್ಘಾತಸಮನಿಃಸ್ವನಾ। ವಿನೇದುರಶಿವಾ ಗೃಧ್ರಾ ವಾಯಸೈರಭಿಮಿಶ್ರಿತಾಃ
ಆಕಾಶದಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ ಉಲ್ಕೆ ಬಿದ್ದಿತು; ಗಿಡುಗುಗಳು ಕಾಗೆಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಅಪಶಕುನವಾಗಿ ಕೂಗಿದವು.
ಏತಾನಚಿನ್ತಯನ್ ಘೋರಾನುತ್ಪಾತಾನ್ ಸಮವಸ್ಥಿತಾನ್। ನಿರ್ಯಯೌ ರಾವಣೋ ಮೋಹಾದ್ ವಧಾರ್ಥಂ ಕಾಲಚೋದಿತಃ
ಆ ಭಯಾನಕವಾದ ಅಪಶಕುನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸದೆ, ಮೋಹದಿಂದ ಮತ್ತು ಕಾಲಚಲನೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ರಾವಣನು ತನ್ನ ಮರಣದತ್ತ ಹೊರಟನು.
ತೇಷಾಂ ತು ರಥಘೋಷೇಣ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್। ವಾನರಾಣಾಮಪಿ ಚಮೂರ್ಯುದ್ಧಾಯೈವಾಭ್ಯವರ್ತತ
ಆ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಕ್ಷಸರ ರಥಗಳ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿ, ವಾನರ ಸೇನೆಯೂ ಕೂಡ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಯಿತು.
ತೇಷಾಂ ತು ತುಮುಲಂ ಯುದ್ಧಂ ಬಭೂವ ಕಪಿರಕ್ಷಸಾಮ್। ಅನ್ಯೋನ್ಯಮಾಹ್ವಯಾನಾನಾಂ ಕ್ರುದ್ಧಾನಾಂ ಜಯಮಿಚ್ಛತಾಮ್
ಆಗ ವಾನರರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ನಡುವೆ ಭಾರೀ ಗದ್ದಲದ ಯುದ್ಧವು ನಡೆಯಿತು. ಇಬ್ಬರೂ ಕೋಪದಿಂದ ಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ತತಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ದಶಗ್ರೀವಃ ಶರೈಃ ಕಾಞ್ಚನಭೂಷಣೈಃ। ವಾನರಾಣಾಮನೀಕೇಷು ಚಕಾರ ಕದನಂ ಮಹತ್
ಆಗ ದಶಮುಖನು ಕೋಪದಿಂದ, ಬಂಗಾರದ ಅಲಂಕಾರವಿದ್ದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಾನರರ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಸಂಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.
ನಿಕೃತ್ತಶಿರಸಃ ಕೇಚಿದ್ ರಾವಣೇನ ವಲೀಮುಖಾಃ। ಕೇಚಿದ್ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಹೃದಯಾಃ ಕೇಚಿಚ್ಛ್ರೋತ್ರವಿವರ್ಜಿತಾಃ
ಕೆಲವರ ತಲೆಗಳನ್ನು ರಾವಣನು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿದನು; ಕೆಲವರ ಹೃದಯವನ್ನು ಚೂರುಮಾಡಿದನು; ಕೆಲವರು ಕಿವಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದರು.
ನಿರುಚ್ಛ್ವಾಸಾ ಹತಾಃ ಕೇಚಿತ್ ಕೇಚಿತ್ ಪಾರ್ಶ್ವೇಷು ದಾರಿತಾಃ। ಕೇಚಿದ್ ವಿಭಿನ್ನಶಿರಸಃ ಕೇಚಿಚ್ಚಕ್ಷುರ್ವಿನಾಕೃತಾಃ
ಕೆಲವರು ಉಸಿರಿಲ್ಲದೆ ಸತ್ತಿದ್ದರು; ಕೆಲವರು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಚೂರುಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು; ಕೆಲವರ ತಲೆಗಳು ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ಕೆಲವರು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ದಶಾನನಃ ಕ್ರೋಧವಿವೃತ್ತನೇತ್ರೋ ಯತೋ ಯತೋಽಭ್ಯೇತಿ ರಥೇನ ಸಂಖ್ಯೇ। ತತಸ್ತತಸ್ತಸ್ಯ ಶರಪ್ರವೇಗಂ ಸೋಢುಂ ನ ಶೇಕುರ್ಹರಿಯೂಥಪಾಸ್ತೇ
ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದಶಮುಖನು ಕೋಪದಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದ್ದಂತೆ, ಎಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಥದಲ್ಲಿ ಹೋದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ವಾನರ ನಾಯಕರು ಅವನ ಬಾಣಗಳ ವೇಗವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.
thumb|ಷಣ್ಣವತಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ದ್ವಿನವತಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ॥೬-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದ ತೊಂಬತ್ತಾರುನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ತಥಾ ತೈಃ ಕೃತ್ತಗಾತ್ರೈಸ್ತು ದಶಗ್ರೀವೇಣ ಮಾರ್ಗಣೈಃ। ಬಭೂವ ವಸುಧಾ ತತ್ರ ಪ್ರಕೀರ್ಣಾ ಹರಿಭಿಸ್ತದಾ
ಆ ದಶಮುಖನು ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಾನರರ ದೇಹಗಳನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಆ ಭೂಮಿ ವಾನರರಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತ್ತು.
ರಾವಣಸ್ಯಾಪ್ರಸಹ್ಯಂ ತಂ ಶರಸಮ್ಪಾತಮೇಕತಃ। ನ ಶೇಕುಃ ಸಹಿತುಂ ದೀಪ್ತಂ ಪತಙ್ಗಾ ಜ್ವಲನಂ ಯಥಾ
ರಾವಣನ ಆ ಭಯಾನಕವಾದ, ತಡೆಯಲಾಗದ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯನ್ನೂ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಸಹಿಸಲು ವಾನರರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಹೊತ್ತಿರುವ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಚಿಟ್ಟೆಗಳು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಂತೆ.
ತೇಽರ್ದಿತಾ ನಿಶಿತೈರ್ಬಾಣೈಃ ಕ್ರೋಶನ್ತೋ ವಿಪ್ರದುದ್ರುವುಃ। ಪಾವಕಾರ್ಚಿಃ ಸಮಾವಿಷ್ಟಾ ದಹ್ಯಮಾನಾ ಯಥಾ ಗಜಾಃ
ಅವರು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡು, ಕೂಗಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಓಡಿದರು; ಅದು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡುವ ಆನೆಗಳಂತೆ ಇದ್ದರು.
ಪ್ಲವಂಗಾನಾಮನೀಕಾನಿ ಮಹಾಭ್ರಾಣೀವ ಮಾರುತಃ। ಸಂಯಯೌ ಸಮರೇ ತಸ್ಮಿನ್ ವಿಧಮನ್ ರಾವಣಃ ಶರೈಃ
ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾವಣನು ತನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಾನರ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಹಬ್ಬಿದ ಗಾಳಿ ದೊಡ್ಡ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಹಬ್ಬಿದಂತೆ ಚದುರಿಸಿದನು.
ಕದನಂ ತರಸಾ ಕೃತ್ವಾ ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರೋ ವನೌಕಸಾಮ್। ಆಸಸಾದ ತತೋ ಯುದ್ಧೇ ತ್ವರಿತಂ ರಾಘವಂ ರಣೇ
ಅವನನು ರಾಕ್ಷಸರ ರಾಜನು ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳ ಮೇಲೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ರಾಮನ ಎದುರಿಗೆ ಬಂದನು.
ಸುಗ್ರೀವಸ್ತಾನ್ ಕಪೀನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭಗ್ನಾನ್ ವಿದ್ರಾವಿತಾನ್ ರಣೇ। ಗುಲ್ಮೇ ಸುಷೇಣಂ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಚಕ್ರೇ ಯುದ್ಧೇ ದ್ರುತಂ ಮನಃ
ಸುಗ್ರೀವನು ವಾನರರನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋತು ಓಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಸುಷೇಣನನ್ನು ಒಂದು ದಳದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ, ತಾನೇ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣ ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.
ಆತ್ಮನಃ ಸದೃಶಂ ವೀರಂ ಸ ತಂ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ವಾನರಮ್। ಸುಗ್ರೀವೋಽಭಿಮುಖಂ ಶತ್ರುಂ ಪ್ರತಸ್ಥೇ ಪಾದಪಾಯುಧಃ
ತನ್ನಂತೆಯೇ ಶೂರನಾದ ಆ ವಾನರನನ್ನು ನೇಮಿಸಿ, ಸುಗ್ರೀವನು ಮರದ ಆಯುಧ ಹಿಡಿದು ಶತ್ರುವಿನ ಕಡೆಗೆ ಮುನ್ನಡೆದನು.
ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಪೃಷ್ಠತಶ್ಚಾಸ್ಯ ಸರ್ವೇ ವಾನರಯೂಥಪಾಃ। ಅನುಜಗ್ಮುರ್ಮಹಾಶೈಲಾನ್ ವಿವಿಧಾಂಶ್ಚ ವನಸ್ಪತೀನ್
ಅವನ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲಾ ವಾನರ ನಾಯಕರು ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತಗಳನ್ನೂ色色 ಮರಗಳನ್ನೂ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಅವನ ಹಿಂದೆ ಹೋದರು.
ನನರ್ದ ಯುಧಿ ಸುಗ್ರೀವಃ ಸ್ವರೇಣ ಮಹತಾ ಮಹಾನ್। ಪೋಥಯನ್ ವಿವಿಧಾಂಶ್ಚಾನ್ಯಾನ್ ಮಮನ್ಥೋತ್ತಮರಾಕ್ಷಸಾನ್
ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವನು ಭಾರೀ ಗದ್ದಲದಿಂದ ಘರ್ಜಿಸಿದನು; ಅನೇಕರನ್ನು ಹೊಡೆದು ಕೆಡವಿದನು, ಪ್ರಮುಖ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ನುಚ್ಚು ನೂರಾದನು.
ಮಮರ್ದ ಚ ಮಹಾಕಾಯೋ ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ವಾನರೇಶ್ವರಃ। ಯುಗಾನ್ತಸಮಯೇ ವಾಯುಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಾನಗಮಾನಿವ
ಮಹಾಕಾಯಿಯಾದ ವಾನರರ ರಾಜನು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವಂತೆ ನಾಶಮಾಡಿದನು.
ರಾಕ್ಷಸಾನಾಮನೀಕೇಷು ಶೈಲವರ್ಷಂ ವವರ್ಷ ಹ। ಅಶ್ಮವರ್ಷಂ ಯಥಾ ಮೇಘಃ ಪಕ್ಷಿಸಙ್ಘೇಷು ಕಾನನೇ
ರಾಕ್ಷಸರ ಸೇನೆಗಳ ಮೇಲೆ, ಅವನು ಪರ್ವತಗಳ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿದನು; ಅದು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳ ಮೇಲೆ ಮೋಡವು ಕಲ್ಲಿನ ಮಳೆ ಸುರಿಸುವಂತಿತ್ತು.
ಕಪಿರಾಜವಿಮುಕ್ತೈಸ್ತೈಃ ಶೈಲವರ್ಷೈಸ್ತು ರಾಕ್ಷಸಾಃ। ವಿಕೀರ್ಣಶಿರಸಃ ಪೇತುರ್ವಿಕೀರ್ಣಾ ಇವ ಪರ್ವತಾಃ
ವಾನರರ ರಾಜನು ಎಸೆದ ಆ ಪರ್ವತಗಳ ಮಳೆಯಿಂದ ರಾಕ್ಷಸರ ತಲೆಗಳು ಚೂರು ಚೂರಾಗಿ, ಪರ್ವತಗಳು ಒಡೆದಂತೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದರು.
ಅಥ ಸಂಕ್ಷೀಯಮಾಣೇಷು ರಾಕ್ಷಸೇಷು ಸಮನ್ತತಃ। ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಪ್ರಭಗ್ನೇಷು ನದತ್ಸು ಚ ಪತತ್ಸು ಚ
ಎಲ್ಲೆಡೆ ರಾಕ್ಷಸರು ಸುಗ್ರೀವನಿಂದ ಸೋತು, ಕೂಗಿ, ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ—
ವಿರೂಪಾಕ್ಷಃ ಸ್ವಕಂ ನಾಮ ಧನ್ವೀ ವಿಶ್ರಾವ್ಯ ರಾಕ್ಷಸಃ। ರಥಾದಾಪ್ಲುತ್ಯ ದುರ್ಧರ್ಷೋ ಗಜಸ್ಕನ್ಧಮುಪಾರುಹತ್
ವಿರೂಪಾಕ್ಷನೆಂಬ ಬಾಣಧಾರಿ ರಾಕ್ಷಸನು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಘೋಷಿಸಿ, ರಥದಿಂದ ಜಿಗಿದು, ಗಜದ ಮೇಲೆ ಏರಿದನು.
ಸ ತಂ ದ್ವಿಪಮಥಾರುಹ್ಯ ವಿರೂಪಾಕ್ಷೋ ಮಹಾಬಲಃ। ನನರ್ದ ಭೀಮನಿರ್ಹ್ರಾದಂ ವಾನರಾನಭ್ಯಧಾವತ
ಆ ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ವಿರೂಪಾಕ್ಷನು ಆನೆ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಭಯಾನಕವಾದ ಘರ್ಜನೆ ಮಾಡಿ, ವಾನರರ ಕಡೆಗೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು.