ತಾಂಸ್ತು ವಿದ್ರವತೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಾನರಾ ಜಿತಕಾಶಿನಃ। ಪ್ರಣೇದುಃ ಸುಮಹಾನಾದಾನ್ ದಿಶಃ ಶಬ್ದೇನ ಪೂರಯನ್
ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ಓಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಜಯಶಾಲಿಯಾದ ವಾನರರು ಭಾರೀ ಗರ್ಜನೆ ಮಾಡಿ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಶಬ್ದದಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದರು.
ತತಃ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ತುಮುಲಂ ಹರೀಣಾಂ ರಾಕ್ಷಸೈಃ ಸಹ। ಘೋರಾಣಾಂ ಭೀಮರೂಪಾಣಾಮನ್ಯೋನ್ಯವಧಕಾಙ್ಕ್ಷಿಣಾಮ್
ಆಮೇಲೆ ವಾನರರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ನಡುವೆ ಭಯಾನಕ ರೂಪದ, ಪರಸ್ಪರ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲು ಬಯಸುವ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
ನಿಷ್ಪತನ್ತೋ ಮಹೋತ್ಸಾಹಾ ಭಿನ್ನದೇಹಶಿರೋಧರಾಃ। ರುಧಿರೋಕ್ಷಿತಸರ್ವಾಙ್ಗಾ ನ್ಯಪತನ್ ಧರಣೀತಲೇ
ಮಹಾ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಧಾವಿಸಿದ ಯೋಧರು, ಅವರ ದೇಹ, ತಲೆ, ಕುತ್ತಿಗೆಗಳು ಚೂರುಚೂರಾಗಿ, ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ನೆನೆದು, ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದರು.
ಕೇಚಿದನ್ಯೋನ್ಯಮಾಸಾದ್ಯ ಶೂರಾಃ ಪರಿಘಬಾಹವಃ। ಚಿಕ್ಷಿಪುರ್ವಿವಿಧಾನ್ ಶಸ್ತ್ರಾನ್ ಸಮರೇಷ್ವನಿವರ್ತಿನಃ
ಕೆಲವರು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಾಗಿ, ಬಲವಾದ ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು, ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಎಸೆದು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯದೆ ಹೋರಾಡಿದರು.
ದ್ರುಮಾಣಾಂ ಚ ಶಿಲಾನಾಂ ಚ ಶಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಚಾಪಿ ನಿಃಸ್ವನಃ। ಶ್ರೂಯತೇ ಸುಮಹಾಂಸ್ತತ್ರ ಘೋರೋ ಹೃದಯಭೇದನಃ
ಅಲ್ಲಿ ಮರಗಳು, ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳ ಭಯಾನಕ, ಹೃದಯವನ್ನು ಚೂರುಮಾಡುವ ಭಾರೀ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಬಂತು.
ರಥನೇಮಿಸ್ವನಸ್ತತ್ರ ಧನುಷಶ್ಚಾಪಿ ಘೋರವತ್। ಶಙ್ಖಭೇರೀಮೃದಙ್ಗಾನಾಂ ಬಭೂವ ತುಮುಲಃ ಸ್ವನಃ
ಅಲ್ಲಿ ರಥಚಕ್ರಗಳ ಗರ್ಜನೆ, ಭಯಾನಕ ಧನುಸ್ಸಿನ ಶಬ್ದ, ಮತ್ತು ಶಂಖ, ಭೇರಿ, ಮೃದಂಗಗಳ ಭಾರೀ ಗದ್ದಲ ಕೇಳಿಬಂತು.
ಕೇಚಿದಸ್ತ್ರಾಣಿ ಸಂತ್ಯಜ್ಯ ಬಾಹುಯುದ್ಧಮಕುರ್ವತ
ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಕೈಯಿಂದಲೇ ಹೋರಾಟ ಆರಂಭಿಸಿದರು.
ತಲೈಶ್ಚ ಚರಣೈಶ್ಚಾಪಿ ಮುಷ್ಟಿಭಿಶ್ಚ ದ್ರುಮೈರಪಿ। ಜಾನುಭಿಶ್ಚ ಹತಾಃ ಕೇಚಿದ್ ಭಗ್ನದೇಹಾಶ್ಚ ರಾಕ್ಷಸಾಃ। ಶಿಲಾಭಿಶ್ಚೂರ್ಣಿತಾಃ ಕೇಚಿದ್ ವಾನರೈರ್ಯುದ್ಧದುರ್ಮದೈಃ
ಕೆಲ ರಾಕ್ಷಸರು ಹಸ್ತ, ಕಾಲು, ಮುಷ್ಟಿ, ಮರ ಮತ್ತು ಮೊಣಕಾಲಿನಿಂದ ಹೊಡೆದು ಬೀಳಲಾಯಿತು; ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ದೇಹ ಚೂರುಚೂರಾಗಿ, ಯುದ್ಧದ ಉನ್ಮಾದದಿಂದ ವಾನರರು ಎಸೆದ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಪುಡಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರೋ ಭೃಶಂ ಬಾಣೈ ರಣೇ ವಿತ್ರಾಸಯನ್ ಹರೀನ್। ಚಚಾರ ಲೋಕಸಂಹಾರೇ ಪಾಶಹಸ್ತ ಇವಾನ್ತಕಃ
ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಾನರರನ್ನು ಭಯಪಡಿಸುತ್ತಾ, ಪ್ರಪಂಚದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಶ ಹಿಡಿದ ಯಮನು ಹೇಗಿರುತ್ತಾನೋ ಹಾಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ಬಲವನ್ತೋಽಸ್ತ್ರವಿದುಷೋ ನಾನಾಪ್ರಹರಣಾ ರಣೇ। ಜಘ್ನುರ್ವಾನರಸೈನ್ಯಾನಿ ರಾಕ್ಷಸಾಃ ಕ್ರೋಧರ್ಮೂಚ್ಛಿತಾಃ
ಬಲಶಾಲಿಗಳು, ಆಯುಧಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರು, ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ರಾಕ್ಷಸರು, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತರಾಗಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಾನರ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದರು.
ಜಘ್ನೇ ತಾನ್ ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಧೃಷ್ಟೋ ವಾಲಿಸುತೋ ರಣೇ। ಕ್ರೋಧೇನ ದ್ವಿಗುಣಾವಿಷ್ಟಃ ಸಂವರ್ತಕ ಇವಾನಲಃ
ಧೃಷ್ಟನು, ವಾಲಿಯ ಮಗನು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆ ಎಲ್ಲಾ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ದ್ವಿಗುಣ ಕ್ರೋಧದಿಂದ, ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಹೊಡೆದು ಬೀಳಿಸಿದನು.
ತಾನ್ ರಾಕ್ಷಸಗಣಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ವೃಕ್ಷಮುದ್ಯಮ್ಯ ವೀರ್ಯವಾನ್। ಅಙ್ಗದಃ ಕ್ರೋಧತಾಮ್ರಾಕ್ಷಃ ಸಿಂಹಃ ಕ್ಷುದ್ರಮೃಗಾನಿವ
ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಅಂಗದನು, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪಾಗಿ, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮರವನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಆ ಎಲ್ಲಾ ರಾಕ್ಷಸ ಗುಂಪುಗಳ ಮೇಲೆ ಸಿಂಹವು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವಂತೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ್ದನು.
ಚಕಾರ ಕದನಂ ಘೋರಂ ಶಕ್ರತುಲ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ। ಅಙ್ಗದಾಭಿಹತಾಸ್ತತ್ರ ರಾಕ್ಷಸಾ ಭೀಮವಿಕ್ರಮಾಃ
ಇಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನಂತೆ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಅಂಗದನು ಭಯಾನಕವಾದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಭೀಕರವಾಗಿ ಕೊಂದುಹಾಕಿದನು.
ವಿಭಿನ್ನಶಿರಸಃ ಪೇತುರ್ನಿಕೃತ್ತಾ ಇವ ಪಾದಪಾಃ। ರಥೈಶ್ಚಿತ್ರೈರ್ಧ್ವಜೈರಶ್ವೈಃ ಶರೀರೈರ್ಹರಿರಕ್ಷಸಾಮ್
ಅವರ ತಲೆಗಳು ಚೂರುಚೂರಾಗಿ, ಕಡಿದ ಮರಗಳಂತೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದವು; ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ರಥಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ವಾನರರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಶವಗಳೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದವು.
ರುಧಿರೌಘೇಣ ಸಂಛನ್ನಾ ಭೂಮಿರ್ಭಯಕರೀ ತದಾ। ಹಾರಕೇಯೂರವಸ್ತ್ರೈಶ್ಚ ಶಸ್ತ್ರೈಶ್ಚ ಸಮಲಂಕೃತಾ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೆಲವು ರಕ್ತದ ಹರಿವಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು; ಹಾರಗಳು, ಕಂಕಣಗಳು, ಬಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿತ್ತು.
ಭೂಮಿರ್ಭಾತಿ ರಣೇ ತತ್ರ ಶಾರದೀವ ಯಥಾ ನಿಶಾ। ಅಙ್ಗದಸ್ಯ ಚ ವೇಗೇನ ತದ್ ರಾಕ್ಷಸಬಲಂ ಮಹತ್। ಪ್ರಾಕಮ್ಪತ ತದಾ ತತ್ರ ಪವನೇನಾಮ್ಬುದೋ ಯಥಾ
ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೆಲವು ಶರದೃತುವಿನ ರಾತ್ರಿ ಹೀಗೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಅಂಗದನ ವೇಗದಿಂದ ಆ ಮಹಾ ರಾಕ್ಷಸ ಸೇನೆ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಪಿಸುವ ಮೋಡದಂತೆ ನಡುಗುತ್ತಿತ್ತು.
thumb|ಚತುಷ್ಪಞ್ಚಾಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಚತುಷ್ಪಞ್ಚಾಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೬-
ಐವತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯ ಸರ್ಗವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ಸ್ವಬಲಸ್ಯ ಚ ಘಾತೇನ ಅಙ್ಗದಸ್ಯ ಬಲೇನ ಚ। ರಾಕ್ಷಸಃ ಕ್ರೋಧಮಾವಿಷ್ಟೋ ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರೋ ಮಹಾಬಲಃ
ತನ್ನ ಸೇನೆಯ ನಾಶವನ್ನು ಮತ್ತು ಅಂಗದನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡನು.
ವಿಸ್ಫಾರ್ಯ ಚ ಧನುರ್ಘೋರಂ ಶಕ್ರಾಶನಿಸಮಪ್ರಭಮ್। ವಾನರಾಣಾಮನೀಕಾನಿ ಪ್ರಾಕಿರಚ್ಛರವೃಷ್ಟಿಭಿಃ
ಅವನು ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಭಯಾನಕ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎಳೆದು, ವಾನರರ ಬಳಗಗಳ ಮೇಲೆ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿದನು.
ರಾಕ್ಷಸಾಶ್ಚಾಪಿ ಮುಖ್ಯಾಸ್ತೇ ರಥೇಷು ಸಮವಸ್ಥಿತಾಃ। ನಾನಾಪ್ರಹರಣಾಃ ಶೂರಾಃ ಪ್ರಾಯುಧ್ಯನ್ತ ತದಾ ರಣೇ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ರಾಕ್ಷಸರು ತಮ್ಮ ರಥಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದರು.
ವಾನರಾಣಾಂ ಚ ಶೂರಾಸ್ತು ತೇ ಸರ್ವೇ ಪ್ಲವಗರ್ಷಭಾಃ। ಅಯುಧ್ಯನ್ತ ಶಿಲಾಹಸ್ತಾಃ ಸಮವೇತಾಃ ಸಮನ್ತತಃ
ವಾನರರಲ್ಲಿನ ಶೂರರು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಂತರು.
ತತ್ರಾಯುಧಸಹಸ್ರಾಣಿ ತಸ್ಮಿನ್ನಾಯೋಧನೇ ಭೃಶಮ್। ರಾಕ್ಷಸಾಃ ಕಪಿಮುಖ್ಯೇಷು ಪಾತಯಾಂಚಕ್ರಿರೇ ತದಾ
ಆ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರು ವಾನರರ ನಾಯಕರ ಮೇಲೆ ಸಾವಿರಾರು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಭಾರಿಯಾಗಿ ಎಸೆದರು.
ವಾನರಾಶ್ಚೈವ ರಕ್ಷಃಸು ಗಿರಿವೃಕ್ಷಾನ್ ಮಹಾಶಿಲಾಃ। ಪ್ರವೀರಾಃ ಪಾತಯಾಮಾಸುರ್ಮತ್ತವಾರಣಸಂನಿಭಾಃ
ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಗಜದಂತೆ ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ವಾನರರು ರಾಕ್ಷಸರ ಮೇಲೆ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಮರಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಎಸೆದರು.
ಶೂರಾಣಾಂ ಯುಧ್ಯಮಾನಾನಾಂ ಸಮರೇಷ್ವನಿವರ್ತಿನಾಮ್। ತದ್ ರಾಕ್ಷಸಗಣಾನಾಂ ಚ ಸುಯುದ್ಧಂ ಸಮವರ್ತತ
ಹಿಂದೆ ಸರಿಯದ ಶೂರರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸಗಳ ನಡುವೆ ಭಯಾನಕವಾದ ಮತ್ತು ನಿಪುಣವಾದ ಯುದ್ಧವು ನಡೆಯಿತು.
ಪ್ರಭಿನ್ನಶಿರಸಃ ಕೇಚಿಚ್ಛಿನ್ನೈಃ ಪಾದೈಶ್ಚ ಬಾಹುಭಿಃ। ಶಸ್ತ್ರೈರರ್ದಿತದೇಹಾಸ್ತು ರುಧಿರೇಣ ಸಮುಕ್ಷಿತಾಃ
ಕೆಲವರ ತಲೆಗಳು ಚೂರುಚೂರಾಗಿ, ಕೆಲವರ ಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಳು ಕಡಿದುಹೋಗಿ, ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡ ದೇಹಗಳು ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ನೆನೆದುಹೋಗಿದ್ದವು.
ಹರಯೋ ರಾಕ್ಷಸಾಶ್ಚೈವ ಶೇರತೇ ಗಾಂ ಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ। ಕಙ್ಕಗೃಧ್ರಬಲಾಢ್ಯಾಶ್ಚ ಗೋಮಾಯುಕುಲಸಂಕುಲಾಃ
ವಾನರರೂ ರಾಕ್ಷಸರೂ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದರು; ಆ ಸುತ್ತಲೂ ಗಿಡುಗಗಳು, ಗಿಡುಗ ಗಿಡುಗಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುನಾಯಿ ಗುಂಪುಗಳು ಕೂಡಿದ್ದವು.
ಕಬನ್ಧಾನಿ ಸಮುತ್ಪೇತುರ್ಭೀರೂಣಾಂ ಭೀಷಣಾನಿ ವೈ। ಭುಜಪಾಣಿಶಿರಶ್ಛಿನ್ನಾಶ್ಛಿನ್ನಕಾಯಾಶ್ಚ ಭೂತಲೇ
ತಲೆ ಇಲ್ಲದ ದೇಹಗಳು ಭಯಭೀತರಿಗೆ ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಎದ್ದುಬಂದವು; ಕೈಗಳು, ಪಾದಗಳು, ತಲೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇಹಗಳು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಚದುರಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.
ವಾನರಾ ರಾಕ್ಷಸಾಶ್ಚಾಪಿ ನಿಪೇತುಸ್ತತ್ರ ಭೂತಲೇ। ತತೋ ವಾನರಸೈನ್ಯೇನ ಹನ್ಯಮಾನಂ ನಿಶಾಚರಮ್
ವಾನರರೂ ರಾಕ್ಷಸರೂ ಅಲ್ಲಿಯ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದರು; ನಂತರ ವಾನರಸೈನ್ಯವು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿತು.
ಪ್ರಾಭಜ್ಯತ ಬಲಂ ಸರ್ವಂ ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಪಶ್ಯತಃ। ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಭಯವಿತ್ರಸ್ತಾನ್ ಹನ್ಯಮಾನಾನ್ ಪ್ಲವಂಗಮೈಃ
ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರನು ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಅವನ ಸೈನ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚದುರಿ ಹೋದದು; ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದ ರಾಕ್ಷಸರು ವಾನರರಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು.
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ ರೋಷತಾಮ್ರಾಕ್ಷೋ ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್। ಪ್ರವಿವೇಶ ಧನುಷ್ಪಾಣಿಸ್ತ್ರಾಸಯನ್ ಹರಿವಾಹಿನೀಮ್
ಇದು ಕಂಡು, ಕೋಪದಿಂದ ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪಾದ ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರನು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು ಯುದ್ಧದೊಳಗೆ ಬಂದು, ವಾನರ ಸೇನೆಗೆ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು.