ತತ್ ತು ಶ್ರುತ್ವಾ ದಶಗ್ರೀವಃ ಕುಮ್ಭಕರ್ಣಸ್ಯ ಭಾಷಿತಮ್। ಭ್ರುಕುಟಿಂ ಚೈವ ಸಂಚಕ್ರೇ ಕ್ರುದ್ಧಶ್ಚೈನಮಭಾಷತ
ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಮಾತು ಕೇಳಿದ ದಶಮುಖನು, ಕೋಪದಿಂದ ಭ್ರೂಭಂಗ ಮಾಡಿ ಅವನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಮಾನ್ಯೋ ಗುರುರಿವಾಚಾರ್ಯಃ ಕಿಂ ಮಾಂ ತ್ವಮನುಶಾಸಸೇ। ಕಿಮೇವಂ ವಾಕ್ಶ್ರಮಂ ಕೃತ್ವಾ ಯದ್ ಯುಕ್ತಂ ತದ್ ವಿಧೀಯತಾಮ್
ಗುರುವಿನಂತೆ ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಇರಬೇಕಾದ ನೀನು ನನಗೆ ಉಪದೇಶ ಏಕೆ ಮಾಡುತ್ತೀ? ಇಷ್ಟು ಮಾತು ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು? ಯೋಗ್ಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡು.
ವಿಭ್ರಮಾಚ್ಚಿತ್ತಮೋಹಾದ್ ವಾ ಬಲವೀರ್ಯಾಶ್ರಯೇಣ ವಾ। ನಾಭಿಪನ್ನಮಿದಾನೀಂ ಯದ್ ವ್ಯರ್ಥಾ ತಸ್ಯ ಪುನಃ ಕಥಾ
ಗೊಂದಲದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನ ಮೋಹದಿಂದ, ಅಥವಾ ಬಲ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭರವಸೆಯಿಂದ ಆಗಿದ್ದನ್ನು ಈಗ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳುವುದೂ ವ್ಯರ್ಥ.
ಅಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ತು ಯದ್ ಯುಕ್ತಂ ತದಿದಾನೀಂ ವಿಚಿನ್ತ್ಯತಾಮ್। ಗತಂ ತು ನಾನುಶೋಚನ್ತಿ ಗತಂ ತು ಗತಮೇವ ಹಿ
ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಏನು ಯೋಗ್ಯವೋ ಅದನ್ನು ಈಗ ಯೋಚಿಸಬೇಕು. ಹೋದದನ್ನು ಯಾರೂ ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಹೋದದು ಹೋದದ್ದೇ.
ಮಮಾಪನಯಜಂ ದೋಷಂ ವಿಕ್ರಮೇಣ ಸಮೀಕುರು। ಯದಿ ಖಲ್ವಸ್ತಿ ಮೇ ಸ್ನೇಹೋ ವಿಕ್ರಮಂ ವಾಧಿಗಚ್ಛಸಿ
ನನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ನೀನು ಶೌರ್ಯದಿಂದ ಸರಿಪಡಿಸು. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನನಗೆ ಪ್ರೀತಿ ಇದ್ದರೆ, ನೀನು ಶೌರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸು.
ಯದಿ ಕಾರ್ಯಂ ಮಮೈತತ್ತೇ ಹೃದಿ ಕಾರ್ಯತಮಂ ಮತಮ್। ಸ ಸುಹೃದ್ ಯೋ ವಿಪನ್ನಾರ್ಥಂ ದೀನಮಭ್ಯುಪಪದ್ಯತೇ
ನೀನು ನನ್ನ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೃದಯದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ ನೆರವಾಗುವವನು ನಿಜವಾದ ಸ್ನೇಹಿತನು.
ಸ ಬನ್ಧುರ್ಯೋಽಪನೀತೇಷು ಸಾಹಾಯ್ಯಾಯೋಪಕಲ್ಪತೇ। ತಮಥೈವಂ ಬ್ರುವಾಣಂ ಸ ವಚನಂ ಧೀರದಾರುಣಮ್
ಎಲ್ಲರೂ ದೂರವಾದಾಗ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬರುವವನು ಬಂಧುವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಈ ರೀತಿ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಮಾತಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ—
ರುಷ್ಟೋಽಯಮಿತಿ ವಿಜ್ಞಾಯ ಶನೈಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಮುವಾಚ ಹ। ಅತೀವ ಹಿ ಸಮಾಲಕ್ಷ್ಯ ಭ್ರಾತರಂ ಕ್ಷುಭಿತೇನ್ದ್ರಿಯಮ್
ಅವನು ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿದು, ಅವನ ಸಹೋದರನು ತುಂಬಾ ಉದ್ವಿಗ್ನನಾಗಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮೃದುವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಕುಮ್ಭಕರ್ಣಃ ಶನೈರ್ವಾಕ್ಯಂ ಬಭಾಷೇ ಪರಿಸಾನ್ತ್ವಯನ್। ಶೃಣು ರಾಜನ್ನವಹಿತೋ ಮಮ ವಾಕ್ಯಮರಿಂದಮ
ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು: 'ರಾಜನೇ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವವನೇ, ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳು.'
ಅಲಂ ರಾಕ್ಷಸರಾಜೇನ್ದ್ರ ಸಂತಾಪಮುಪಪದ್ಯ ತೇ। ರೋಷಂ ಚ ಸಮ್ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಸ್ವಸ್ಥೋ ಭವಿತುಮರ್ಹಸಿ
ರಾಕ್ಷಸರ ರಾಜನೇ, ಇನ್ನು ದುಃಖಪಡಬೇಡ. ಕೋಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳು.
ನೈತನ್ಮನಸಿ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಮಯಿ ಜೀವತಿ ಪಾರ್ಥಿವ। ತಮಹಂ ನಾಶಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಯತ್ ಕೃತೇ ಪರಿತಪ್ಯತೇ
ನಾನು ಜೀವಂತಿರುವಾಗ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಡ ರಾಜನೇ; ನಿನ್ನಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಟ್ಟವನನ್ನು ನಾನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
ಅವಶ್ಯಂ ತು ಹಿತಂ ವಾಚ್ಯಂ ಸರ್ವಾವಸ್ಥಂ ಮಯಾ ತವ। ಬನ್ಧುಭಾವಾದಭಿಹಿತಂ ಭ್ರಾತೃಸ್ನೇಹಾಚ್ಚ ಪಾರ್ಥಿವ
ಯಾವಾಗಲೂ ನಿನಗೆ ಹಿತವಾದುದನ್ನು ಹೇಳುವುದು ನನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯ, ರಾಜನೇ; ಬಂಧುತ್ವ ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಸದೃಶಂ ಯಚ್ಚ ಕಾಲೇಽಸ್ಮಿನ್ ಕರ್ತುಂ ಸ್ನೇಹೇನ ಬನ್ಧುನಾ। ಶತ್ರೂಣಾಂ ಕದನಂ ಪಶ್ಯ ಕ್ರಿಯಮಾಣಂ ಮಯಾ ರಣೇ
ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಂಧುವೊಬ್ಬನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಾಡಬೇಕಾದುದನ್ನು ನಾನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳ ನಾಶವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ನೋಡು.
ಅದ್ಯ ಪಶ್ಯ ಮಹಾಬಾಹೋ ಮಯಾ ಸಮರಮೂರ್ಧನಿ। ಹತೇ ರಾಮೇ ಸಹ ಭ್ರಾತ್ರಾ ದ್ರವನ್ತೀಂ ಹರಿವಾಹಿನೀಮ್
ಇಂದು, ಮಹಾಬಾಹುವಾದ ರಾಜನೇ, ಯುದ್ಧದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನೂ ಅವನ ಸಹೋದರನನ್ನೂ ನಾನು ಕೊಂದ ಮೇಲೆ, ವಾನರ ಸೇನೆ ಓಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೀನು ನೋಡುತ್ತೀಯೆ.
ಅದ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ತದ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಯಾಽಽನೀತಂ ರಣಾಚ್ಛಿರಃ। ಸುಖೀ ಭವ ಮಹಾಬಾಹೋ ಸೀತಾ ಭವತು ದುಃಖಿತಾ
ಇಂದು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾನು ತಂದ ರಾಮನ ತಲೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಸಂತೋಷಪಡು ಮಹಾಬಾಹುವೇ; ಸೀತೆಗೆ ದುಃಖವಾಗಲಿ.
ಅದ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ಪಶ್ಯನ್ತು ನಿಧನಂ ಸುಮಹತ್ ಪ್ರಿಯಮ್। ಲಙ್ಕಾಯಾಂ ರಾಕ್ಷಸಾಃ ಸರ್ವೇ ಯೇ ತೇ ನಿಹತಬಾನ್ಧವಾಃ
ಇಂದು ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ರಾಕ್ಷಸರು, ತಮ್ಮ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವರು, ರಾಮನ ಮಹಾ ಮರಣವನ್ನು ನೋಡಿ ಸಂತೋಷಪಡಲಿ.
ಅದ್ಯ ಶೋಕಪರೀತಾನಾಂ ಸ್ವಬನ್ಧುವಧಶೋಚಿನಾಮ್। ಶತ್ರೋರ್ಯುಧಿ ವಿನಾಶೇನ ಕರೋಮ್ಯಶ್ರುಪ್ರಮಾರ್ಜನಮ್
ಇಂದು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಬಂಧುಗಳ ಮರಣಕ್ಕಾಗಿ ದುಃಖಿಸುತ್ತಿರುವವರ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ನಾನು ಒರೆದುಹಾಕುತ್ತೇನೆ.
ಅದ್ಯ ಪರ್ವತಸಂಕಾಶಂ ಸಸೂರ್ಯಮಿವ ತೋಯದಮ್। ವಿಕೀರ್ಣಂ ಪಶ್ಯ ಸಮರೇ ಸುಗ್ರೀವಂ ಪ್ಲವಗೇಶ್ವರಮ್
ಇಂದು, ಪರ್ವತದಂತೆ ದೊಡ್ಡವನು, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಮೇಘದಂತೆ ಇರುವ ವಾನರರ ರಾಜ ಸುಗ್ರೀವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಚದುರಿಹೋಗಿರುವುದನ್ನು ನೀನು ನೋಡುತ್ತೀಯೆ.
ಕಥಂ ಚ ರಾಕ್ಷಸೈರೇಭಿರ್ಮಯಾ ಚ ಪರಿಸಾನ್ತ್ವಿತಃ। ಜಿಘಾಂಸುಭಿರ್ದಾಶರಥಿಂ ವ್ಯಥಸೇ ತ್ವಂ ಸದಾನಘ
ನಾನು ಮತ್ತು ಇವರೆಲ್ಲಾ ರಾಕ್ಷಸರು ದಶರಥನ ಮಗನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರೂ, ನಿರ್ದೋಷಿಯಾದ ನೀನು ಏಕೆ ಇನ್ನೂ ಚಿಂತೆಪಡುತ್ತೀಯೆ?
ಮಾಂ ನಿಹತ್ಯ ಕಿಲ ತ್ವಾಂ ಹಿ ನಿಹನಿಷ್ಯತಿ ರಾಘವಃ। ನಾಹಮಾತ್ಮನಿ ಸಂತಾಪಂ ಗಚ್ಛೇಯಂ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪ
ನಾನು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ರಾಮನು ನಿನ್ನನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ; ರಾಕ್ಷಸರಾಧಿಪತಿಯಾದ ನೀನು, ನನಗೆ ಅದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ದುಃಖವಿಲ್ಲ.
ಕಾಮಂ ತ್ವಿದಾನೀಮಪಿ ಮಾಂ ವ್ಯಾದಿಶ ತ್ವಂ ಪರಂತಪ। ನ ಪರಃ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯಸ್ತೇ ಯುದ್ಧಾಯಾತುಲವಿಕ್ರಮ
ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ ಈಗಲೂ ನನಗೆ ಆದೇಶಿಸು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವವನೇ; ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ನಿನಗೆ ನನ್ನಂತೆ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.
ಅಹಮುತ್ಸಾದಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಶತ್ರೂಂಸ್ತವ ಮಹಾಬಲಾನ್। ಯದಿ ಶಕ್ರೋ ಯದಿ ಯಮೋ ಯದಿ ಪಾವಕಮಾರುತೌ
ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಶತ್ರುಗಳು ಇಂದ್ರನಾಗಲಿ, ಯಮನಾಗಲಿ, ಅಗ್ನಿಯೂ ವಾಯುವಾಗಲಿ, ನಾನು ಅವರನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
ತಾನಹಂ ಯೋಧಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಕುಬೇರವರುಣಾವಪಿ। ಗಿರಿಮಾತ್ರಶರೀರಸ್ಯ ಶಿತಶೂಲಧರಸ್ಯ ಮೇ
ಕುಬೇರನಾಗಲಿ, ವರుణನಾಗಲಿ, ಪರ್ವತದಷ್ಟು ದೇಹವಿರುವ ನಾನು, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಶೂಲ ಹಿಡಿದು ಅವರೊಡನೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
ನರ್ದತಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣದಂಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಬಿಭೀಯಾದ್ ವೈ ಪುರಂದರಃ। ಅಥ ವಾ ತ್ಯಕ್ತಶಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಮೃದ್ನತಸ್ತರಸಾ ರಿಪೂನ್
ನನ್ನ ತೀಕ್ಷ್ಣ ದವಳ ದವಳ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಗರ್ಜಿಸಿದರೆ, ಸ್ವರ್ಗದ ರಾಜ ಇಂದ್ರನೂ ಭಯಪಡುವನು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ, ನಾನು ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ತುಳಿದು ನಾಶಮಾಡುವೆನು.
ನ ಮೇ ಪ್ರತಿಮುಖಃ ಕಶ್ಚಿತ್ ಸ್ಥಾತುಂ ಶಕ್ತೋ ಜಿಜೀವಿಷುಃ। ನೈವ ಶಕ್ತ್ಯಾ ನ ಗದಯಾ ನಾಸಿನಾ ನಿಶಿತೈಃ ಶರೈಃ
ಯಾರು ಜೀವಂತವಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ನನ್ನ ಎದುರು ನಿಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವರು ಭಾಲಾ, ಗದಾ, ಕತ್ತಿ ಅಥವಾ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದಲೂ ನನ್ನ ಎದುರು ನಿಲ್ಲಲಾಗದು.
ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮೇವ ಸಂರಭ್ಯ ಹನಿಷ್ಯಾಮಿ ಸವಜ್ರಿಣಮ್। ಯದಿ ಮೇ ಮುಷ್ಟಿವೇಗಂ ಸ ರಾಘವೋಽದ್ಯ ಸಹಿಷ್ಯತಿ
ನಾನು ಕೋಪದಿಂದ ನನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದಲೇ ಆ ವಜ್ರಧಾರಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವೆನು. ಇಂದು ರಾಘವನು ನನ್ನ ಮುಷ್ಟಿಯ ಬಲವನ್ನು ಸಹಿಸಬಲ್ಲನೆಂದರೆ ನೋಡೋಣ.
ತತಃ ಪಾಸ್ಯನ್ತಿ ಬಾಣೌಘಾ ರುಧಿರಂ ರಾಘವಸ್ಯ ಮೇ। ಚಿನ್ತಯಾ ತಪ್ಯಸೇ ರಾಜನ್ ಕಿಮರ್ಥಂ ಮಯಿ ತಿಷ್ಠತಿ
ನನ್ನ ಬಾಣಗಳ ಹೊಳೆ ರಾಘವನ ರಕ್ತವನ್ನು ಕುಡಿಯುವವು. ರಾಜನೇ, ನಾನು ಇದ್ದಾಗ ನೀನು ಯಾಕೆ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ದುಃಖಪಡುತ್ತೀಯೆ?
ಸೋಽಹಂ ಶತ್ರುವಿನಾಶಾಯ ತವ ನಿರ್ಯಾತುಮುದ್ಯತಃ। ಮುಞ್ಚ ರಾಮಾದ್ ಭಯಂ ಘೋರಂ ನಿಹನಿಷ್ಯಾಮಿ ಸಂಯುಗೇ
ನಾನು ನಿನ್ನ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ರಾಮನ ಬಗ್ಗೆ ನಿನಗೆ ಇರುವ ಭಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ನಾನು ಕೊಲ್ಲುವೆನು.
ರಾಘವಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಚೈವ ಸುಗ್ರೀವಂ ಚ ಮಹಾಬಲಮ್। ಹನೂಮನ್ತಂ ಚ ರಕ್ಷೋಘ್ನಂ ಯೇನ ಲಙ್ಕಾ ಪ್ರದೀಪಿತಾ
ರಾಘವ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಸುಗ್ರೀವ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಹನುಮಂತ, ಇವರಿಂದಲೇ ಲಂಕೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು—
ಹರೀಂಶ್ಚ ಭಕ್ಷಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಸಂಯುಗೇ ಸಮುಪಸ್ಥಿತೇ। ಅಸಾಧಾರಣಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತವ ದಾತುಂ ಮಹದ್ ಯಶಃ
—ಮತ್ತು ಆ ವಾನರರನ್ನು ಕೂಡ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾನು ತಿಂದುಹಾಕುವೆನು. ನಿನಗೆ ಅಪರೂಪವಾದ ಮಹಾ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.