ಪತಾಕಾಲಂಕೃತಂ ದೀಪ್ತಂ ತಪ್ತಕಾಞ್ಚನಭೂಷಿತಮ್। ರಥಂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಸಮಾರೋಹಚ್ಚಮೂಪತಿಃ
ಪತಾಕೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಹೊಳೆಯುವ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ತನ್ನ ರಥವನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ಆ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಅದನ್ನು ಏರಿದನು.
ಋಷ್ಟಿಭಿಸ್ತೋಮರೈಶ್ಚಿತ್ರೈಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೈಶ್ಚ ಮುಸಲೈರಪಿ। ಭಿನ್ದಿಪಾಲೈಶ್ಚ ಚಾಪೈಶ್ಚ ಶಕ್ತಿಭಿಃ ಪಟ್ಟಿಶೈರಪಿ
ಅವರು ಭಿನ್ನಭಿನ್ನವಾದ ಭಾಲ, ತೋಮರ, ಮೃದುವಾದ ಮುಸಲು, ಬಿಲ್ಲು, ಚಕ್ರ, ಜಾವಲಿನ್ ಮತ್ತು ಕತ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಹಿಡಿದು ಬಂದರು.
ಖಡ್ಗೈಶ್ಚಕ್ರೈರ್ಗದಾಭಿಶ್ಚ ನಿಶಿತೈಶ್ಚ ಪರಶ್ವಧೈಃ। ಪದಾತಯಶ್ಚ ನಿರ್ಯಾನ್ತಿ ವಿವಿಧಾಃ ಶಸ್ತ್ರಪಾಣಯಃ
ಕತ್ತಿ, ಚಕ್ರ, ಗದೆ ಮತ್ತು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಪರಶುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಪಾದಾತಿಗಳು ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೊರಟರು.
ವಿಚಿತ್ರವಾಸಸಃ ಸರ್ವೇ ದೀಪ್ತಾ ರಾಕ್ಷಸಪುಙ್ಗವಾಃ। ಗಜಾ ಮಹೋತ್ಕಟಾಃ ಶೂರಾಶ್ಚಲನ್ತ ಇವ ಪರ್ವತಾಃ
ವಿಚಿತ್ರವಾದ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಾದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ರಾಕ್ಷಸರು, ಭಯಂಕರವಾದ ದೊಡ್ಡ ಆನೆಗಳು, ಪರ್ವತಗಳಂತೆ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ತೇ ಯುದ್ಧಕುಶಲಾ ರೂಢಾಸ್ತೋಮರಾಙ್ಕುಶಪಾಣಿಭಿಃ। ಅನ್ಯೇ ಲಕ್ಷಣಸಂಯುಕ್ತಾಃ ಶೂರಾರೂಢಾ ಮಹಾಬಲಾಃ
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದವರು ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಂಕುಶ ಹಿಡಿದು ಕುದುರೆ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಬಂದರು; ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಶುಭಚಿಹ್ನೆಗಳಿರುವ ಶೂರರು, ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.
ತದ್ ರಾಕ್ಷಸಬಲಂ ಸರ್ವಂ ವಿಪ್ರಸ್ಥಿತಮಶೋಭತ। ಪ್ರಾವೃಟ್ಕಾಲೇ ಯಥಾ ಮೇಘಾ ನರ್ದಮಾನಾಃ ಸವಿದ್ಯುತಃ
ಆ ರಾಕ್ಷಸ ಸೇನೆಯೆಲ್ಲಾ ಹೊರಟಾಗ, ಅದು ಮಳೆಗಾಲದ ಘೋರ ಮೇಘಗಳಂತೆ, ಮಿಂಚು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
ನಿಃಸೃತಾ ದಕ್ಷಿಣದ್ವಾರಾದಙ್ಗದೋ ಯತ್ರ ಯೂಥಪಃ। ತೇಷಾಂ ನಿಷ್ಕ್ರಮಮಾಣಾನಾಮಶುಭಂ ಸಮಜಾಯತ
ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅಂಗದನು ನಾಯಕನಾಗಿದ್ದನು; ಅವರು ಹೊರಬರುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕೆಟ್ಟ ಸೂಚನೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು.
ಆಕಾಶಾದ್ ವಿಘನಾತ್ ತೀವ್ರಾ ಉಲ್ಕಾಶ್ಚಾಭ್ಯಪತಂಸ್ತದಾ। ವಮನ್ತಃ ಪಾವಕಜ್ವಾಲಾಃ ಶಿವಾ ಘೋರಾ ವವಾಶಿರೇ
ಆಗ ಗಾಢವಾದ ಆಕಾಶದಿಂದ ಭಯಾನಕ ಉಲ್ಕೆಗಳು ಬಿದ್ದು, ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಗಳನ್ನು ಉಗುಳುತ್ತಾ ಬಿದ್ದವು; ಭಯಾನಕ ಶ್ವಾನಗಳು ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಕೂಗಿದವು.
ವ್ಯಾಹರನ್ತ ಮೃಗಾ ಘೋರಾ ರಕ್ಷಸಾಂ ನಿಧನಂ ತದಾ। ಸಮಾಪತನ್ತೋ ಯೋಧಾಸ್ತು ಪ್ರಾಸ್ಖಲಂಸ್ತತ್ರ ದಾರುಣಮ್
ಅ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಯಾನಕ ಮೃಗಗಳು ಕೂಗಿ, ರಾಕ್ಷಸರ ನಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು; ಯೋಧರು ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಭಯದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಅಡಿಕೆ ಬಿದ್ದರು.
ಏತಾನೌತ್ಪಾತಿಕಾನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರೋ ಮಹಾಬಲಃ। ಧೈರ್ಯಮಾಲಮ್ಬ್ಯ ತೇಜಸ್ವೀ ನಿರ್ಜಗಾಮ ರಣೋತ್ಸುಕಃ
ಈ ಅಪಶಕುನಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರನು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕನಾಗಿ ಹೊರಬಂದನು.
ತಾಂಸ್ತು ವಿದ್ರವತೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಾನರಾ ಜಿತಕಾಶಿನಃ। ಪ್ರಣೇದುಃ ಸುಮಹಾನಾದಾನ್ ದಿಶಃ ಶಬ್ದೇನ ಪೂರಯನ್
ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ಓಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಜಯಶಾಲಿಯಾದ ವಾನರರು ಭಾರೀ ಗರ್ಜನೆ ಮಾಡಿ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಶಬ್ದದಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದರು.
ತತಃ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ತುಮುಲಂ ಹರೀಣಾಂ ರಾಕ್ಷಸೈಃ ಸಹ। ಘೋರಾಣಾಂ ಭೀಮರೂಪಾಣಾಮನ್ಯೋನ್ಯವಧಕಾಙ್ಕ್ಷಿಣಾಮ್
ಆಮೇಲೆ ವಾನರರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ನಡುವೆ ಭಯಾನಕ ರೂಪದ, ಪರಸ್ಪರ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲು ಬಯಸುವ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
ನಿಷ್ಪತನ್ತೋ ಮಹೋತ್ಸಾಹಾ ಭಿನ್ನದೇಹಶಿರೋಧರಾಃ। ರುಧಿರೋಕ್ಷಿತಸರ್ವಾಙ್ಗಾ ನ್ಯಪತನ್ ಧರಣೀತಲೇ
ಮಹಾ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಧಾವಿಸಿದ ಯೋಧರು, ಅವರ ದೇಹ, ತಲೆ, ಕುತ್ತಿಗೆಗಳು ಚೂರುಚೂರಾಗಿ, ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ನೆನೆದು, ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದರು.
ಕೇಚಿದನ್ಯೋನ್ಯಮಾಸಾದ್ಯ ಶೂರಾಃ ಪರಿಘಬಾಹವಃ। ಚಿಕ್ಷಿಪುರ್ವಿವಿಧಾನ್ ಶಸ್ತ್ರಾನ್ ಸಮರೇಷ್ವನಿವರ್ತಿನಃ
ಕೆಲವರು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಾಗಿ, ಬಲವಾದ ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು, ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಎಸೆದು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯದೆ ಹೋರಾಡಿದರು.
ದ್ರುಮಾಣಾಂ ಚ ಶಿಲಾನಾಂ ಚ ಶಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಚಾಪಿ ನಿಃಸ್ವನಃ। ಶ್ರೂಯತೇ ಸುಮಹಾಂಸ್ತತ್ರ ಘೋರೋ ಹೃದಯಭೇದನಃ
ಅಲ್ಲಿ ಮರಗಳು, ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳ ಭಯಾನಕ, ಹೃದಯವನ್ನು ಚೂರುಮಾಡುವ ಭಾರೀ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಬಂತು.
ರಥನೇಮಿಸ್ವನಸ್ತತ್ರ ಧನುಷಶ್ಚಾಪಿ ಘೋರವತ್। ಶಙ್ಖಭೇರೀಮೃದಙ್ಗಾನಾಂ ಬಭೂವ ತುಮುಲಃ ಸ್ವನಃ
ಅಲ್ಲಿ ರಥಚಕ್ರಗಳ ಗರ್ಜನೆ, ಭಯಾನಕ ಧನುಸ್ಸಿನ ಶಬ್ದ, ಮತ್ತು ಶಂಖ, ಭೇರಿ, ಮೃದಂಗಗಳ ಭಾರೀ ಗದ್ದಲ ಕೇಳಿಬಂತು.
ಕೇಚಿದಸ್ತ್ರಾಣಿ ಸಂತ್ಯಜ್ಯ ಬಾಹುಯುದ್ಧಮಕುರ್ವತ
ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಕೈಯಿಂದಲೇ ಹೋರಾಟ ಆರಂಭಿಸಿದರು.
ತಲೈಶ್ಚ ಚರಣೈಶ್ಚಾಪಿ ಮುಷ್ಟಿಭಿಶ್ಚ ದ್ರುಮೈರಪಿ। ಜಾನುಭಿಶ್ಚ ಹತಾಃ ಕೇಚಿದ್ ಭಗ್ನದೇಹಾಶ್ಚ ರಾಕ್ಷಸಾಃ। ಶಿಲಾಭಿಶ್ಚೂರ್ಣಿತಾಃ ಕೇಚಿದ್ ವಾನರೈರ್ಯುದ್ಧದುರ್ಮದೈಃ
ಕೆಲ ರಾಕ್ಷಸರು ಹಸ್ತ, ಕಾಲು, ಮುಷ್ಟಿ, ಮರ ಮತ್ತು ಮೊಣಕಾಲಿನಿಂದ ಹೊಡೆದು ಬೀಳಲಾಯಿತು; ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ದೇಹ ಚೂರುಚೂರಾಗಿ, ಯುದ್ಧದ ಉನ್ಮಾದದಿಂದ ವಾನರರು ಎಸೆದ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಪುಡಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರೋ ಭೃಶಂ ಬಾಣೈ ರಣೇ ವಿತ್ರಾಸಯನ್ ಹರೀನ್। ಚಚಾರ ಲೋಕಸಂಹಾರೇ ಪಾಶಹಸ್ತ ಇವಾನ್ತಕಃ
ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಾನರರನ್ನು ಭಯಪಡಿಸುತ್ತಾ, ಪ್ರಪಂಚದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಶ ಹಿಡಿದ ಯಮನು ಹೇಗಿರುತ್ತಾನೋ ಹಾಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ಬಲವನ್ತೋಽಸ್ತ್ರವಿದುಷೋ ನಾನಾಪ್ರಹರಣಾ ರಣೇ। ಜಘ್ನುರ್ವಾನರಸೈನ್ಯಾನಿ ರಾಕ್ಷಸಾಃ ಕ್ರೋಧರ್ಮೂಚ್ಛಿತಾಃ
ಬಲಶಾಲಿಗಳು, ಆಯುಧಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರು, ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ರಾಕ್ಷಸರು, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತರಾಗಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಾನರ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದರು.
ಜಘ್ನೇ ತಾನ್ ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಧೃಷ್ಟೋ ವಾಲಿಸುತೋ ರಣೇ। ಕ್ರೋಧೇನ ದ್ವಿಗುಣಾವಿಷ್ಟಃ ಸಂವರ್ತಕ ಇವಾನಲಃ
ಧೃಷ್ಟನು, ವಾಲಿಯ ಮಗನು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆ ಎಲ್ಲಾ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ದ್ವಿಗುಣ ಕ್ರೋಧದಿಂದ, ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಹೊಡೆದು ಬೀಳಿಸಿದನು.
ತಾನ್ ರಾಕ್ಷಸಗಣಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ವೃಕ್ಷಮುದ್ಯಮ್ಯ ವೀರ್ಯವಾನ್। ಅಙ್ಗದಃ ಕ್ರೋಧತಾಮ್ರಾಕ್ಷಃ ಸಿಂಹಃ ಕ್ಷುದ್ರಮೃಗಾನಿವ
ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಅಂಗದನು, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪಾಗಿ, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮರವನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಆ ಎಲ್ಲಾ ರಾಕ್ಷಸ ಗುಂಪುಗಳ ಮೇಲೆ ಸಿಂಹವು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವಂತೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ್ದನು.
ಚಕಾರ ಕದನಂ ಘೋರಂ ಶಕ್ರತುಲ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ। ಅಙ್ಗದಾಭಿಹತಾಸ್ತತ್ರ ರಾಕ್ಷಸಾ ಭೀಮವಿಕ್ರಮಾಃ
ಇಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನಂತೆ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಅಂಗದನು ಭಯಾನಕವಾದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಭೀಕರವಾಗಿ ಕೊಂದುಹಾಕಿದನು.
ವಿಭಿನ್ನಶಿರಸಃ ಪೇತುರ್ನಿಕೃತ್ತಾ ಇವ ಪಾದಪಾಃ। ರಥೈಶ್ಚಿತ್ರೈರ್ಧ್ವಜೈರಶ್ವೈಃ ಶರೀರೈರ್ಹರಿರಕ್ಷಸಾಮ್
ಅವರ ತಲೆಗಳು ಚೂರುಚೂರಾಗಿ, ಕಡಿದ ಮರಗಳಂತೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದವು; ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ರಥಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ವಾನರರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಶವಗಳೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದವು.
ರುಧಿರೌಘೇಣ ಸಂಛನ್ನಾ ಭೂಮಿರ್ಭಯಕರೀ ತದಾ। ಹಾರಕೇಯೂರವಸ್ತ್ರೈಶ್ಚ ಶಸ್ತ್ರೈಶ್ಚ ಸಮಲಂಕೃತಾ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೆಲವು ರಕ್ತದ ಹರಿವಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು; ಹಾರಗಳು, ಕಂಕಣಗಳು, ಬಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿತ್ತು.
ಭೂಮಿರ್ಭಾತಿ ರಣೇ ತತ್ರ ಶಾರದೀವ ಯಥಾ ನಿಶಾ। ಅಙ್ಗದಸ್ಯ ಚ ವೇಗೇನ ತದ್ ರಾಕ್ಷಸಬಲಂ ಮಹತ್। ಪ್ರಾಕಮ್ಪತ ತದಾ ತತ್ರ ಪವನೇನಾಮ್ಬುದೋ ಯಥಾ
ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೆಲವು ಶರದೃತುವಿನ ರಾತ್ರಿ ಹೀಗೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಅಂಗದನ ವೇಗದಿಂದ ಆ ಮಹಾ ರಾಕ್ಷಸ ಸೇನೆ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಪಿಸುವ ಮೋಡದಂತೆ ನಡುಗುತ್ತಿತ್ತು.
thumb|ಚತುಷ್ಪಞ್ಚಾಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಚತುಷ್ಪಞ್ಚಾಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೬-
ಐವತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯ ಸರ್ಗವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ಸ್ವಬಲಸ್ಯ ಚ ಘಾತೇನ ಅಙ್ಗದಸ್ಯ ಬಲೇನ ಚ। ರಾಕ್ಷಸಃ ಕ್ರೋಧಮಾವಿಷ್ಟೋ ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರೋ ಮಹಾಬಲಃ
ತನ್ನ ಸೇನೆಯ ನಾಶವನ್ನು ಮತ್ತು ಅಂಗದನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡನು.
ವಿಸ್ಫಾರ್ಯ ಚ ಧನುರ್ಘೋರಂ ಶಕ್ರಾಶನಿಸಮಪ್ರಭಮ್। ವಾನರಾಣಾಮನೀಕಾನಿ ಪ್ರಾಕಿರಚ್ಛರವೃಷ್ಟಿಭಿಃ
ಅವನು ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಭಯಾನಕ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎಳೆದು, ವಾನರರ ಬಳಗಗಳ ಮೇಲೆ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿದನು.
ರಾಕ್ಷಸಾಶ್ಚಾಪಿ ಮುಖ್ಯಾಸ್ತೇ ರಥೇಷು ಸಮವಸ್ಥಿತಾಃ। ನಾನಾಪ್ರಹರಣಾಃ ಶೂರಾಃ ಪ್ರಾಯುಧ್ಯನ್ತ ತದಾ ರಣೇ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ರಾಕ್ಷಸರು ತಮ್ಮ ರಥಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದರು.