ನಿಹತಾನಿ ಶರೈರ್ದೀಪ್ತೈಸ್ತಪ್ತಕಾಞ್ಚನಭೂಷಣೈಃ। ರಾವಣೇನ ಪ್ರಯುಕ್ತಾನಿ ರಾಮೇಣಾಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಾ
ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ರಾವಣನು ಕಳಿಸಿದ್ದನು. ಅವುಗಳನ್ನು ರಾಮನು, ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಹೊಗೆಯುವ ಬಾಣಗಳಿಂದ, ತಪ್ತ ಬಂಗಾರದ ಆಭರಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಂಹರಿಸಿದನು.
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶ್ರುತ್ವಾ ಚ ಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಾ ಹತಶೇಷಾ ನಿಶಾಚರಾಃ। ರಾಕ್ಷಸ್ಯಶ್ಚ ಸಮಾಗಮ್ಯ ದೀನಾಶ್ಚಿನ್ತಾಪರಿಪ್ಲುತಾಃ
ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಕೇಳಿ, ಉಳಿದಿದ್ದ ನಿಶಾಚರರು ಗಾಬರಿಗೊಂಡರು; ರಾಕ್ಷಸಿಯರು ಕೂಡ ಸೇರಿ, ದುಃಖದಿಂದ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದರು.
ವಿಧವಾ ಹತಪುತ್ರಾಶ್ಚ ಕ್ರೋಶನ್ತ್ಯೋ ಹತಬಾನ್ಧವಾಃ। ರಾಕ್ಷಸ್ಯಃ ಸಹ ಸಂಗಮ್ಯ ದುಃಖಾರ್ತಾಃ ಪರ್ಯದೇವಯನ್
ಗಂಡನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವರು, ಮಗನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವರು, ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ರಾಕ್ಷಸಿಯರು, ದುಃಖದಿಂದ ಒಂದಾಗಿ, ಅಳುತ್ತಾ ಪರಿತಪಿಸಿದರು.
ಕಥಂ ಶೂರ್ಪಣಖಾ ವೃದ್ಧಾ ಕರಾಲಾ ನಿರ್ಣತೋದರೀ। ಆಸಸಾದ ವನೇ ರಾಮಂ ಕಂದರ್ಪಸಮರೂಪಿಣಮ್
ಹಳೆಯದು, ಭಯಂಕರವಾದದು, ಹೊಟ್ಟೆ ಕುಸಿದ ಶೂರ್ಪಣಖೆ, ಕಾಮದೇವನಂತೆ ಕಾಣುವ ರಾಮನನ್ನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಭೇಟಿಯಾದಳು?
ಸುಕುಮಾರಂ ಮಹಾಸತ್ತ್ವಂ ಸರ್ವಭೂತಹಿತೇ ರತಮ್। ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಲೋಕವಧ್ಯಾ ಸಾ ಹೀನರೂಪಾ ಪ್ರಕಾಮಿತಾ
ಮೃದುವಾದ, ಮಹಾಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ, ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿತದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಪವಿತ್ರಳಾದ, ರೂಪವಿಲ್ಲದ, ನಾಚಿಕೆ ಇಲ್ಲದ ಆಕೆ—
ಕಥಂ ಸರ್ವಗುಣೈರ್ಹೀನಾ ಗುಣವನ್ತಂ ಮಹೌಜಸಮ್। ಸುಮುಖಂ ದುರ್ಮುಖೀ ರಾಮಂ ಕಾಮಯಾಮಾಸ ರಾಕ್ಷಸೀ
ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿಂದ ವಂಚಿತಳಾದ, ಕೆಟ್ಟ ಮುಖದ ಆ ರಾಕ್ಷಸಿಯು, ಸುಂದರ, ಗುಣವಂತ, ಮಹಾಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ರಾಮನನ್ನು ಹೇಗೆ ಇಚ್ಛಿಸಿತು?
ಜನಸ್ಯಾಸ್ಯಾಲ್ಪಭಾಗ್ಯತ್ವಾದ್ ವಲಿನೀ ಶ್ವೇತಮೂರ್ಧಜಾ। ಅಕಾರ್ಯಮಪಹಾಸ್ಯಂ ಚ ಸರ್ವಲೋಕವಿಗರ್ಹಿತಮ್
ಅವಳ ದುರ್ಭಾಗ್ಯದಿಂದ, ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಡಚುಗಳು, ತಲೆಗೆ ಬಿಳಿ ಕೂದಲು, ಅವಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಗೆಯಾದ, ಎಲ್ಲರೂ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.
ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ವಿನಾಶಾಯ ದೂಷಣಸ್ಯ ಖರಸ್ಯ ಚ। ಚಕಾರಾಪ್ರತಿರೂಪಾ ಸಾ ರಾಘವಸ್ಯ ಪ್ರಧರ್ಷಣಮ್
ರಾಕ್ಷಸರ, ದೂಷಣ ಮತ್ತು ಖರನಾಶಕ್ಕಾಗಿ, ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ ಆಕೆ, ರಾಘವನ ಮೇಲೆ ಕೋಪ ಉಂಟುಮಾಡಿದಳು.
ತನ್ನಿಮಿತ್ತಮಿದಂ ವೈರಂ ರಾವಣೇನ ಕೃತಂ ಮಹತ್। ವಧಾಯ ಸೀತಾ ಸಾಽಽನೀತಾ ದಶಗ್ರೀವೇಣ ರಕ್ಷಸಾ
ಅದರ ಕಾರಣದಿಂದ ರಾವಣನು ಈ ದೊಡ್ಡ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು; ದಶಮುಖಿ ರಾಕ್ಷಸನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದುದು ಅವಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಎಂಬುದೇ.
ನ ಚ ಸೀತಾಂ ದಶಗ್ರೀವಃ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್। ಬದ್ಧಂ ಬಲವತಾ ವೈರಮಕ್ಷಯಂ ರಾಘವೇಣ ಚ
ಆದರೆ ದಶಮುಖನು ಜನಕನ ಮಗಳಾದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ; ಬಲವಾದ, ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ವೈರಾಗ್ಯವು ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದಂತಾಯಿತು.
ವೈದೇಹೀಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯಾನಂ ತಂ ವಿರಾಧಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ರಾಕ್ಷಸಮ್। ಹತಮೇಕೇನ ರಾಮೇಣ ಪರ್ಯಾಪ್ತಂ ತನ್ನಿದರ್ಶನಮ್
ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಬಯಸಿದ ವಿರಾಧ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ರಾಮನು ಒಬ್ಬನೇ ಕೊಂದನು ಎಂಬುದೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ಸಾಕಾಗಿತ್ತು.
ಚತುರ್ದಶ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ರಕ್ಷಸಾಂ ಭೀಮಕರ್ಮಣಾಮ್। ನಿಹತಾನಿ ಜನಸ್ಥಾನೇ ಶರೈರಗ್ನಿಶಿಖೋಪಮೈಃ
ಜನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನಾಡಿದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ರಾಕ್ಷಸರು ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ ಹೊತ್ತ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಸಂಹಾರವಾದರು.
ಖರಶ್ಚ ನಿಹತಃ ಸಂಖ್ಯೇ ದೂಷಣಸ್ತ್ರಿಶಿರಾಸ್ತಥಾ। ಶರೈರಾದಿತ್ಯಸಂಕಾಶೈಃ ಪರ್ಯಾಪ್ತಂ ತನ್ನಿದರ್ಶನಮ್
ಖರನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹತನಾದನು, ದೂಷಣ ಮತ್ತು ತ್ರಿಶಿರಸ್ಸು ಕೂಡ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು; ಇದೂ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ಸಾಕಾಗಿತ್ತು.
ಹತೋ ಯೋಜನಬಾಹುಶ್ಚ ಕಬನ್ಧೋ ರುಧಿರಾಶನಃ। ಕ್ರೋಧಾನ್ನಾದಂ ನದನ್ ಸೋಽಥ ಪರ್ಯಾಪ್ತಂ ತನ್ನಿದರ್ಶನಮ್
ಯೋಜನದಷ್ಟು ಉದ್ದವಾದ ಕೈಗಳಿದ್ದ, ರಕ್ತವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಬಂಧನನ್ನು ಕೂಡ ರಾಮನು ಕೋಪದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಕೊಂದನು; ಇದೂ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ಸಾಕಾಗಿತ್ತು.
ಜಘಾನ ಬಲಿನಂ ರಾಮಃ ಸಹಸ್ರನಯನಾತ್ಮಜಮ್। ವಾಲಿನಂ ಮೇರುಸಂಕಾಶಂ ಪರ್ಯಾಪ್ತಂ ತನ್ನಿದರ್ಶನಮ್
ಸಹಸ್ರನೇತ್ರ ಇಂದ್ರನ ಮಗನಾದ, ಮೇರುಪರ್ವತದಂತೆ ಬಲಿಷ್ಠನಾದ ವಾಲಿಯನ್ನು ರಾಮನು ಸಂಹರಿಸಿದನು; ಇದೂ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ಸಾಕಾಗಿತ್ತು.
ಋಷ್ಯಮೂಕೇ ವಸಂಶ್ಚೈವ ದೀನೋ ಭಗ್ನಮನೋರಥಃ। ಸುಗ್ರೀವಃ ಪ್ರಾಪಿತೋ ರಾಜ್ಯಂ ಪರ್ಯಾಪ್ತಂ ತನ್ನಿದರ್ಶನಮ್
ಋಷ್ಯಮೂಕ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ದುಃಖದಿಂದ ನಿರಾಶನಾದ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಕೊಟ್ಟನು; ಇದೂ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ಸಾಕಾಗಿತ್ತು.
ಧರ್ಮಾರ್ಥಸಹಿತಂ ವಾಕ್ಯಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ರಕ್ಷಸಾಂ ಹಿತಮ್। ಯುಕ್ತಂ ವಿಭೀಷಣೇನೋಕ್ತಂ ಮೋಹಾತ್ ತಸ್ಯ ನ ರೋಚತೇ
ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಹಿತಭರಿತವಾದ, ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಿರುವ ಮಾತನ್ನು ವಿಭೀಷಣನು ಹೇಳಿದರೂ, ಮೋಹದಿಂದ ಅವನು ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ.
ವಿಭೀಷಣವಚಃ ಕುರ್ಯಾದ್ ಯದಿ ಸ್ಮ ಧನದಾನುಜಃ। ಶ್ಮಶಾನಭೂತಾ ದುಃಖಾರ್ತಾ ನೇಯಂ ಲಙ್ಕಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ಕುಬೇರನ ತಮ್ಮನು ವಿಭೀಷಣನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದರೆ, ಇಂದು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಶ್ಮಶಾನವಾಗಿರುವ ಲಂಕೆಯ ಸ್ಥಿತಿ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
ಕುಮ್ಭಕರ್ಣಂ ಹತಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಘವೇಣ ಮಹಾಬಲಮ್। ಅತಿಕಾಯಂ ಚ ದುರ್ಮರ್ಷಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಹತಂ ತದಾ। ಪ್ರಿಯಂ ಚೇನ್ದ್ರಜಿತಂ ಪುತ್ರಂ ರಾವಣೋ ನಾವಬುಧ್ಯತೇ
ರಾಮನು ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಕುಂಭಕರ್ಣನನ್ನು ಕೊಂದನು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಭಯಂಕರನಾದ ಅತಿಕಾಯನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು ಎಂದು ಕೇಳಿದರೂ, ರಾವಣನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಮಗ ಇಂದ್ರಜಿತನೂ ಹತರಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ.
ಮಮ ಪುತ್ರೋ ಮಮ ಭ್ರಾತಾ ಮಮ ಭರ್ತಾ ರಣೇ ಹತಃ। ಇತ್ಯೇಷ ಶ್ರೂಯತೇ ಶಬ್ದೋ ರಾಕ್ಷಸೀನಾಂ ಕುಲೇ ಕುಲೇ
ನನ್ನ ಮಗನು, ನನ್ನ ಅಣ್ಣನು, ನನ್ನ ಗಂಡನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹತನಾದನು ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಕ್ಷಸಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ.
ರಥಾಶ್ವನಾಗಾಶ್ಚ ಹತಾಸ್ತತ್ರ ತತ್ರ ಸಹಸ್ರಶಃ। ರಣೇ ರಾಮೇಣ ಶೂರೇಣ ಹತಾಶ್ಚಾಪಿ ಪದಾತಯಃ
ರಥಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ಆನೆಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗಿವೆ; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ರಾಮನು ಪಾದಾತಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಕೊಂದನು.
ರುದ್ರೋ ವಾ ಯದಿ ವಾ ವಿಷ್ಣುರ್ಮಹೇನ್ದ್ರೋ ವಾ ಶತಕ್ರತುಃ। ಹನ್ತಿ ನೋ ರಾಮರೂಪೇಣ ಯದಿ ವಾ ಸ್ವಯಮನ್ತಕಃ
ಇದು ರುದ್ರನಾಗಿರಬಹುದು, ವಿಷ್ಣುವಾಗಿರಬಹುದು, ಶತಕ್ರತು ಮಹೇಂದ್ರನಾಗಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಸ್ವತಃ ಯಮನು ಆಗಿರಬಹುದು—ಯಾರು ರಾಮನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಹತಪ್ರವೀರಾ ರಾಮೇಣ ನಿರಾಶಾ ಜೀವಿತೇ ವಯಮ್। ಅಪಶ್ಯನ್ತ್ಯೋ ಭಯಸ್ಯಾನ್ತಮನಾಥಾ ವಿಲಪಾಮಹೇ
ರಾಮನು ನಮ್ಮ ಶೂರರನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದರಿಂದ, ನಾವು ಜೀವಿಸುವ ಆಸೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡೆವು; ಭಯಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದೆ, ದುಃಖದಿಂದ ಅಳುತ್ತೇವೆ.
ರಾಮಹಸ್ತಾದ್ ದಶಗ್ರೀವಃ ಶೂರೋ ದತ್ತಮಹಾವರಃ। ಇದಂ ಭಯಂ ಮಹಾಘೋರಂ ಸಮುತ್ಪನ್ನಂ ನ ಬುದ್ಧ್ಯತೇ
ಮಹಾವರಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ರಾವಣನು, ರಾಮನ ಕೈಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಈ ಭಯಂಕರ ಅಪಾಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ತಂ ನ ದೇವಾ ನ ಗನ್ಧರ್ವಾ ನ ಪಿಶಾಚಾ ನ ರಾಕ್ಷಸಾಃ। ಉಪಸೃಷ್ಟಂ ಪರಿತ್ರಾತುಂ ಶಕ್ತಾ ರಾಮೇಣ ಸಂಯುಗೇ
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಎದುರಿಸಿದವನನ್ನು ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಪಿಶಾಚಿಗಳು, ರಾಕ್ಷಸರು ಯಾರೂ ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಉತ್ಪಾತಾಶ್ಚಾಪಿ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ರಾವಣಸ್ಯ ರಣೇ ರಣೇ। ಕಥಯನ್ತಿ ಹಿ ರಾಮೇಣ ರಾವಣಸ್ಯ ನಿಬರ್ಹಣಮ್
ಪ್ರತಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿಯೂ ರಾವಣನಿಗೆ ಅನಿಷ್ಟ ಸೂಚನೆಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ; ಜನರು ರಾಮನು ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಪಿತಾಮಹೇನ ಪ್ರೀತೇನ ದೇವದಾನವರಾಕ್ಷಸೈಃ। ರಾವಣಸ್ಯಾಭಯಂ ದತ್ತಂ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯೋ ನ ಯಾಚಿತಮ್
ಪಿತಾಮಹನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಜೊತೆಗೆ ರಾವಣನಿಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲದಂತೆ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಆದರೆ ಅವನು ಮಾನವರಿಂದ ಭಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ.
ತದಿದಂ ಮಾನುಷಂ ಮನ್ಯೇ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ನಿಃಸಂಶಯಂ ಭಯಮ್। ಜೀವಿತಾನ್ತಕರಂ ಘೋರಂ ರಕ್ಷಸಾಂ ರಾವಣಸ್ಯ ಚ
ಆದರಿಂದ ಈ ಭಯವು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಮಾನವನಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಭಯಂಕರವಾಗಿದ್ದು, ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತು ರಾವಣನಿಗೆ ಜೀವಾಂತ್ಯವನ್ನು ತರಲಿದೆ.
ಪೀಡ್ಯಮಾನಾಸ್ತು ಬಲಿನಾ ವರದಾನೇನ ರಕ್ಷಸಾ। ದೀಪ್ತೈಸ್ತಪೋಭಿರ್ವಿಬುಧಾಃ ಪಿತಾಮಹಮಪೂಜಯನ್
ಬಲಶಾಲಿಯಾದ, ವರಪ್ರಾಪ್ತ ರಾಕ್ಷಸನಿಂದ ಹಿಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೇವತೆಗಳು ತೀವ್ರವಾದ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಿತಾಮಹನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದವು.
ದೇವತಾನಾಂ ಹಿತಾರ್ಥಾಯ ಮಹಾತ್ಮಾ ವೈ ಪಿತಾಮಹಃ। ಉವಾಚ ದೇವತಾಸ್ತುಷ್ಟ ಇದಂ ಸರ್ವಾ ಮಹದ್ವಚಃ
ದೇವತೆಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮಹಾತ್ಮ ಪಿತಾಮಹನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾದ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.