ರಾಮಂ ಕಮಲಪತ್ರಾಕ್ಷಂ ಶರಣ್ಯಂ ರಣತೋಷಿಣಮ್। ಶುಶೋಚ ಭ್ರಾತರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪತಿತಂ ಧರಣೀತಲೇ
ಕಮಲದ ಹೂವಿನಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ, ಎಲ್ಲರ ಆಶ್ರಯನಾದ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಡುವ ರಾಮನನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನ ತಮ್ಮನು ಆಳವಾದ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು.
ಹರಯಶ್ಚಾಪಿ ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಂತಾಪಂ ಪರಮಂ ಗತಾಃ। ಶೋಕಾರ್ತಾಶ್ಚುಕ್ರುಶುರ್ಘೋರಮಶ್ರುಪೂರಿತಲೋಚನಾಃ
ಆ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿ ವಾನರರು ತುಂಬಾ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು; ದುಃಖದಿಂದ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಅಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
ಬದ್ಧೌ ತು ತೌ ವೀರಶಯೇ ಶಯಾನೌ ತೇ ವಾನರಾಃ ಸಮ್ಪರಿವಾರ್ಯ ತಸ್ಥುಃ। ಸಮಾಗತಾ ವಾಯುಸುತಪ್ರಮುಖ್ಯಾ ವಿಷಾದಮಾರ್ತಾಃ ಪರಮಂ ಚ ಜಗ್ಮುಃ
ಆ ಇಬ್ಬರೂ ವೀರಶಯನದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾಗ, ಹನುಮಂತನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ವಾನರರು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸೇರಿ, ಆಳವಾದ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಅವರೆದುರು ನಿಂತುಕೊಂಡರು.
thumb|ಷಟ್ಚತ್ವಾರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಷಟ್ಚತ್ವಾರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೬-
ಈಗ ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದ ನಲವತ್ತಾರುನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ತತೋ ದ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವೀಂ ಚೈವ ವೀಕ್ಷಮಾಣಾ ವನೌಕಸಃ। ದದೃಶುಃ ಸಂತತೌ ಬಾಣೈರ್ಭ್ರಾತರೌ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ
ಆಗ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ, ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು.
ವೃಷ್ಟ್ವೇವೋಪರತೇ ದೇವೇ ಕೃತಕರ್ಮಣಿ ರಾಕ್ಷಸೇ। ಆಜಗಾಮಾಥ ತಂ ದೇಶಂ ಸಸುಗ್ರೀವೋ ವಿಭೀಷಣಃ
ಮಳೆ ನಿಂತು, ರಾಕ್ಷಸನು ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಸುಗ್ರೀವ ಮತ್ತು ವಿಭೀಷಣರು ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದರು.
ನೀಲಶ್ಚ ದ್ವಿವಿದೋ ಮೈನ್ದಃ ಸುಷೇಣಃ ಕುಮುದೋಽಙ್ಗದಃ। ತೂರ್ಣಂ ಹನುಮತಾ ಸಾರ್ಧಮನ್ವಶೋಚನ್ತ ರಾಘವೌ
ನೀಲ, ದ್ವಿವಿದ, ಮೈಂದ, ಸುಷೇಣ, ಕುಮುದ ಮತ್ತು ಅಂಗದರು ಹನುಮಂತನ ಜೊತೆ ಬೇಗ ಬಂದರು; ಅವರು ರಾಘವ ಸಹೋದರರಿಗಾಗಿ ದುಃಖಿಸಿದರು.
ಅಚೇಷ್ಟೌ ಮನ್ದನಿಃಶ್ವಾಸೌ ಶೋಣಿತೇನ ಪರಿಪ್ಲುತೌ। ಶರಜಾಲಾಚಿತೌ ಸ್ತಬ್ಧೌ ಶಯಾನೌ ಶರತಲ್ಪಗೌ
ಅವರು ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದೆ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ, ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ನೆನೆದು, ಬಾಣಗಳ ಗುಚ್ಚದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಬಾಣಗಳ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾಗಿ ಮಲಗಿದ್ದರು.
ನಿಃಶ್ವಸನ್ತೌ ಯಥಾ ಸರ್ಪೌ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟೌ ಮನ್ದವಿಕ್ರಮೌ। ರುಧಿರಸ್ರಾವದಿಗ್ಧಾಙ್ಗೌ ತಪನೀಯಾವಿವ ಧ್ವಜೌ
ಅವರು ಹಾವುಗಳಂತೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ, ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದೆ ದುರ್ಬಲರಾಗಿದ್ದರು; ಅವರ ದೇಹಗಳು ರಕ್ತದಿಂದ ಲೇಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ಹೊಳೆಯುವ ಧ್ವಜಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು.
ತೌ ವೀರಶಯನೇ ವೀರೌ ಶಯಾನೌ ಮನ್ದಚೇಷ್ಟಿತೌ। ಯೂಥಪೈಃ ಸ್ವೈಃ ಪರಿವೃತೌ ಬಾಷ್ಪವ್ಯಾಕುಲಲೋಚನೈಃ
ಆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು ವೀರಶಯನದಲ್ಲಿ ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಚಲಿಸದೆ ಮಲಗಿದ್ದರು; ಅವರ ಸುತ್ತಲೂ ತಮ್ಮ ನಾಯಕರು ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ನಿಂತಿದ್ದರು.
ರಾಘವೌ ಪತಿತೌ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶರಜಾಲಸಮನ್ವಿತೌ। ಬಭೂವುರ್ವ್ಯಥಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ವಾನರಾಃ ಸವಿಭೀಷಣಾಃ
ರಾಘವ ಸಹೋದರರು ಬಿದ್ದಿದ್ದು, ಬಾಣಗಳ ಗುಚ್ಛದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಎಲ್ಲಾ ವಾನರರು ಮತ್ತು ವಿಭೀಷಣರು ತುಂಬಾ ದುಃಖಗೊಂಡರು.
ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ನಿರೀಕ್ಷನ್ತೋ ದಿಶಃ ಸರ್ವಾಶ್ಚ ವಾನರಾಃ। ನ ಚೈನಂ ಮಾಯಯಾ ಛನ್ನಂ ದದೃಶೂ ರಾವಣಿಂ ರಣೇ
ಎಲ್ಲ ವಾನರರು ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರು; ಆದರೆ ರಾವಣನ ಮಗನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮರೆಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.
ತಂ ತು ಮಾಯಾಪ್ರತಿಚ್ಛನ್ನಂ ಮಾಯಯೈವ ವಿಭೀಷಣಃ। ವೀಕ್ಷಮಾಣೋ ದದರ್ಶಾಗ್ರೇ ಭ್ರಾತುಃ ಪುತ್ರಮವಸ್ಥಿತಮ್। ತಮಪ್ರತಿಮಕರ್ಮಾಣಮಪ್ರತಿದ್ವನ್ದ್ವಮಾಹವೇ
ಆದರೆ ವಿಭೀಷಣನು ಅವನನ್ನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮರೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಗಮನದಿಂದ ನೋಡಿ, ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಮಗನನ್ನು ಮುಂದೆ ಕಾಣುವಂತಾಯಿತು; ಅವನು ಅಪಾರ ಕಾರ್ಯಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದನು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನ ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ದದರ್ಶಾನ್ತರ್ಹಿತಂ ವೀರಂ ವರದಾನಾದ್ ವಿಭೀಷಣಃ। ತೇಜಸಾ ಯಶಸಾ ಚೈವ ವಿಕ್ರಮೇಣ ಚ ಸಂಯುತಃ
ವಿಭೀಷಣನು ವರಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶ, ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆ ವೀರನನ್ನು ಮರೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಕಂಡನು.
ಇನ್ದ್ರಜಿತ್ ತ್ವಾತ್ಮನಃ ಕರ್ಮ ತೌ ಶಯಾನೌ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಚ। ಉವಾಚ ಪರಮಪ್ರೀತೋ ಹರ್ಷಯನ್ ಸರ್ವರಾಕ್ಷಸಾನ್
ಇಂದ್ರಜಿತನು ತನ್ನ ಸಾಧನೆಯನ್ನೂ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಲಗಿರುವುದನ್ನೂ ನೋಡಿ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನೂ ಹರ್ಷದಿಂದ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೀಗೆಂದನು.
ದೂಷಣಸ್ಯ ಚ ಹನ್ತಾರೌ ಖರಸ್ಯ ಚ ಮಹಾಬಲೌ। ಸಾದಿತೌ ಮಾಮಕೈರ್ಬಾಣೈರ್ಭ್ರಾತರೌ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ
ದುಷಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಖರರನ್ನು ಕೊಂದ ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಎಂಬ ಸಹೋದರರನ್ನು ನನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾರೆ.
ನೇಮೌ ಮೋಕ್ಷಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಾವೇತಸ್ಮಾದಿಷುಬನ್ಧನಾತ್। ಸರ್ವೈರಪಿ ಸಮಾಗಮ್ಯ ಸರ್ಷಿಸಙ್ಘೈಃ ಸುರಾಸುರೈಃ
ಈ ಬಾಣಗಳ ಬಂಧನದಿಂದ ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದು ಯಾರಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ಕೂಡ ಸೇರಿಕೊಂಡರೂ ಸಹ.
ಯತ್ಕೃತೇ ಚಿನ್ತಯಾನಸ್ಯ ಶೋಕಾರ್ತಸ್ಯ ಪಿತುರ್ಮಮ। ಅಸ್ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ಶಯನಂ ಗಾತ್ರೈಸ್ತ್ರಿಯಾಮಾ ಯಾತಿ ಶರ್ವರೀ
ಅವನ ಕಾರಣದಿಂದ ನನ್ನ ತಂದೆ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಚಿಂತೆಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ, ದೇಹದಿಂದ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನೂ ಸ್ಪರ್ಶಿಸದೆ, ಮೂರು ಪ್ರಹರಗಳ ಕಾಲ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕೃತ್ಸ್ನೇಯಂ ಯತ್ಕೃತೇ ಲಙ್ಕಾ ನದೀ ವರ್ಷಾಸ್ವಿವಾಕುಲಾ। ಸೋಽಯಂ ಮೂಲಹರೋಽನರ್ಥಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಶಮಿತೋ ಮಯಾ
ಅವನಿಗಾಗಿ ಲಂಕೆಯೆಲ್ಲಾ ಮಳೆಗಾಲದ ನದಿಯಂತೆ ಗೊಂದಲಗೊಂಡಿದೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನರ್ಥಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಆ ಮೂಲವನ್ನು ನಾನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದ್ದೇನೆ.
ರಾಮಸ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯೈವ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಚ ವನೌಕಸಾಮ್। ವಿಕ್ರಮಾ ನಿಷ್ಫಲಾಃ ಸರ್ವೇ ಯಥಾ ಶರದಿ ತೋಯದಾಃ
ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳ ಶೌರ್ಯವೆಲ್ಲವೂ ಫಲವಿಲ್ಲದೆ ಹೋದಂತಾಗಿದೆ, ಹಗುರಿನ ಕಾಲದ ಮೋಡಗಳು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ.
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ತಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಪರಿಪಶ್ಯತಃ। ಯೂಥಪಾನಪಿ ತಾನ್ ಸರ್ವಾಂಸ್ತಾಡಯತ್ ಸ ಚ ರಾವಣಿಃ
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ರಾಕ್ಷಸರೆಲ್ಲಾ ನೋಡುತ್ತಾ ಇದ್ದಾಗ, ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಆ ವಾನರ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದನು.
ನೀಲಂ ನವಭಿರಾಹತ್ಯ ಮೈನ್ದಂ ಸದ್ವಿವಿದಂ ತಥಾ। ತ್ರಿಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿರಮಿತ್ರಘ್ನಸ್ತತಾಪ ಪರಮೇಷುಭಿಃ
ನೀಲನನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಮೈಂದ ಮತ್ತು ವಿವಿದರನ್ನು ಕೂಡ ಮೂರು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು.
ಜಾಮ್ಬವನ್ತಂ ಮಹೇಷ್ವಾಸೋ ವಿದ್ಧ್ವಾ ಬಾಣೇನ ವಕ್ಷಸಿ। ಹನೂಮತೋ ವೇಗವತೋ ವಿಸಸರ್ಜ ಶರಾನ್ ದಶ
ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಧನುರ್ಧಾರಿ ಜಾಂಬವಂತನನ್ನು ಎದೆಗೆ ಒಂದು ಬಾಣದಿಂದ ಇರಿದು, ವೇಗವಾದ ಹನುಮಂತನ ಮೇಲೆ ಹತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿದನು.
ಗವಾಕ್ಷಂ ಶರಭಂ ಚೈವ ತಾವಪ್ಯಮಿತವಿಕ್ರಮೌ। ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಮಹಾವೇಗೋ ವಿವ್ಯಾಧ ಯುಧಿ ರಾವಣಿಃ
ಅಮಿತ ಶೌರ್ಯ ಹೊಂದಿದ ಗವಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಶರಭರನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಎರಡು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಇರಿದನು.
ಗೋಲಾಙ್ಗೂಲೇಶ್ವರಂ ಚೈವ ವಾಲಿಪುತ್ರಮಥಾಙ್ಗದಮ್। ವಿವ್ಯಾಧ ಬಹುಭಿರ್ಬಾಣೈಸ್ತ್ವರಮಾಣೋಽಥ ರಾವಣಿಃ
ಮಕ್ಕಳ ರಾಜನಾದ ಗೋಲಾಂಗೂಲನನ್ನೂ, ವಾಲಿಯ ಮಗ ಅಂಗದನನ್ನೂ ರಾವಣ ಪುತ್ರನು ಬೇಗನೆ ಅನೇಕ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಇರಿದನು.
ತಾನ್ ವಾನರವರಾನ್ ಭಿತ್ತ್ವಾ ಶರೈರಗ್ನಿಶಿಖೋಪಮೈಃ। ನನಾದ ಬಲವಾಂಸ್ತತ್ರ ಮಹಾಸತ್ತ್ವಃ ಸ ರಾವಣಿಃ
ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆ ವಾನರ ಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನು ಇರಿದು, ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ರಾವಣ ಪುತ್ರನು ಅಲ್ಲೇ ಗರ್ಜಿಸಿದನು.
ತಾನರ್ದಯಿತ್ವಾ ಬಾಣೌಘೈಸ್ತ್ರಸಯಿತ್ವಾ ಚ ವಾನರಾನ್। ಪ್ರಜಹಾಸ ಮಹಾಬಾಹುರ್ವಚನಂ ಚೇದಮಬ್ರವೀತ್
ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಪೀಡಿಸಿ, ವಾನರರನ್ನು ಭಯಪಟ್ಟು, ಆ ಮಹಾಬಾಹುನು ನಗುತ್ತಾ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
ಶರಬನ್ಧೇನ ಘೋರೇಣ ಮಯಾ ಬದ್ಧೌ ಚಮೂಮುಖೇ। ಸಹಿತೌ ಭ್ರಾತರಾವೇತೌ ನಿಶಾಮಯತ ರಾಕ್ಷಸಾಃ
ಭಯಾನಕವಾದ ಬಾಣಬಂಧದಿಂದ ನಾನು ಈ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರನ್ನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿದ್ದೇನೆ; ನೋಡಿರಿ ರಾಕ್ಷಸರೇ.
ಏವಮುಕ್ತಾಸ್ತು ತೇ ಸರ್ವೇ ರಾಕ್ಷಸಾಃ ಕೂಟಯೋಧಿನಃ। ಪರಂ ವಿಸ್ಮಯಮಾಪನ್ನಾಃ ಕರ್ಮಣಾ ತೇನ ಹರ್ಷಿತಾಃ
ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ಆ ಕುಟಿಲ ಯೋಧರಾದ ರಾಕ್ಷಸರು ಆ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಾ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು.
ವಿನೇದುಶ್ಚ ಮಹಾನಾದಾನ್ ಸರ್ವೇ ತೇ ಜಲದೋಪಮಾಃ। ಹತೋ ರಾಮ ಇತಿ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ರಾವಣಿಂ ಸಮಪೂಜಯನ್
ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಮೇಘಗಳಂತೆ ಭಾರೀ ಗರ್ಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ, 'ರಾಮನು ಹತನಾಗಿದ್ದಾನೆ' ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ರಾವಣ ಪುತ್ರನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದರು.