ಹತಪುತ್ರಬಲೋ ದೀನೋ ಲೂನಪಕ್ಷ ಇವ ದ್ವಿಜಃ। ಹತಸರ್ವಬಲೋತ್ಸಾಹೋ ನಿರ್ವೇದಂ ಸಮಪದ್ಯತ
ಪುತ್ರರೂ, ಶಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಪಕ್ಕಗಳು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಹಕ್ಕಿಯಂತೆ ದುಃಖದಿಂದ, ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಬಲವೂ ಉತ್ಸಾಹವೂ ಹೋದವನಾಗಿ, ಅವನು ನಿರಾಶನಾದನು.
ಸ ಪುತ್ರಮೇಕಂ ರಾಜ್ಯಾಯ ಪಾಲಯೇತಿ ನಿಯುಜ್ಯ ಚ। ಪೃಥಿವೀಂ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮೇಣ ವನಮೇವಾಭ್ಯಪದ್ಯತ
ಅವನು ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರನನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಪಾಲನೆಗೆ ನೇಮಿಸಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಧರ್ಮದಂತೆ ಆಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿ, ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.
ಸ ಗತ್ವಾ ಹಿಮವತ್ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಕಿಂನರೋರಗಸೇವಿತಮ್। ಮಹಾದೇವಪ್ರಸಾದಾರ್ಥಂ ತಪಸ್ತೇಪೇ ಮಹಾತಪಾಃ
ಅವನು ಹಿಮಾಲಯದ ಪರ್ವತದ ಬಳಿ, ಕಿನ್ನರರು ಮತ್ತು ನಾಗರು ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಮಹಾದೇವನ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು.
ಕೇನಚಿತ್ ತ್ವಥ ಕಾಲೇನ ದೇವೇಶೋ ವೃಷಭಧ್ವಜಃ। ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ವರದೋ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಂ ಮಹಾಮುನಿಮ್
ಕೆಲವು ಸಮಯದ ನಂತರ, ವೃಷಭಧ್ವಜಧಾರಿ ದೇವೇಂದ್ರನು, ವರವನ್ನು ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿ, ಮಹಾಮುನಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು.
ಕಿಮರ್ಥಂ ತಪ್ಯಸೇ ರಾಜನ್ ಬ್ರೂಹಿ ಯತ್ ತೇ ವಿವಕ್ಷಿತಮ್। ವರದೋಽಸ್ಮಿ ವರೋ ಯಸ್ತೇ ಕಾಂಕ್ಷಿತಃ ಸೋಽಭಿಧೀಯತಾಮ್
"ರಾಜನೇ, ನೀನು ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ? ನಿನಗೆ ಬೇಕಾದುದನ್ನು ಹೇಳು. ನಾನು ವರದಾತನು – ನೀನು ಬಯಸಿದ ವರವನ್ನು ಕೇಳು."
ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ದೇವೇನ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೋ ಮಹಾತಪಾಃ। ಪ್ರಣಿಪತ್ಯ ಮಹಾದೇವಂ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೋಽಬ್ರವೀದಿದಮ್
ದೇವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು:
ಯದಿ ತುಷ್ಟೋ ಮಹಾದೇವ ಧನುರ್ವೇದೋ ಮಮಾನಘ। ಸಾಂಗೋಪಾಂಗೋಪನಿಷದಃ ಸರಹಸ್ಯಃ ಪ್ರದೀಯತಾಮ್
"ಮಹಾದೇವಾ, ನೀವು ತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದರೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ನನಗೆ ಧನುರ್ವೇದದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನವನ್ನು, ಅದರ ಅಂಗೋಪಾಂಗಗಳು, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ರಹಸ್ಯಗಳೊಡನೆ ನೀಡಿರಿ."
ಯಾನಿ ದೇವೇಷು ಚಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ದಾನವೇಷು ಮಹರ್ಷಿಷು। ಗನ್ಧರ್ವಯಕ್ಷರಕ್ಷಃಸು ಪ್ರತಿಭಾನ್ತು ಮಮಾನಘ
"ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು, ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಬಳಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಅಸ್ತ್ರಗಳು ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಲಿ, ಪಾಪರಹಿತನೇ."
ತವ ಪ್ರಸಾದಾದ್ ಭವತು ದೇವದೇವ ಮಮೇಪ್ಸಿತಮ್। ಏವಮಸ್ತ್ವಿತಿ ದೇವೇಶೋ ವಾಕ್ಯಮುಕ್ತ್ವಾ ಗತಸ್ತದಾ
"ದೇವದೇವಾ, ನಿಮ್ಮ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ನನಗೆ ಬೇಕಾದದು ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ." ದೇವಾಧಿದೇವನು "ಹಾಗಾಗಲಿ" ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟನು.
ಪ್ರಾಪ್ಯ ಚಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ದೇವೇಶಾದ್ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೋ ಮಹಾಬಲಃ। ದರ್ಪೇಣ ಮಹತಾ ಯುಕ್ತೋ ದರ್ಪಪೂರ್ಣೋಽಭವತ್ ತದಾ
ದೇವಾಧಿದೇವನಿಂದ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಮಹಾಬಲ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡನು.
ವಿವರ್ಧಮಾನೋ ವೀರ್ಯೇಣ ಸಮುದ್ರ ಇವ ಪರ್ವಣಿ। ಹತಂ ಮೇನೇ ತದಾ ರಾಮ ವಸಿಷ್ಠಮೃಷಿಸತ್ತಮಮ್
ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರವು ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೋ ಹಾಗೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಮಾ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ವಸಿಷ್ಠಮುನಿಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಸಂಹರಿಸಿದವನಂತೆ ಭಾವಿಸಿದನು.
ತತೋ ಗತ್ವಾಽಽಶ್ರಮಪದಂ ಮುಮೋಚಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಪಾರ್ಥಿವಃ। ಯೈಸ್ತತ್ ತಪೋವನಂ ನಾಮ ನಿರ್ದಗ್ಧಂ ಚಾಸ್ತ್ರತೇಜಸಾ
ಆ ರಾಜನು ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದ ಮೇಲೆ, ತನ್ನಿಂದ ತಪೋವನವೆಂಬ ಮುನಿಗಳ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಬಲದಿಂದ ಸುಟ್ಟಿದ್ದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬಿಟ್ಟನು.
ಉದೀರ್ಯಮಾಣಮಸ್ತ್ರಂ ತದ್ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಸ್ಯ ಧೀಮತಃ। ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಪ್ರದ್ರುತಾ ಭೀತಾ ಮುನಯಃ ಶತಶೋ ದಿಶಃ
ಧೀಮಂತನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಬಿಡಿಸಿದ ಆ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ, ನೂರಾರು ಭಯಭೀತರಾದ ಮುನಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಓಡಿಹೋದರು.
ವಸಿಷ್ಠಸ್ಯ ಚ ಯೇ ಶಿಷ್ಯಾ ಯೇ ಚ ವೈ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಃ। ವಿದ್ರವನ್ತಿ ಭಯಾದ್ ಭೀತಾ ನಾನಾದಿಗ್ಭ್ಯಃ ಸಹಸ್ರಶಃ
ವಸಿಷ್ಠರ ಶಿಷ್ಯರೂ, ಅಲ್ಲಿನ ಜಿಂಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳೂ ಭಯದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು.
ವಸಿಷ್ಠಸ್ಯಾಶ್ರಮಪದಂ ಶೂನ್ಯಮಾಸೀನ್ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಮುಹೂರ್ತಮಿವ ನಿಃಶಬ್ದಮಾಸೀದೀರಿಣಸಂನಿಭಮ್
ಮಹಾತ್ಮನಾದ ವಸಿಷ್ಠರ ಆಶ್ರಮ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಖಾಲಿಯಾಗಿದ್ದು, ಎಡವಣಿಯಂತಹ ನಿಶ್ಶಬ್ದವಾಗಿತ್ತು.
ವದತೋ ವೈ ವಸಿಷ್ಠಸ್ಯ ಮಾ ಭೈರಿತಿ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ। ನಾಶಯಾಮ್ಯದ್ಯ ಗಾಧೇಯಂ ನೀಹಾರಮಿವ ಭಾಸ್ಕರಃ
ವಸಿಷ್ಠರು ಪುನಃ ಪುನಃ 'ಭಯಪಡಬೇಡಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ, 'ಇಂದು ನಾನು ಗಾಧಿಯ ಪುತ್ರನನ್ನು ಸೂರ್ಯನು ಮಂಜನ್ನು ದೂರಮಾಡುವಂತೆ ನಾಶಮಾಡುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಮಹಾತೇಜಾ ವಸಿಷ್ಠೋ ಜಪತಾಂ ವರಃ। ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಂ ತದಾ ವಾಕ್ಯಂ ಸರೋಷಮಿದಮಬ್ರವೀತ್
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ವಸಿಷ್ಠರು, ಜಪಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದವರು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಪದಿಂದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
ಆಶ್ರಮಂ ಚಿರಸಂವೃದ್ಧಂ ಯದ್ ವಿನಾಶಿತವಾನಸಿ। ದುರಾಚಾರೋ ಹಿ ಯನ್ಮೂಢಸ್ತಸ್ಮಾತ್ ತ್ವಂ ನ ಭವಿಷ್ಯಸಿ
'ನೀನು ಬಹುಕಾಲ ಬೆಳೆಸಿದ ಈ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ್ದೀಯೆ, ದುಶ್ಚರಿತ್ರೆಯುಳ್ಳ ಮೂಢನೇ, ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಉಳಿಯಲಾರೆ.'
ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಪರಮಕ್ರುದ್ಧೋ ದಣ್ಡಮುದ್ಯಮ್ಯ ಸತ್ವರಃ। ವಿಧೂಮ ಇವ ಕಾಲಾಗ್ನಿರ್ಯಮದಣ್ಡಮಿವಾಪರಮ್
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಅತ್ಯಂತ ಕೋಪಗೊಂಡ ವಸಿಷ್ಠರು ಯಮಧರ್ಮರಾಜನ ದಂಡದಂತೆ ತೋರುವ ತಮ್ಮ ದಂಡವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಎತ್ತಿದರು; ಅವರು ಧೂಮವಿಲ್ಲದ ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯಂತಿದ್ದರು.
thumb|ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಬಾಲಕಾಣ್ಡೇ ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೧-
ಇಗೋ, ಐವತ್ತಾರುನೇ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ಏವಮುಕ್ತೋ ವಸಿಷ್ಠೇನ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೋ ಮಹಾಬಲಃ। ಆಗ್ನೇಯಮಸ್ತ್ರಮುದ್ದಿಶ್ಯ ತಿಷ್ಠ ತಿಷ್ಠೇತಿ ಚಾಬ್ರವೀತ್
ವಸಿಷ್ಠರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಮಹಾಬಲಿಶಾಲಿಯಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಅಗ್ನಿಯ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ, 'ನಿಲ್ಲು, ನಿಲ್ಲು' ಎಂದು ಕೂಗಿದನು.
ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡಂ ಸಮುದ್ಯಮ್ಯ ಕಾಲದಣ್ಡಮಿವಾಪರಮ್। ವಸಿಷ್ಠೋ ಭಗವಾನ್ ಕ್ರೋಧಾದಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್
ಬ್ರಹ್ಮದಂಡವನ್ನು ಕಾಲದಂಡದಂತೆ ಎತ್ತಿಕೊಂಡ ವಸಿಷ್ಠ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಕೋಪದಿಂದ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
ಕ್ಷತ್ರಬನ್ಧೋ ಸ್ಥಿತೋಽಸ್ಮ್ಯೇಷ ಯದ್ ಬಲಂ ತದ್ ವಿದರ್ಶಯ। ನಾಶಯಾಮ್ಯದ್ಯ ತೇ ದರ್ಪಂ ಶಸ್ತ್ರಸ್ಯ ತವ ಗಾಧಿಜ
'ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ವಂಶವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನೇ, ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ, ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸು! ಇಂದು ನಾನು ನಿನ್ನ ಶಸ್ತ್ರಬಲದ ಗರ್ವವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಗಾಧಿಯ ಪುತ್ರನೇ.'
ಕ್ವ ಚ ತೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯಬಲಂ ಕ್ವ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಬಲಂ ಮಹತ್। ಪಶ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಬಲಂ ದಿವ್ಯಂ ಮಮ ಕ್ಷತ್ರಿಯಪಾಂಸನ
'ನಿನ್ನ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿ ಎಲ್ಲಿದೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಕ್ತಿ ಎಲ್ಲಿದೆ? ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಧೂಳಾದವನೇ, ನನ್ನ ದಿವ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡು.'
ತಸ್ಯಾಸ್ತ್ರಂ ಗಾಧಿಪುತ್ರಸ್ಯ ಘೋರಮಾಗ್ನೇಯಮುತ್ತಮಮ್। ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡೇನ ತಚ್ಛಾನ್ತಮಗ್ನೇರ್ವೇಗ ಇವಾಮ್ಭಸಾ
ಗಾಧಿಯ ಪುತ್ರನು ಬಿಡಿಸಿದ ಭಯಾನಕವಾದ ಅಗ್ನಿಯ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ವಸಿಷ್ಠರ ಬ್ರಹ್ಮದಂಡವು ನೀರಿನಿಂದ ಬೆಂಕಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಶಮನಮಾಡುವಂತೆ ನಿಗ್ರಹಿಸಿತು.
ವಾರುಣಂ ಚೈವ ರೌದ್ರಂ ಚ ಐನ್ದ್ರಂ ಪಾಶುಪತಂ ತಥಾ। ಐಷೀಕಂ ಚಾಪಿ ಚಿಕ್ಷೇಪ ಕುಪಿತೋ ಗಾಧಿನನ್ದನಃ
ಆಗ ಗಾಧಿಯ ಪುತ್ರನು ಕೋಪದಿಂದ ವಾರುಣ, ರೌದ್ರ, ಐಂದ್ರ, ಪಾಶುಪತ ಮತ್ತು ಐಷಿಕ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಬಿಡಿಸಿದನು.
ಮಾನವಂ ಮೋಹನಂ ಚೈವ ಗಾನ್ಧರ್ವಂ ಸ್ವಾಪನಂ ತಥಾ। ಜೃಮ್ಭಣಂ ಮಾದನಂ ಚೈವ ಸಂತಾಪನವಿಲಾಪನೇ
ಮಾನದವ, ಮೋಹನ, ಗಾಂಧರ್ವ, ಸ್ವಾಪನ, ಜೃಂಭಣ, ಮಾದನ, ಸಂತಾಪನ ಮತ್ತು ವಿಲಾಪನ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಅವನು ಬಿಡಿಸಿದನು.
ಶೋಷಣಂ ದಾರಣಂ ಚೈವ ವಜ್ರಮಸ್ತ್ರಂ ಸುದುರ್ಜಯಮ್। ಬ್ರಹ್ಮಪಾಶಂ ಕಾಲಪಾಶಂ ವಾರುಣಂ ಪಾಶಮೇವ ಚ
ಶೋಷಣ, ದಾರಣ, ಜಯಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ವಜ್ರಾಸ್ತ್ರ, ಬ್ರಹ್ಮಪಾಶ, ಕಾಲಪಾಶ ಮತ್ತು ವಾರುಣಪಾಶಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಅವನು ಬಿಡಿಸಿದನು.
ಪಿನಾಕಮಸ್ತ್ರಂ ದಯಿತಂ ಶುಷ್ಕಾರ್ದ್ರೇ ಅಶನೀ ತಥಾ। ದಣ್ಡಾಸ್ತ್ರಮಥ ಪೈಶಾಚಂ ಕ್ರೌಞ್ಚಮಸ್ತ್ರಂ ತಥೈವ ಚ
ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಪಿನಾಕಾಸ್ತ್ರ, ಒಣ ಮತ್ತು ತೇವ ಅಶನಿಗಳು, ದಂಡಾಸ್ತ್ರ, ಪೈಶಾಚ ಮತ್ತು ಕ್ರೌಂಚ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಅವನು ಬಿಡಿಸಿದನು.
ಧರ್ಮಚಕ್ರಂ ಕಾಲಚಕ್ರಂ ವಿಷ್ಣುಚಕ್ರಂ ತಥೈವ ಚ। ವಾಯವ್ಯಂ ಮಥನಂ ಚೈವ ಅಸ್ತ್ರಂ ಹಯಶಿರಸ್ತಥಾ
ಅವನು ಧರ್ಮಚಕ್ರ, ಕಾಲಚಕ್ರ, ವಿಷ್ಣುಚಕ್ರ, ಗಾಳಿಯ ಅಸ್ತ್ರ, ಮಥನಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕುದುರೆತಲೆಯ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕೂಡ ಬಿಡಿದನು.