ಆಚಕ್ಷ್ವ ಮೇ ಮಹಾಬಾಹೋ ವೀರ್ಯವನ್ತಂ ನಿಶಾಚರಮ್। ರಾಘವಸ್ಯ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ವಿಭೀಷಣಃ
ಮಹಾಬಾಹುವಾದವನೇ, ಈ ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವನಾರು ಎಂದು ನನಗೆ ಹೇಳು ಎಂದು ರಾಘವನು ಕೇಳಿದಾಗ, ವಿಭೀಷಣನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಏಷ ಸೇನಾಪತಿಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಹಸ್ತೋ ನಾಮ ರಾಕ್ಷಸಃ। ಲಙ್ಕಾಯಾಂ ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ತ್ರಿಭಾಗಬಲಸಂವೃತಃ। ವೀರ್ಯವಾನಸ್ತ್ರವಿಚ್ಛೂರಃ ಸುಪ್ರಖ್ಯಾತಪರಾಕ್ರಮಃ
ಅವನ ಸೇನಾಪತಿ ಪ್ರಹಸ್ತನು ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಇಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ಲಂಕೆಯ ರಾಕ್ಷಸರಾಜನ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂರನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಬಲಶಾಲಿ, ಆಯುಧಗಳಲ್ಲಿ片ಪಾಡು, ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ತತಃ ಪ್ರಹಸ್ತಂ ನಿರ್ಯಾನ್ತಂ ಭೀಮಂ ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಮ್। ಗರ್ಜನ್ತಂ ಸುಮಹಾಕಾಯಂ ರಾಕ್ಷಸೈರಭಿಸಂವೃತಮ್
ಅನಂತರ ಭಯಾನಕನಾದ, ಭೀಕರ ಪರಾಕ್ರಮವಿದ್ದ, ಭಾರೀ ದೇಹದ ಪ್ರಹಸ್ತನು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ, ರಾಕ್ಷಸರೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟನು.
ದದರ್ಶ ಮಹತೀ ಸೇನಾ ವಾನರಾಣಾಂ ಬಲೀಯಸಾಮ್। ಅಭಿಸಂಜಾತಘೋಷಾಣಾಂ ಪ್ರಹಸ್ತಮಭಿಗರ್ಜತಾಮ್
ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ವಾನರರ ದೊಡ್ಡ ಸೇನೆ, ಯುದ್ಧದ ಘೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಹಸ್ತನನ್ನು ನೋಡಿತು.
ಖಡ್ಗಶಕ್ತ್ಯೃಷ್ಟಿಶೂಲಾಶ್ಚ ಬಾಣಾನಿ ಮುಸಲಾನಿ ಚ। ಗದಾಶ್ಚ ಪರಿಘಾಃ ಪ್ರಾಸಾ ವಿವಿಧಾಶ್ಚ ಪರಶ್ವಧಾಃ
ಖಡ್ಗ, ಶಕ್ತಿಗಳು, ಭಾಲಗಳು, ಬಾಣಗಳು, ಮೊತ್ತಲುಗಳು, ಗದೆಗಳು, ಲೋಹದ ದಂಡಗಳು, ಪ್ರಾಸಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಕತ್ತಿಗಳು ರಾಕ್ಷಸರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದವು.
ಧನೂಂಷಿ ಚ ವಿಚಿತ್ರಾಣಿ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಜಯೈಷಿಣಾಮ್। ಪ್ರಗೃಹೀತಾನ್ಯರಾಜನ್ತ ವಾನರಾನಭಿಧಾವತಾಮ್
ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ಸುಕರಾದ ರಾಕ್ಷಸರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಬಿಲ್ಲುಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ, ಅವರು ವಾನರರ ಕಡೆಗೆ ದೌಡಾಯಿಸಿದರು.
ಜಗೃಹುಃ ಪಾದಪಾಂಶ್ಚಾಪಿ ಪುಷ್ಪಿತಾಂಸ್ತು ಗಿರೀಂಸ್ತಥಾ। ಶಿಲಾಶ್ಚ ವಿಪುಲಾ ದೀರ್ಘಾ ಯೋದ್ಧುಕಾಮಾಃ ಪ್ಲವಂಗಮಾಃ
ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ಸುಕರಾದ ವಾನರರು ಹೂವಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮರಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ, ಉದ್ದ ಶಿಲ들을 ಎತ್ತಿಕೊಂಡರು.
ತೇಷಾಮನ್ಯೋನ್ಯಮಾಸಾದ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮಃ ಸುಮಹಾನಭೂತ್। ಬಹೂನಾಮಶ್ಮವೃಷ್ಟಿಂ ಚ ಶರವರ್ಷಂ ಚ ವರ್ಷತಾಮ್
ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಭಾರೀ ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಅನೇಕರು ಕಲ್ಲುಗಳ ಮಳೆ ಹಾಗೂ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿದರು.
ಬಹವೋ ರಾಕ್ಷಸಾ ಯುದ್ಧೇ ಬಹೂನ್ ವಾನರಪುಙ್ಗವಾನ್। ವಾನರಾ ರಾಕ್ಷಸಾಂಶ್ಚಾಪಿ ನಿಜಘ್ನುರ್ಬಹವೋ ಬಹೂನ್
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಕ್ಷಸರು ಅನೇಕ ವಾನರರನ್ನು ಕೊಂದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಅನೇಕ ವಾನರರೂ ಅನೇಕ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದರು.
ಶೂಲೈಃ ಪ್ರಮಥಿತಾಃ ಕೇಚಿತ್ ಕೇಚಿತ್ ತು ಪರಮಾಯುಧೈಃ। ಪರಿಘೈರಾಹತಾಃ ಕೇಚಿತ್ ಕೇಚಿಚ್ಛಿನ್ನಾಃ ಪರಶ್ವಧೈಃ
ಕೆಲವರನ್ನು ಶೂಲಗಳಿಂದ, ಕೆಲವರನ್ನು ಭಾರೀ ಆಯುಧಗಳಿಂದ, ಕೆಲವರನ್ನು ಲೋಹದ ದಂಡಗಳಿಂದ, ಇನ್ನಿತರರನ್ನು ಕತ್ತಿಗಳಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.
ನಿರುಚ್ಛ್ವಾಸಾಃ ಪುನಃ ಕೇಚಿತ್ ಪತಿತಾ ಜಗತೀತಲೇ। ವಿಭಿನ್ನಹೃದಯಾಃ ಕೇಚಿದಿಷುಸಂಧಾನಸಾಧಿತಾಃ
ಕೆಲವರು ಉಸಿರಿಲ್ಲದೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದರು. ಇನ್ನಿತರರ ಹೃದಯ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೇದಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಅವರೆಲ್ಲಾ ಚೂರುಚೂರಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದರು.
ಕೇಚಿದ್ ದ್ವಿಧಾ ಕೃತಾಃ ಖಡ್ಗೈಃ ಸ್ಫುರನ್ತಃ ಪತಿತಾ ಭುವಿ। ವಾನರಾ ರಾಕ್ಷಸೈಃ ಶೂರೈಃ ಪಾರ್ಶ್ವತಶ್ಚ ವಿದಾರಿತಾಃ
ಕೆಲವರು ಖಡ್ಗಗಳಿಂದ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿಸಿ, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾ ಬಿದ್ದರು. ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ರಾಕ್ಷಸರು ವಾನರರನ್ನು ಬದಿಯಿಂದ ಹರಿದು ಹಾಕಿದರು.
ವಾನರೈಶ್ಚಾಪಿ ಸಂಕ್ರುದ್ಧೈ ರಾಕ್ಷಸೌಘಾಃ ಸಮನ್ತತಃ। ಪಾದಪೈರ್ಗಿರಿಶೃಙ್ಗೈಶ್ಚ ಸಮ್ಪಿಷ್ಟಾ ವಸುಧಾತಲೇ
ಕೋಪಗೊಂಡ ವಾನರರು ಕೂಡ, ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಶೃಂಗಗಳಿಂದ ರಾಕ್ಷಸರ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನುಚ್ಚುನೂರಿದರು.
ವಜ್ರಸ್ಪರ್ಶತಲೈರ್ಹಸ್ತೈರ್ಮುಷ್ಟಿಭಿಶ್ಚ ಹತಾ ಭೃಶಮ್। ವಮನ್ ಶೋಣಿತಮಾಸ್ಯೇಭ್ಯೋ ವಿಶೀರ್ಣದಶನೇಕ್ಷಣಾಃ
ವಜ್ರದ ಸ್ಪರ್ಶದಂತೆ ಬಲವಾದ ಮುಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದು, ಕೆಲವರು ಬಾಯಿಂದ ರಕ್ತ ಉಗುಳುತ್ತಾ, ಅವರ ಹತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳು ಚೂರುಚೂರಾಗಿ ಬಿದ್ದವು.
ಆರ್ತಸ್ವನಂ ಚ ಸ್ವನತಾಂ ಸಿಂಹನಾದಂ ಚ ನರ್ದತಾಮ್। ಬಭೂವ ತುಮುಲಃ ಶಬ್ದೋ ಹರೀಣಾಂ ರಕ್ಷಸಾಮಪಿ
ವಾನರರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ನೋವಿನಿಂದ ಕೂಗಿ, ಸಿಂಹದಂತೆ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಭಾರೀ ಗದ್ದಲದ ಶಬ್ದವು ಮೂಡಿತು.
ವಾನರಾ ರಾಕ್ಷಸಾಃ ಕ್ರುದ್ಧಾ ವೀರಮಾರ್ಗಮನುವ್ರತಾಃ। ವಿವೃತ್ತವದನಾಃ ಕ್ರೂರಾಶ್ಚಕ್ರುಃ ಕರ್ಮಾಣ್ಯಭೀತವತ್
ಕೋಪಗೊಂಡ ವಾನರರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಧೈರ್ಯಪಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ಭಯವಿಲ್ಲದೆ, ಭಯಾನಕ ಮುಖಗಳಿಂದ ಕ್ರೂರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು.
ನರಾನ್ತಕಃ ಕುಮ್ಭಹನುರ್ಮಹಾನಾದಃ ಸಮುನ್ನತಃ। ಏತೇ ಪ್ರಹಸ್ತಸಚಿವಾಃ ಸರ್ವೇ ಜಘ್ನುರ್ವನೌಕಸಃ
ನರಾಂತಕ, ಕುಂಭಹನು, ಮಹಾನಾದ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಹಸ್ತನ ಸಲಹೆಗಾರರು—all ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದರು.
ತೇಷಾಂ ನಿಪತತಾಂ ಶೀಘ್ರಂ ನಿಘ್ನತಾಂ ಚಾಪಿ ವಾನರಾನ್। ದ್ವಿವಿದೋ ಗಿರಿಶೃಙ್ಗೇಣ ಜಘಾನೈಕಂ ನರಾನ್ತಕಮ್
ಅವರು ವೇಗವಾಗಿ ಬಿದ್ದು ವಾನರರನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾ ಇದ್ದಾಗ, ದ್ವಿವಿದನು ಒಂದು ಪರ್ವತಶೃಂಗವನ್ನು ಎತ್ತಿ ನರಾಂತಕನನ್ನು ಹೊಡೆದು ಕೊಂದನು.
ದುರ್ಮುಖಃ ಪುನರುತ್ಥಾಯ ಕಪಿಃ ಸವಿಪುಲದ್ರುಮಮ್। ರಾಕ್ಷಸಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಹಸ್ತಂ ತು ಸಮುನ್ನತಮಪೋಥಯತ್
ಮತ್ತೆ ದುರ್ಮುಖನಾದ ವಾನರನು ದೊಡ್ಡ ಮರವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಎದ್ದು, ವೇಗವಾಗಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಆಯುಧ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಹೊಡೆದು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸಿದನು.
ಜಾಮ್ಬವಾಂಸ್ತು ಸುಸಂಕ್ರುದ್ಧಃ ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ಮಹತೀಂ ಶಿಲಾಮ್। ಪಾತಯಾಮಾಸ ತೇಜಸ್ವೀ ಮಹಾನಾದಸ್ಯ ವಕ್ಷಸಿ
ಅತಿಶಯ ಕೋಪಗೊಂಡ ಜಾಂಬವಂತನು ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲನ್ನು ಎತ್ತಿ ಮಹಾನಾದನ ಬಲವಾದ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಎಸೆದು ಬಡಿದನು.
ಅಥ ಕುಮ್ಭಹನುಸ್ತತ್ರ ತಾರೇಣಾಸಾದ್ಯ ವೀರ್ಯವಾನ್। ವೃಕ್ಷೇಣ ಮಹತಾ ಸದ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಸಂತ್ಯಾಜಯದ್ ರಣೇ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶೂರನಾದ ಕುಂಭಹನುನು ತಾರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ದೊಡ್ಡ ಮರದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು.
ಅಮೃಷ್ಯಮಾಣಸ್ತತ್ಕರ್ಮ ಪ್ರಹಸ್ತೋ ರಥಮಾಸ್ಥಿತಃ। ಚಕಾರ ಕದನಂ ಘೋರಂ ಧನುಷ್ಪಾಣಿರ್ವನೌಕಸಾಮ್
ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾಗದೆ ಪ್ರಹಸ್ತನು ರಥದಲ್ಲಿ ಏರಿ, ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಭಯಾನಕವಾದ ಸಂಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.
ಆವರ್ತ ಇವ ಸಂಜಜ್ಞೇ ಸೇನಯೋರುಭಯೋಸ್ತದಾ। ಕ್ಷುಭಿತಸ್ಯಾಪ್ರಮೇಯಸ್ಯ ಸಾಗರಸ್ಯೇವ ನಿಃಸ್ವನಃ
ಆಗ ಎರಡು ಸೇನೆಗಳ ನಡುವೆ ದೊಡ್ಡ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಯಿತು, ಅದು ಅಳೆಯಲಾಗದ ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳ ಶಬ್ದದಂತೆ ಕೇಳಿಬಂತು.
ಮಹತಾ ಹಿ ಶರೌಘೇಣ ರಾಕ್ಷಸೋ ರಣದುರ್ಮದಃ। ಅರ್ದಯಾಮಾಸ ಸಂಕ್ರುದ್ಧೋ ವಾನರಾನ್ ಪರಮಾಹವೇ
ಯುದ್ಧದ ಹುಚ್ಚಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ರಾಕ್ಷಸನು ದೊಡ್ಡ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ವಾನರರನ್ನು ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಕಾಡಿದನು.
ವಾನರಾಣಾಂ ಶರೀರೈಸ್ತು ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಚ ಮೇದಿನೀ। ಬಭೂವಾತಿಚಿತಾ ಘೋರೈಃ ಪರ್ವತೈರಿವ ಸಂವೃತಾ
ವಾನರರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ದೇಹಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ ಭಯಾನಕವಾದ ಪರ್ವತಗಳಂತೆ ಶವಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಯಿತು.
ಸಾ ಮಹೀ ರುಧಿರೌಘೇಣ ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಾ ಸಮ್ಪ್ರಕಾಶತೇ। ಸಂಛನ್ನಾ ಮಾಧವೇ ಮಾಸಿ ಪಲಾಶೈರಿವ ಪುಷ್ಪಿತೈಃ
ಅ ಆ ಭೂಮಿ ರಕ್ತದ ಹರಿವಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು, ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೂವಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಪಲಾಶ ಮರಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿತು.
ಹತವೀರೌಘವಪ್ರಾಂ ತು ಭಗ್ನಾಯುಧಮಹಾದ್ರುಮಾಮ್। ಶೋಣಿತೌಘಮಹಾತೋಯಾಂ ಯಮಸಾಗರಗಾಮಿನೀಮ್
ಹತರಾದ ವೀರರ ಗುಡ್ಡಗಳು, ಮುರಿದ ಆಯುಧಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳು, ರಕ್ತದ ಹರಿವಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ನೆಲ ಯಮನ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯುವಂತೆ ಕಂಡಿತು.
ಯಕೃತ್ ಪ್ಲೀಹಮಹಾಪಙ್ಕಾಂ ವಿನಿಕೀರ್ಣಾನ್ತ್ರಶೈವಲಾಮ್। ಭಿನ್ನಕಾಯಶಿರೋಮೀನಾಮಙ್ಗಾವಯವಶಾದ್ವಲಾಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಯಕೃತ್, ಪ್ಲಿಹಾ ಮುಂತಾದ ಅಂಗಗಳು ಕೆಸರುಗಳಾಗಿ, ಹರಿದ ಅಂತರಗಳು ಸಮುದ್ರದ ಶೈವಲದಂತೆ, ಮುರಿದ ದೇಹಗಳ ಅಂಗಗಳು ಮತ್ತು ತಲೆಗಳು ದಡದ ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.
ಗೃಧ್ರಹಂಸವರಾಕೀರ್ಣಾಂ ಕಙ್ಕಸಾರಸಸೇವಿತಾಮ್। ಮೇದಃಫೇನಸಮಾಕೀರ್ಣಾಮಾರ್ತಸ್ತನಿತನಿಃಸ್ವನಾಮ್
ಅ ಆ ನೆಲ ಗಿಡ್ರಗಳು, ಹಂಸಗಳು, ಬಕಗಳು ತುಂಬಿ, ಕಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರಸಗಳು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ಫೇನದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಪೀಡಿತರ ಆಕ್ರಂದನದಿಂದ ಗೋಜ್ಜಳವಾಗಿತ್ತು.
ತಾಂ ಕಾಪುರುಷದುಸ್ತಾರಾಂ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಮಯೀಂ ನದೀಮ್। ನದೀಮಿವ ಘನಾಪಾಯೇ ಹಂಸಸಾರಸಸೇವಿತಾಮ್
ಆ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಆ ನದಿಯನ್ನು, ಧೈರ್ಯವಿಲ್ಲದವರು ದಾಟಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಮೋಡಗಳು ಹೋದ ನಂತರ ಹಂಸಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರಸಗಳು ಸಂಚರಿಸುವ ನದಿಯಂತೆ ಕಾಣಿಸಿತು.