ಅಸ್ಮಿನ್ ಮುಹೂರ್ತೇ ಸುಗ್ರೀವ ಪ್ರತಿಯಾತುಮಿತೋಽರ್ಹಸಿ। ಮತ್ವಾ ಹೀನಂ ಮಯಾ ರಾಜನ್ ರಾವಣೋಽಭಿಭವಿಷ್ಯತಿ
ಈ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ, ಸುಗ್ರೀವ, ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಇಂದೇ ಹಿಂತಿರುಗಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ರಾವಣನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಬಹುದು.
ಅಙ್ಗದಂ ತು ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಸಸೈನ್ಯಂ ಸಪರಿಚ್ಛದಮ್। ಸಾಗರಂ ತರ ಸುಗ್ರೀವ ನೀಲೇನ ಚ ನಲೇನ ಚ
ಅಂಗದನನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ ನೀನು ನೀಲ ಮತ್ತು ನಲನ ಜೊತೆಗೆ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟು, ಸುಗ್ರೀವ.
ಕೃತಂ ಹಿ ಸುಮಹತ್ಕರ್ಮ ಯದನ್ಯೈರ್ದುಷ್ಕರಂ ರಣೇ। ಋಕ್ಷರಾಜೇನ ತುಷ್ಯಾಮಿ ಗೋಲಾಙ್ಗೂಲಾಧಿಪೇನ ಚ
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇತರರಿಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಮಹತ್ತರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಗಿದೆ; ನಾನು ವಾನರರಾಯನಿಗೂ ಕರಡಿಗಳ ರಾಜನಿಗೂ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ.
ಅಙ್ಗದೇನ ಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಮೈನ್ದೇನ ದ್ವಿವಿದೇನ ಚ। ಯುದ್ಧಂ ಕೇಸರಿಣಾ ಸಂಖ್ಯೇ ಘೋರಂ ಸಮ್ಪಾತಿನಾ ಕೃತಮ್
ಅಂಗದನು, ಮೈಂದನು, ದ್ವಿವಿದನು ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಶರಿಯೂ ಸಂಪಾತಿಯೂ ಹೋರಾಡಿದ ಭಯಾನಕ ಯುದ್ಧವು ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರಶಂಸನೀಯವಾಗಿದೆ.
ಗವಯೇನ ಗವಾಕ್ಷೇಣ ಶರಭೇಣ ಗಜೇನ ಚ। ಅನ್ಯೈಶ್ಚ ಹರಿಭಿರ್ಯುದ್ಧಂ ಮದರ್ಥೇ ತ್ಯಕ್ತಜೀವಿತೈಃ
ಗವಯ, ಗವಾಕ್ಷ, ಶರಭ, ಗಜ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ವಾನರರು ನನ್ನಿಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಜೀವವನ್ನೇ ತ್ಯಜಿಸಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದರು.
ನ ಚಾತಿಕ್ರಮಿತುಂ ಶಕ್ಯಂ ದೈವಂ ಸುಗ್ರೀವ ಮಾನುಷೈಃ। ಯತ್ತು ಶಕ್ಯಂ ವಯಸ್ಯೇನ ಸುಹೃದಾ ವಾ ಪರಂ ಮಮ
ಸುಗ್ರೀವ, ಮಾನವನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ದೈವವನ್ನು ಮೀರಿ ಏನು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿ ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೀನು ಮಾಡಿದ್ದೀಯೆ.
ಕೃತಂ ಸುಗ್ರೀವ ತತ್ ಸರ್ವಂ ಭವತಾ ಧರ್ಮಭೀರುಣಾ। ಮಿತ್ರಕಾರ್ಯಂ ಕೃತಮಿದಂ ಭವದ್ಭಿರ್ವಾನರರ್ಷಭಾಃ
ಸುಗ್ರೀವ, ನೀನು ಧರ್ಮಭಯದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದೀಯೆ; ನೀನೂ ಈ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠರೂ ಸ್ನೇಹದ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ್ದೀರಿ.
ಅನುಜ್ಞಾತಾ ಮಯಾ ಸರ್ವೇ ಯಥೇಷ್ಟಂ ಗನ್ತುಮರ್ಹಥ। ಶುಶ್ರುವುಸ್ತಸ್ಯ ಯೇ ಸರ್ವೇ ವಾನರಾಃ ಪರಿದೇವಿತಮ್
ನಾನು ನಿಮಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ್ದೇನೆ; ನೀವು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ಹೋಗಬಹುದು. ಅವನ ದುಃಖವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ವಾನರರು ಅಳಿದರು.
ವರ್ತಯಾಂಚಕ್ರಿರೇಽಶ್ರೂಣಿ ನೇತ್ರೈಃ ಕೃಷ್ಣೇತರೇಕ್ಷಣಾಃ
ಕಪ್ಪು ಹಾಗೂ ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅವರು ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು.
ತತಃ ಸರ್ವಾಣ್ಯನೀಕಾನಿ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ ವಿಭೀಷಣಃ। ಆಜಗಾಮ ಗದಾಪಾಣಿಸ್ತ್ವರಿತಂ ಯತ್ರ ರಾಘವಃ
ಅನಂತರ, ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಎಲ್ಲಾ ಸೇನೆಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿ, ವಿಭೀಷಣನು ವೇಗವಾಗಿ ರಾಮನಿರುವ ಕಡೆಗೆ ಬಂತು.
ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತ್ವರಿತಂ ಯಾನ್ತಂ ನೀಲಾಞ್ಜನಚಯೋಪಮಮ್। ವಾನರಾ ದುದ್ರುವುಃ ಸರ್ವೇ ಮನ್ಯಮಾನಾಸ್ತು ರಾವಣಿಮ್
ಅವನನ್ನು ಕಾಜಲದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿ, ವೇಗವಾಗಿ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಎಲ್ಲ ವಾನರರೂ ಅವನು ರಾವಣನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಓಡಿಹೋದರು.
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಏಕೋನಪಞ್ಚಾಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೬-
ಇಂತಾಗಿ ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಸರ್ಗ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
thumb|ಪಞ್ಚಾಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಪಞ್ಚಾಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೬-
ಈಗ ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಐದನೆಯ ಸರ್ಗವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ಅಥೋವಾಚ ಮಹಾತೇಜಾ ಹರಿರಾಜೋ ಮಹಾಬಲಃ। ಕಿಮಿಯಂ ವ್ಯಥಿತಾ ಸೇನಾ ಮೂಢವಾತೇವ ನೌರ್ಜಲೇ
ಆಗ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ವಾನರರ ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: ಈ ಸೇನೆಗೆ ಏನು ಆಯಿತು? ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದ ಹಡಗಿನಂತೆ ಯಾಕೆ ಕಂಗಾಲಾಗಿದೆ?
ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಾಲಿಪುತ್ರೋಽಙ್ಗದೋಽಬ್ರವೀತ್। ನ ತ್ವಂ ಪಶ್ಯಸಿ ರಾಮಂ ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಚ ಮಹಾರಥಮ್
ಸುಗ್ರೀವನ ಮಾತು ಕೇಳಿ ವಾಲಿಪುತ್ರ ಅಂಗದನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: ನೀನು ರಾಮನನ್ನೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನೂ, ಆ ಮಹಾರಥಿಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲವೇ?
ಶರಜಾಲಾಚಿತೌ ವೀರಾವುಭೌ ದಶರಥಾತ್ಮಜೌ। ಶರತಲ್ಪೇ ಮಹಾತ್ಮಾನೌ ಶಯಾನೌ ರುಧಿರೋಕ್ಷಿತೌ
ದಶರಥನ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು, ಬಾಣಗಳ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದಾರೆ; ಅವರ ದೇಹಗಳು ರಕ್ತದಿಂದ ತೊಯ್ದಿವೆ.
ಅಥಾಬ್ರವೀದ್ ವಾನರೇನ್ದ್ರಃ ಸುಗ್ರೀವಃ ಪುತ್ರಮಙ್ಗದಮ್। ನಾನಿಮಿತ್ತಮಿದಂ ಮನ್ಯೇ ಭವಿತವ್ಯಂ ಭಯೇನ ತು
ಆಗ ವಾನರರಾಜ ಸುಗ್ರೀವನು ತನ್ನ ಮಗ ಅಂಗದನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು: ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲವೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಇದು ಭಯದಿಂದಲೇ ಆಗಿರಬೇಕು.
ವಿಷಣ್ಣವದನಾ ಹ್ಯೇತೇ ತ್ಯಕ್ತಪ್ರಹರಣಾ ದಿಶಃ। ಪಲಾಯನ್ತೇಽತ್ರ ಹರಯಸ್ತ್ರಾಸಾದುತ್ಫುಲ್ಲಲೋಚನಾಃ
ಈ ವಾನರರು ಮುಖ ಕುಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಭಯದಿಂದ ಓಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಭಯದಿಂದ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿವೆ.
ಅನ್ಯೋನ್ಯಸ್ಯ ನ ಲಜ್ಜನ್ತೇ ನ ನಿರೀಕ್ಷನ್ತಿ ಪೃಷ್ಠತಃ। ವಿಪ್ರಕರ್ಷನ್ತಿ ಚಾನ್ಯೋನ್ಯಂ ಪತಿತಂ ಲಙ್ಘಯನ್ತಿ ಚ
ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಲಜ್ಜಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ, ಹಿಂದುಗಡೆ ನೋಡುತ್ತಿಲ್ಲ; ಒಬ್ಬರನ್ನು ಒಬ್ಬರು ಎಳೆಯುತ್ತಾರೆ, ಬಿದ್ದವರ ಮೇಲೆ ಹಾರಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
ಏತಸ್ಮಿನ್ನನ್ತರೇ ವೀರೋ ಗದಾಪಾಣಿರ್ವಿಭೀಷಣಃ। ಸುಗ್ರೀವಂ ವರ್ಧಯಾಮಾಸ ರಾಘವಂ ಚ ಜಯಾಶಿಷಾ
ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಗದಾಧಾರಿ ವಿಭೀಷಣನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿ, ರಾಮನಿಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ ಎಂದು ಆಶೀರ್ವಾದಿಸಿದನು.
ವಿಭೀಷಣಂ ಚ ಸುಗ್ರೀವೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಾನರಭೀಷಣಮ್। ಋಕ್ಷರಾಜಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಸಮೀಪಸ್ಥಮುವಾಚ ಹ
ವಿಭೀಷಣನನ್ನು ಮತ್ತು ವಾನರರಿಗೆ ಭಯಂಕರನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಕರಡಿಯ ರಾಜನನ್ನು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ವಿಭೀಷಣೋಽಯಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೋ ಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಾನರರ್ಷಭಾಃ। ದ್ರವನ್ತ್ಯಾಯತಸಂತ್ರಾಸಾ ರಾವಣಾತ್ಮಜಶಙ್ಕಯಾ
ಈತ ವಿಭೀಷಣನು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ; ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ವಾನರರೊಳಗಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ರಾವಣನ ಮಗನೆಂದು ಭಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಶೀಘ್ರಮೇತಾನ್ ಸುಸಂತ್ರಸ್ತಾನ್ ಬಹುಧಾ ವಿಪ್ರಧಾವಿತಾನ್। ಪರ್ಯವಸ್ಥಾಪಯಾಖ್ಯಾಹಿ ವಿಭೀಷಣಮುಪಸ್ಥಿತಮ್
ಈ ಭಯಭೀತರಾಗಿಯೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚದುರಿ ಹೋದ ವಾನರರನ್ನು ಬೇಗನೆ ಸೇರಿಸಿ, ವಿಭೀಷಣನು ಬಂದಿದ್ದಾನೆಂದು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಸು.
ಸುಗ್ರೀವೇಣೈವಮುಕ್ತಸ್ತು ಜಾಮ್ಬವಾನೃಕ್ಷಪಾರ್ಥಿವಃ। ವಾನರಾನ್ ಸಾನ್ತ್ವಯಾಮಾಸ ಸಂನಿವರ್ತ್ಯ ಪ್ರಧಾವತಃ
ಸುಗ್ರೀವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಕರಡಿಯ ರಾಜ ಜಾಂಬವನ್ತನು ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ವಾನರರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಕರೆತಂದನು.
ತೇ ನಿವೃತ್ತಾಃ ಪುನಃ ಸರ್ವೇ ವಾನರಾಸ್ತ್ಯಕ್ತಸಾಧ್ವಸಾಃ। ಋಕ್ಷರಾಜವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ತಂ ಚ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಭೀಷಣಮ್
ಕರಡಿಯ ರಾಜನ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಮತ್ತು ವಿಭೀಷಣನನ್ನು ನೋಡಿ, ಎಲ್ಲ ವಾನರರು ಮತ್ತೆ ಬಂದು ಭಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು.
ವಿಭೀಷಣಸ್ತು ರಾಮಸ್ಯ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಗಾತ್ರಂ ಶರೈಶ್ಚಿತಮ್। ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ತು ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಬಭೂವ ವ್ಯಥಿತಸ್ತದಾ
ಆದರೆ ವಿಭೀಷಣನು ರಾಮನ ದೇಹವನ್ನು ಬಾಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದುದನ್ನು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ದೇಹವನ್ನೂ ನೋಡಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಅವನು ತುಂಬಾ ದುಃಖಪಟ್ಟನು.
ಜಲಕ್ಲಿನ್ನೇನ ಹಸ್ತೇನ ತಯೋರ್ನೇತ್ರೇ ವಿಮೃಜ್ಯ ಚ। ಶೋಕಸಮ್ಪೀಡಿತಮನಾ ರುರೋದ ವಿಲಲಾಪ ಚ
ನೀರಿನಿಂದ ತೊಳೆದ ಕೈಯಿಂದ ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಒರೆದು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶೋಕದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಅವನು ಅಳುತ್ತಾ ಪಾಡಿಕೊಂಡನು.
ಇಮೌ ತೌ ಸತ್ತ್ವಸಮ್ಪನ್ನೌ ವಿಕ್ರಾನ್ತೌ ಪ್ರಿಯಸಂಯುಗೌ। ಇಮಾಮವಸ್ಥಾಂ ಗಮಿತೌ ರಾಕ್ಷಸೈಃ ಕೂಟಯೋಧಿಭಿಃ
ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಯುದ್ಧವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಈ ಇಬ್ಬರನ್ನು, ಮೋಸಗಾರ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಭ್ರಾತೃಪುತ್ರೇಣ ಚೈತೇನ ದುಷ್ಪುತ್ರೇಣ ದುರಾತ್ಮನಾ। ರಾಕ್ಷಸ್ಯಾ ಜಿಹ್ಮಯಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ವಞ್ಚಿತಾವೃಜುವಿಕ್ರಮೌ
ಈ ದುಷ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನ ರಾಕ್ಷಸನ ಮಗನಿಂದ, ನೇರವಾದ ಈ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು ಕುಟಿಲ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮೋಸಹೋಗಿದ್ದಾರೆ.
ಶರೈರಿಮಾವಲಂ ವಿದ್ಧೌ ರುಧಿರೇಣ ಸಮುಕ್ಷಿತೌ। ವಸುಧಾಯಾಮಿಮೌ ಸುಪ್ತೌ ದೃಶ್ಯೇತೇ ಶಲ್ಯಕಾವಿವ
ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದು, ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ನೆನೆಯಾಗಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವ ಈ ಇಬ್ಬರು ದೊಡ್ಡ ಆನೆಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.