ಅಥ ತೇಷು ಬ್ರುವಾಣೇಷು ರಾವಣಾವರಜೋಽಬ್ರವೀತ್। ವಾಕ್ಯಮಗ್ರಾಮ್ಯಪದವತ್ ಪುಷ್ಕಲಾರ್ಥಂ ವಿಭೀಷಣಃ
ಅವರು ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ರಾವಣನ ತಮ್ಮನಾದ ವಿಭೀಷಣನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ, ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
ಅನಲಃ ಪನಸಶ್ಚೈವ ಸಮ್ಪಾತಿಃ ಪ್ರಮತಿಸ್ತಥಾ। ಗತ್ವಾ ಲಙ್ಕಾಂ ಮಮಾಮಾತ್ಯಾಃ ಪುರೀಂ ಪುನರಿಹಾಗತಾಃ
ಅನಲ, ಪನಸ, ಸಂಪಾತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮತಿ—ನನ್ನ ಸಚಿವರು—ಲಂಕೆಗೆ ಹೋಗಿ, ನಗರ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಈಗ ಮರಳಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಭೂತ್ವಾ ಶಕುನಯಃ ಸರ್ವೇ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾಶ್ಚ ರಿಪೋರ್ಬಲಮ್। ವಿಧಾನಂ ವಿಹಿತಂ ಯಚ್ಚ ತದ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಾಃ
ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಪಕ್ಷಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶತ್ರು ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದಾರೆ.
ಸಂವಿಧಾನಂ ಯಥಾಹುಸ್ತೇ ರಾವಣಸ್ಯ ದುರಾತ್ಮನಃ। ರಾಮ ತದ್ ಬ್ರುವತಃ ಸರ್ವಂ ಯಾಥಾತಥ್ಯೇನ ಮೇ ಶೃಣು
ರಾಮಾ, ಅವರು ಹೇಳಿದಂತೆ, ದುಷ್ಟನಾದ ರಾವಣನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಾನು ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು.
ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರಹಸ್ತಃ ಸಬಲೋ ದ್ವಾರಮಾಸಾದ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ। ದಕ್ಷಿಣಂ ಚ ಮಹಾವೀರ್ಯೌ ಮಹಾಪಾರ್ಶ್ವಮಹೋದರೌ
ಪೂರ್ವ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಹಸ್ತನು ತನ್ನ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ; ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಮಹಾಪರ್ಷ್ವ ಮತ್ತು ಮಹೋದರ ಎಂಬ ಬಲಶಾಲಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ.
ಇನ್ದ್ರಜಿತ್ ಪಶ್ಚಿಮಂ ದ್ವಾರಂ ರಾಕ್ಷಸೈರ್ಬಹುಭಿರ್ವೃತಃ। ಪಟ್ಟಿಶಾಸಿಧನುಷ್ಮದ್ಭಿಃ ಶೂಲಮುದ್ಗರಪಾಣಿಭಿಃ
ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಾರವನ್ನು ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಅನೇಕ ರಾಕ್ಷಸರೊಂದಿಗೆ, ಕತ್ತಿ, ಬಿಲ್ಲು, ಶೂಲ, ಗದೆಯಂತಹ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ನಾನಾಪ್ರಹರಣೈಃ ಶೂರೈರಾವೃತೋ ರಾವಣಾತ್ಮಜಃ। ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಸಹಸ್ರೈಸ್ತು ಬಹುಭಿಃ ಶಸ್ತ್ರಪಾಣಿಭಿಃ
ರಾವಣನ ಮಗನು ಸಾವಿರಾರು ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ; ಅವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಧೈರ್ಯದಿಂದ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ.
ಯುಕ್ತಃ ಪರಮಸಂವಿಗ್ನೋ ರಾಕ್ಷಸೈಃ ಸಹ ಮನ್ತ್ರವಿತ್। ಉತ್ತರಂ ನಗರದ್ವಾರಂ ರಾವಣಃ ಸ್ವಯಮಾಸ್ಥಿತಃ
ಮಹಾ ಆತಂಕದಿಂದ, ಉಪಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾದ ರಾವಣನು, ರಾಕ್ಷಸರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತರ ದ್ವಾರವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ವಿರೂಪಾಕ್ಷಸ್ತು ಮಹತಾ ಶೂಲಖಡ್ಗಧನುಷ್ಮತಾ। ಬಲೇನ ರಾಕ್ಷಸೈಃ ಸಾರ್ಧಂ ಮಧ್ಯಮಂ ಗುಲ್ಮಮಾಶ್ರಿತಃ
ವಿರೂಪಾಕ್ಷನು ತನ್ನ ಜೊತೆ ಭಾರೀ ಶಕ್ತಿಯ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು, ಭಾಲ, ಕತ್ತಿ, ಧನುಸ್ಸು ಹಿಡಿದವರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಮಧ್ಯದ ಭಾಗವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಏತಾನೇವಂ ವಿಧಾನ್ ಗುಲ್ಮಾಁಲ್ಲಙ್ಕಾಯಾಂ ಸಮುದೀಕ್ಷ್ಯ ತೇ। ಮಾಮಕಾ ಮನ್ತ್ರಿಣಃ ಸರ್ವೇ ಶೀಘ್ರಂ ಪುನರಿಹಾಗತಾಃ
ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ಸೇನೆಯ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಗಮನದಿಂದ ನೋಡಿ, ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಸಚಿವರು ತಕ್ಷಣವೇ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.
ಗಜಾನಾಂ ದಶಸಾಹಸ್ರಂ ರಥಾನಾಮಯುತಂ ತಥಾ। ಹಯಾನಾಮಯುತೇ ದ್ವೇ ಚ ಸಾಗ್ರಕೋಟಿಶ್ಚ ರಕ್ಷಸಾಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಆನೆಗಳು, ಲಕ್ಷ ರಥಗಳು, ಎರಡು ಲಕ್ಷ ಕುದುರೆಗಳು, ಮತ್ತು ಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ರಾಕ್ಷಸರು ಇದ್ದಾರೆ.
ವಿಕ್ರಾನ್ತಾ ಬಲವನ್ತಶ್ಚ ಸಂಯುಗೇಷ್ವಾತತಾಯಿನಃ। ಇಷ್ಟಾ ರಾಕ್ಷಸರಾಜಸ್ಯ ನಿತ್ಯಮೇತೇ ನಿಶಾಚರಾಃ
ಈ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ರಾಕ್ಷಸರು ಯಾವಾಗಲೂ ರಾಕ್ಷಸರಾಜನಿಗೆ ಪ್ರಿಯರು, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳು, ಬಲಶಾಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು.
ಏಕೈಕಸ್ಯಾತ್ರ ಯುದ್ಧಾರ್ಥೇ ರಾಕ್ಷಸಸ್ಯ ವಿಶಾಮ್ಪತೇ। ಪರೀವಾರಃ ಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಸಹಸ್ರಮುಪತಿಷ್ಠತೇ
ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸನಿಗೆ, ರಾಜನೇ, ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಸಾವಿರ ಸಾವಿರ ಜನರ ಬಳಗ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಏತಾಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಲಙ್ಕಾಯಾಂ ಮನ್ತ್ರಿಪ್ರೋಕ್ತಾಂ ವಿಭೀಷಣಃ। ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಮಹಾಬಾಹೂ ರಾಕ್ಷಸಾಂಸ್ತಾನದರ್ಶಯತ್
ಲಂಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಚಿವರು ಹೇಳಿದ ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವಿವೀಷಣನು ಹೇಳಿ, ಆ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು.
ಲಙ್ಕಾಯಾಂ ಸಚಿವೈಃ ಸರ್ವಂ ರಾಮಾಯ ಪ್ರತ್ಯವೇದಯತ್। ರಾಮಂ ಕಮಲಪತ್ರಾಕ್ಷಮಿದಮುತ್ತರಮಬ್ರವೀತ್
ಲಂಕೆಯ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಚಿವರೊಂದಿಗೆ ರಾಮನಿಗೆ ವಿವರಿಸಿ, ಕಮಲದ ಹೂವಿನಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ರಾಮನಿಗೆ ಈ ಮುಂದಿನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
ರಾವಣಾವರಜಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ರಾಮಪ್ರಿಯಚಿಕೀರ್ಷಯಾ। ಕುಬೇರಂ ತು ಯದಾ ರಾಮ ರಾವಣಃ ಪ್ರತಿಯುದ್ಧ್ಯತಿ
ರಾವಣನ ತಮ್ಮನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ವಿವೀಷಣನು, ರಾಮನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಬೇಕೆಂದು, ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: ರಾಮಾ, ರಾವಣನು ಕುಬೇರನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದಾಗ—
ಷಷ್ಟಿಃ ಶತಸಹಸ್ರಾಣಿ ತದಾ ನಿರ್ಯಾನ್ತಿ ರಾಕ್ಷಸಾಃ। ಪರಾಕ್ರಮೇಣ ವೀರ್ಯೇಣ ತೇಜಸಾ ಸತ್ತ್ವಗೌರವಾತ್। ಸದೃಶಾ ಹ್ಯತ್ರ ದರ್ಪೇಣ ರಾವಣಸ್ಯ ದುರಾತ್ಮನಃ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರವತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ರಾಕ್ಷಸರು ಹೊರಟರು, ಶೌರ್ಯ, ಬಲ, ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಗರ್ವದಲ್ಲಿ ರಾವಣನಿಗೆ ಸಮಾನರಾಗಿದ್ದರು.
ಅತ್ರ ಮನ್ಯುರ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಕೋಪಯೇ ತ್ವಾಂ ನ ಭೀಷಯೇ। ಸಮರ್ಥೋ ಹ್ಯಸಿ ವೀರ್ಯೇಣ ಸುರಾಣಾಮಪಿ ನಿಗ್ರಹೇ
ಇದರಿಂದ ನೀನು ಕೋಪಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ, ಭಯಪಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ; ನಾನಿನ್ನು ಭಯಪಡಿಸಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಜಯಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ನಿನ್ನಲ್ಲಿದೆ.
ತದ್ಭವಾಂಶ್ಚತುರಙ್ಗೇಣ ಬಲೇನ ಮಹತಾ ವೃತಮ್। ವ್ಯೂಹ್ಯೇದಂ ವಾನರಾನೀಕಂ ನಿರ್ಮಥಿಷ್ಯಸಿ ರಾವಣಮ್
ಆದುದರಿಂದ, ನೀನು ನಿನ್ನ ಮಹಾ ಚತುರ್ಮುಖ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ವಾನರ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡರೆ, ರಾವಣನನ್ನು ಸೋಲಿಸಬಹುದು.
ರಾವಣಾವರಜೇ ವಾಕ್ಯಮೇವಂ ಬ್ರುವತಿ ರಾಘವಃ। ಶತ್ರೂಣಾಂ ಪ್ರತಿಘಾತಾರ್ಥಮಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್
ರಾವಣನ ತಮ್ಮನು ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ರಾಘವನು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
ಪೂರ್ವದ್ವಾರಂ ತು ಲಙ್ಕಾಯಾ ನೀಲೋ ವಾನರಪುಙ್ಗವಃ। ಪ್ರಹಸ್ತಂ ಪ್ರತಿಯೋದ್ಧಾ ಸ್ಯಾದ್ ವಾನರೈರ್ಬಹುಭಿರ್ವೃತಃ
ಲಂಕೆಯ ಪೂರ್ವ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ವಾನರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ನೀಲನನ್ನು ಅನೇಕ ವಾನರರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಹಸ್ತನಿಗೆ ಎದುರಿಸಲು ನೇಮಿಸಬೇಕು.
ಅಙ್ಗದೋ ವಾಲಿಪುತ್ರಸ್ತು ಬಲೇನ ಮಹತಾ ವೃತಃ। ದಕ್ಷಿಣೇ ಬಾಧತಾಂ ದ್ವಾರೇ ಮಹಾಪಾರ್ಶ್ವಮಹೋದರೌ
ವಾಲಿಯ ಮಗ ಅಂಗದನು ದೊಡ್ಡ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಮಹಾಪಾರ್ಶ್ವ ಮತ್ತು ಮಹೋದರರನ್ನು ಎದುರಿಸಲಿ.
ಹನೂಮಾನ್ ಪಶ್ಚಿಮದ್ವಾರಂ ನಿಷ್ಪೀಡ್ಯ ಪವನಾತ್ಮಜಃ। ಪ್ರವಿಶತ್ವಪ್ರಮೇಯಾತ್ಮಾ ಬಹುಭಿಃ ಕಪಿಭಿರ್ವೃತಃ
ಪವನಪುತ್ರನಾದ ಹನುಮಂತನು, ಅನೇಕ ವಾನರರೊಂದಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಾರವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಒಳನುಗ್ಗಬೇಕು.
ದೈತ್ಯದಾನವಸಙ್ಘಾನಾಮೃಷೀಣಾಂ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್। ವಿಪ್ರಕಾರಪ್ರಿಯಃ ಕ್ಷುದ್ರೋ ವರದಾನಬಲಾನ್ವಿತಃ
ದೈತ್ಯ, ದಾನವರ ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವ, ವರದಿಂದ ಬಲ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ಚಿಕ್ಕ ಮನಸ್ಸಿನವನಾದ ಅವನು—
ಪರಿಕ್ರಮತಿ ಯಃ ಸರ್ವಾನ್ ಲೋಕಾನ್ ಸಂತಾಪಯನ್ ಪ್ರಜಾಃ। ತಸ್ಯಾಹಂ ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಸ್ವಯಮೇವ ವಧೇ ಧೃತಃ
ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಕಾಡುವ ಆ ರಾಕ್ಷಸರಾಜನನ್ನು ನಾನು ಸ್ವತಃ ಕೊಲ್ಲಲು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದೇನೆ.
ಉತ್ತರಂ ನಗರದ್ವಾರಮಹಂ ಸೌಮಿತ್ರಿಣಾ ಸಹ। ನಿಪೀಡ್ಯಾಭಿಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಬಲೋ ಯತ್ರ ರಾವಣಃ
ನಾನು ಸೌಮಿತ್ರಿಯ ಜೊತೆಗೆ ನನ್ನ ಸೇನೆಯನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಉತ್ತರ ದ್ವಾರವನ್ನು ಒತ್ತಿ, ರಾವಣನಿರುವ ಕಡೆಗೆ ಒಳನುಗ್ಗುತ್ತೇನೆ.
ವಾನರೇನ್ದ್ರಶ್ಚ ಬಲವಾನೃಕ್ಷರಾಜಶ್ಚ ವೀರ್ಯವಾನ್। ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಾನುಜಶ್ಚೈವ ಗುಲ್ಮೇ ಭವತು ಮಧ್ಯಮೇ
ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ವಾನರರಾಜನು, ಶೂರನಾದ ರಿಕ್ಷರಾಜನು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ರಾಜನ ತಮ್ಮನು ಮಧ್ಯದ ದಳದಲ್ಲಿ ಇರಲಿ.
ನ ಚೈವ ಮಾನುಷಂ ರೂಪಂ ಕಾರ್ಯಂ ಹರಿಭಿರಾಹವೇ। ಏಷಾ ಭವತು ನಃ ಸಂಜ್ಞಾ ಯುದ್ಧೇಽಸ್ಮಿನ್ ವಾನರೇ ಬಲೇ
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಾನರರು ಮಾನವನ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಬಾರದು; ಇದು ನಮ್ಮ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಗುರುತು ಆಗಿರಲಿ.
ವಾನರಾ ಏವ ನಶ್ಚಿಹ್ನಂ ಸ್ವಜನೇಽಸ್ಮಿನ್ ಭವಿಷ್ಯತಿ। ವಯಂ ತು ಮಾನುಷೇಣೈವ ಸಪ್ತ ಯೋತ್ಸ್ಯಾಮಹೇ ಪರಾನ್
ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಗುರುತು ವಾನರರೂಪವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ನಾವು ಏಳು ಜನರು ಮಾತ್ರ ಮಾನವರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತೇವೆ.
ಅಹಮೇವ ಸಹ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಮಹೌಜಸಾ। ಆತ್ಮನಾ ಪಞ್ಚಮಶ್ಚಾಯಂ ಸಖಾ ಮಮ ವಿಭೀಷಣಃ
ನಾನು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು, ಜೊತೆಗೆ ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ವಿಭೀಷಣನು ಐದನೆಯವನಾಗಿ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತೇವೆ.