ಪಫಾಲ ಚ ತದಾಕ್ರಾನ್ತಂ ದಶಗ್ರೀವಸ್ಯ ಪಶ್ಯತಃ। ಪುರಾ ಹಿಮವತಃ ಶೃಙ್ಗಂ ವಜ್ರೇಣೇವ ವಿದಾರಿತಮ್
ಅವನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದ ರಾವಣನ ಮುಂದೆ, ಅಂಗದನು ಆ ಅರಮನೆಯ ಶಿಖರವನ್ನು, ವಜ್ರದಿಂದ ಹೊಡೆದ ಹಿಮಾಲಯದ ಶೃಂಗದಂತೆ, ಭಗ್ನಗೊಳಿಸಿದನು.
ಭಙ್ಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರಾಸಾದಶಿಖರಂ ನಾಮ ವಿಶ್ರಾವ್ಯ ಚಾತ್ಮನಃ। ವಿನದ್ಯ ಸುಮಹಾನಾದಮುತ್ಪಪಾತ ವಿಹಾಯಸಾ
ಅರಮನೆಯ ಶಿಖರವನ್ನು ಒಡೆದು, ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಘೋಷಿಸಿ, ಭಾರೀ ಗರ್ಜನೆ ಮಾಡಿ, ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ಹೋದನು.
ವ್ಯಥಯನ್ ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಹರ್ಷಯಂಶ್ಚಾಪಿ ವಾನರಾನ್। ಸ ವಾನರಾಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ತು ರಾಮಪಾರ್ಶ್ವಮುಪಾಗತಃ
ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ರಾಕ್ಷಸರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗಡಿಬಿಡಿಗೊಳಿಸಿ, ವಾನರರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ, ವಾನರರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು.
ರಾವಣಸ್ತು ಪರಂ ಚಕ್ರೇ ಕ್ರೋಧಂ ಪ್ರಾಸಾದಧರ್ಷಣಾತ್। ವಿನಾಶಂ ಚಾತ್ಮನಃ ಪಶ್ಯನ್ ನಿಃಶ್ವಾಸಪರಮೋಽಭವತ್
ಅವನ ಅರಮನೆ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದುದರಿಂದ ರಾವಣನಿಗೆ ಭಾರೀ ಕೋಪವಾಯಿತು. ತನ್ನ ನಾಶವನ್ನು ಕಂಡು, ಆಳವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ರಾಮಸ್ತು ಬಹುಭಿರ್ಹೃಷ್ಟೈರ್ವಿನದದ್ಭಿಃ ಪ್ಲವಙ್ಗಮೈಃ। ವೃತೋ ರಿಪುವಧಾಕಾಙ್ಕ್ಷೀ ಯುದ್ಧಾಯೈವಾಭ್ಯವರ್ತತ
ಅನೇಕ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಾನರರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಶತ್ರುವಿನ ವಧೆಗೆ ಉತ್ಸುಕನಾದ ರಾಮನು ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದನು.
ಸುಷೇಣಸ್ತು ಮಹಾವೀರ್ಯೋ ಗಿರಿಕೂಟೋಪಮೋ ಹರಿಃ। ಬಹುಭಿಃ ಸಂವೃತಸ್ತತ್ರ ವಾನರೈಃ ಕಾಮರೂಪಿಭಿಃ
ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಸುಷೇಣನು, ಪರ್ವತದ ಶೃಂಗದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ವಾನರನು, ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಿರುವ ವಾನರರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ಅಲ್ಲಿದ್ದನು.
ಸ ತು ದ್ವಾರಾಣಿ ಸಂಯಮ್ಯ ಸುಗ್ರೀವವಚನಾತ್ ಕಪಿಃ। ಪರ್ಯಕ್ರಾಮತ ದುರ್ಧರ್ಷೋ ನಕ್ಷತ್ರಾಣೀವ ಚನ್ದ್ರಮಾಃ
ಅದು ಸುಗ್ರೀವನ ಆಜ್ಞೆ ಪಾಲಿಸಿ, ಆ ಅಪ್ರತಿಹತವಾದ ವಾನರನು ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಬಿಗಿದು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಚಂದ್ರನು ಹೇಗಿರುತ್ತಾನೋ ಹಾಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು.
ತೇಷಾಮಕ್ಷೌಹಿಣಿಶತಂ ಸಮವೇಕ್ಷ್ಯ ವನೌಕಸಾಮ್। ಲಙ್ಕಾಮುಪನಿವಿಷ್ಟಾನಾಂ ಸಾಗರಂ ಚಾಭಿವರ್ತತಾಮ್
ಅಲ್ಲಿ ವನವಾಸಿಗಳ ಶತದಳಗಳು ಲಂಕೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು, ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ,
ರಾಕ್ಷಸಾ ವಿಸ್ಮಯಂ ಜಗ್ಮುಸ್ತ್ರಾಸಂ ಜಗ್ಮುಸ್ತಥಾಪರೇ। ಅಪರೇ ಸಮರೇ ಹರ್ಷಾದ್ಧರ್ಷಮೇವೋಪಪೇದಿರೇ
ಕೆಲವರು ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಭಯದಿಂದ ನಡುಗಿದರು, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಯುದ್ಧದ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳಾದರು.
ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಹಿ ಕಪಿಭಿರ್ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಪ್ರಾಕಾರಪರಿಖಾನ್ತರಮ್। ದದೃಶೂ ರಾಕ್ಷಸಾ ದೀನಾಃ ಪ್ರಾಕಾರಂ ವಾನರೀಕೃತಮ್। ಹಾಹಾಕಾರಮಕುರ್ವನ್ತ ರಾಕ್ಷಸಾ ಭಯಮಾಗತಾಃ
ರಾಕ್ಷಸರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆ ಮತ್ತು ಹೊಂಡಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ವಾನರರು ತುಂಬಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಭಯದಿಂದ ಸಂಕಟಗೊಂಡು, ಗೋಡೆಯನ್ನೂ ವಾನರರು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಹೆದರಿಕೊಂಡು ಕೂಗಿದರು.
ತಸ್ಮಿನ್ ಮಹಾಭೀಷಣಕೇ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಕೋಲಾಹಲೇ ರಾಕ್ಷಸರಾಜಯೋಧಾಃ। ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಮಹಾಯುಧಾನಿ ಯುಗಾನ್ತವಾತಾ ಇವ ಸಂವಿಚೇರುಃ
ಆ ಭಯಾನಕವಾದ ಗಲಾಟೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಕ್ಷಸರಾಜನ ಯೋಧರು ಭಾರವಾದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಯುಗಾಂತದ ಗಾಳಿಗಳಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಿದರು.
thumb|ದ್ವಿಚತ್ವಾರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ತತಸ್ತೇ ರಾಕ್ಷಸಾಸ್ತತ್ರ ಗತ್ವಾ ರಾವಣಮನ್ದಿರಮ್। ನ್ಯವೇದಯನ್ ಪುರೀಂ ರುದ್ಧಾಂ ರಾಮೇಣ ಸಹ ವಾನರೈಃ
ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ರಾವಣನ ಅರಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ, ರಾಮನೂ ವಾನರರೂ ನಗರವನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು.
ರುದ್ಧಾಂ ತು ನಗರೀಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಜಾತಕ್ರೋಧೋ ನಿಶಾಚರಃ। ವಿಧಾನಂ ದ್ವಿಗುಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಾಸಾದಂ ಚಾಪ್ಯರೋಹತ
ನಗರವನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಂಬ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ, ಆ ರಾತ್ರಿ ಸಂಚರಿಸುವ ರಾಕ್ಷಸನು ಕೋಪಗೊಂಡು, ರಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಎರಡುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಅರಮನೆಯನ್ನು ಏರಿದನು.
ಸ ದದರ್ಶ ವೃತಾಂ ಲಙ್ಕಾಂ ಸಶೈಲವನಕಾನನಾಮ್। ಅಸಂಖ್ಯೇಯೈರ್ಹರಿಗಣೈಃ ಸರ್ವತೋ ಯುದ್ಧಕಾಙ್ಕ್ಷಿಭಿಃ
ಅವನು ಪರ್ವತಗಳು, ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲಾದ ಲಂಕೆಯನ್ನು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಯುದ್ಧದ ಆಸೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಅನೇಕ ವಾನರ ಸೇನೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಸ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಾನರೈಃ ಸರ್ವೈರ್ವಸುಧಾಂ ಕಪಿಲೀಕೃತಾಮ್। ಕಥಂ ಕ್ಷಪಯಿತವ್ಯಾಃ ಸ್ಯುರಿತಿ ಚಿನ್ತಾಪರೋಽಭವತ್
ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಾನರರು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನು ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಹೇಗೆ ನಾಶಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಆಲೋಚನೆಗೆ ಮಡುಗಟ್ಟಿದನು.
ಸ ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾ ಸುಚಿರಂ ಧೈರ್ಯಮಾಲಮ್ಬ್ಯ ರಾವಣಃ। ರಾಘವಂ ಹರಿಯೂಥಾಂಶ್ಚ ದದರ್ಶಾಯತಲೋಚನಃ
ಬಹುಕಾಲ ಚಿಂತಿಸಿ, ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ರಾವಣನು, ತನ್ನ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ರಾಮನನ್ನೂ ವಾನರ ನಾಯಕರನ್ನೂ ನೋಡಿದನು.
ರಾಘವಃ ಸಹ ಸೈನ್ಯೇನ ಮುದಿತೋ ನಾಮ ಪುಪ್ಲುವೇ। ಲಙ್ಕಾಂ ದದರ್ಶ ಗುಪ್ತಾಂ ವೈ ಸರ್ವತೋ ರಾಕ್ಷಸೈರ್ವೃತಾಮ್
ರಾಮನು ತನ್ನ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮುನ್ನಡೆದು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ರಾಕ್ಷಸರು ಕಾವಲು ನಿಲ್ಲಿಸಿರುವ, ಬಲವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾದ ಲಂಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದಾಶರಥಿರ್ಲಙ್ಕಾಂ ಚಿತ್ರಧ್ವಜಪತಾಕಿನೀಮ್। ಜಗಾಮ ಸಹಸಾ ಸೀತಾಂ ದೂಯಮಾನೇನ ಚೇತಸಾ
ದಶರಥನ ಮಗನು, ವಿಭಿನ್ನ ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ಲಂಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ತಕ್ಷಣ ಸೀತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದುಃಖದಿಂದ ಕಾಡಿದನು.
ಅತ್ರ ಸಾ ಮೃಗಶಾವಾಕ್ಷೀ ಮತ್ಕೃತೇ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ। ಪೀಡ್ಯತೇ ಶೋಕಸಂತಪ್ತಾ ಕೃಶಾ ಸ್ಥಣ್ಡಿಲಶಾಯಿನೀ
ಇಲ್ಲಿ, ಆ ಮೃಗಶಾವಾಕ್ಷಿಯಾದ ಜನಕನ ಮಗಳು ನನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದ, ದುಃಖದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ, ದುರ್ಬಲಳಾಗಿ, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದಾಳೆ.
ನಿಪೀಡ್ಯಮಾನಾಂ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ವೈದೇಹೀಮನುಚಿನ್ತಯನ್। ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾಜ್ಞಾಪಯದ್ ರಾಮೋ ವಾನರಾನ್ ದ್ವಿಷತಾಂ ವಧೇ
ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನು, ಪೀಡಿತವಾಗಿರುವ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಸದಾ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ವಾನರರಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ಆದೇಶ ನೀಡಿದನು.
ಏವಮುಕ್ತೇ ತು ವಚಸಿ ರಾಮೇಣಾಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಾ। ಸಂಘರ್ಷಮಾಣಾಃ ಪ್ಲವಗಾಃ ಸಿಂಹನಾದೈರನಾದಯನ್
ಕಲಂಕವಿಲ್ಲದ ಕರ್ಮವಿರುವ ರಾಮನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಾಗ, ವಾನರರು ಸಿಂಹಗಳಂತೆ ಗರ್ಜಿಸಿ, ಪರಸ್ಪರ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಗಲಾಟೆ ಮಾಡಿದರು.
ಶಿಖರೈರ್ವಿಕಿರಾಮೈತಾಂ ಲಙ್ಕಾಂ ಮುಷ್ಟಿಭಿರೇವ ವಾ। ಇತಿ ಸ್ಮ ದಧಿರೇ ಸರ್ವೇ ಮನಾಂಸಿ ಹರಿಯೂಥಪಾಃ
ನಾವು ಈ ಲಂಕೆಯನ್ನು ಪರ್ವತ ಶಿಖರಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಕೈಯಿಂದಲೇ ಚದುರಿಸೋಣ ಎಂದು ಎಲ್ಲ ವಾನರ ನಾಯಕರೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದರು.
ಉದ್ಯಮ್ಯ ಗಿರಿಶೃಙ್ಗಾಣಿ ಮಹಾನ್ತಿ ಶಿಖರಾಣಿ ಚ। ತರೂಂಶ್ಚೋತ್ಪಾಟ್ಯ ವಿವಿಧಾಂಸ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಹರಿಯೂಥಪಾಃ
ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತ ಶಿಖರಗಳನ್ನೂ ವಿವಿಧ ಮರಗಳನ್ನೂ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ವಾನರ ನಾಯಕರು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು.
ಪ್ರೇಕ್ಷತೋ ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ತಾನ್ಯನೀಕಾನಿ ಭಾಗಶಃ। ರಾಘವಪ್ರಿಯಕಾಮಾರ್ಥಂ ಲಙ್ಕಾಮಾರುರುಹುಸ್ತದಾ
ರಾಕ್ಷಸರಾಜನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂತೆ, ರಾಘವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಆ ಸೇನೆಗಳೆಲ್ಲಾ ಲಂಕೆಗೆ ಏರಿದವು.
ತೇ ತಾಮ್ರವಕ್ತ್ರಾ ಹೇಮಾಭಾ ರಾಮಾರ್ಥೇ ತ್ಯಕ್ತಜೀವಿತಾಃ। ಲಙ್ಕಾಮೇವಾಭ್ಯವರ್ತನ್ತ ಸಾಲಭೂಧರಯೋಧಿನಃ
ಅವರು ತಾಮ್ರವರ್ಣದ ಮುಖಗಳಿಂದ, ಹೊನ್ನಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ, ರಾಮನಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ತ್ಯಜಿಸುವ ತಯಾರಾದ ಯೋಧರು, ಸಾಲ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಲಂಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು.
ತೇ ದ್ರುಮೈಃ ಪರ್ವತಾಗ್ರೈಶ್ಚ ಮುಷ್ಟಿಭಿಶ್ಚ ಪ್ಲವಂಗಮಾಃ। ಪ್ರಾಕಾರಾಗ್ರಾಣ್ಯಸಂಖ್ಯಾನಿ ಮಮನ್ಥುಸ್ತೋರಣಾನಿ ಚ
ಆ ವಾನರರು ಮರಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳ ತುದಿಗಳು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಮುಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗದಷ್ಟು ಕೋಟೆಗೋಡೆಗಳು ಹಾಗೂ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಒಡೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.
ಪರಿಖಾನ್ ಪೂರಯನ್ತಶ್ಚ ಪ್ರಸನ್ನಸಲಿಲಾಶಯಾನ್। ಪಾಂಸುಭಿಃ ಪರ್ವತಾಗ್ರೈಶ್ಚ ತೃಣೈಃ ಕಾಷ್ಠೈಶ್ಚ ವಾನರಾಃ
ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ನೀರಿರುವ ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನು, ಮಣ್ಣು, ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಗಳು, ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮರಗಳಿಂದ ತುಂಬುತ್ತಾ ವಾನರರು ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದರು.
ತತಃ ಸಹಸ್ರಯೂಥಾಶ್ಚ ಕೋಟಿಯೂಥಾಶ್ಚ ಯೂಥಪಾಃ। ಕೋಟಿಯೂಥಶತಾಶ್ಚಾನ್ಯೇ ಲಙ್ಕಾಮಾರುರುಹುಸ್ತದಾ
ಆಗ ಸಾವಿರ ಯೋಧರ ಗುಂಪಿನ ನಾಯಕರು, ಕೋಟಿ ಯೋಧರ ಗುಂಪಿನ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಯೋಧರ ನಾಯಕರು ಲಂಕೆಯ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಿದರು.
ಕಾಞ್ಚನಾನಿ ಪ್ರಮರ್ದನ್ತಸ್ತೋರಣಾನಿ ಪ್ಲವಂಗಮಾಃ। ಕೈಲಾಸಶಿಖರಾಗ್ರಾಣಿ ಗೋಪುರಾಣಿ ಪ್ರಮಥ್ಯ ಚ
ವಾನರರು ಹೊನ್ನಿನ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಮುರಿದು, ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದ ಶಿಖರಗಳಂತೆ ಕಾಣುವ ಗೋಪುರುಗಳನ್ನು ಒಡೆದು ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದರು.
ಆಪ್ಲವನ್ತಃ ಪ್ಲವನ್ತಶ್ಚ ಗರ್ಜನ್ತಶ್ಚ ಪ್ಲವಂಗಮಾಃ। ಲಙ್ಕಾಂ ತಾಮಭಿಧಾವನ್ತಿ ಮಹಾವಾರಣಸಂನಿಭಾಃ
ಆ ವಾನರರು ಹಾರುತ್ತಾ, ಈಜುತ್ತಾ, ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ, ದೊಡ್ಡ ಆನೆಗಳಂತೆ ಆ ಲಂಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿದರು.