ಪ್ರೇಕ್ಷಮಾಣಾಶ್ಚಮೂಂ ತಾಂ ಚ ಬಭೂವುರ್ಭಯವಿಹ್ವಲಾಃ। ತೇ ತು ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾ ದೃಷ್ಟಾ ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರೇಣ ರಾಕ್ಷಸಾಃ
ಅವರು ಆ ಸೇನೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಭಯದಿಂದ ಗಾಬರಿಗೊಂಡರು; ಆದರೆ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ವಿಭೀಷಣನು ಆ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಗಮನಿಸಿದನು.
ವಿಭೀಷಣೇನ ತತ್ರಸ್ಥಾ ನಿಗೃಹೀತಾ ಯದೃಚ್ಛಯಾ। ಶಾರ್ದೂಲೋ ಗ್ರಾಹಿತಸ್ತ್ವೇಕಃ ಪಾಪೋಽಯಮಿತಿ ರಾಕ್ಷಸಃ
ಅಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಭೀಷಣನು ಆ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಅಪ್ರಮತ್ತವಾಗಿ ಹಿಡಿದನು; ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನು 'ಈನು ದುಷ್ಟನು' ಎಂದು ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.
ಮೋಚಿತಃ ಸೋಽಪಿ ರಾಮೇಣ ವಧ್ಯಮಾನಃ ಪ್ಲವಂಗಮೈಃ। ಆನೃಶಂಸ್ಯೇನ ರಾಮೇಣ ಮೋಚಿತಾ ರಾಕ್ಷಸಾಃ ಪರೇ
ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ವಾನರರು ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ರಾಮನು ದಯೆಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನೂ ರಾಮನು ಬಿಡಿಸಿದನು.
ವಾನರೈರರ್ದಿತಾಸ್ತೇ ತು ವಿಕ್ರಾನ್ತೈರ್ಲಘುವಿಕ್ರಮೈಃ। ಪುನರ್ಲಙ್ಕಾಮನುಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಶ್ವಸನ್ತೋ ನಷ್ಟಚೇತಸಃ
ಆ ವೀರ ಮತ್ತು ಚುರುಕಾದ ವಾನರರು ಅವರನ್ನು ಬಾಧಿಸಿದ ನಂತರ, ಆ ಚಾರರು ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ, ಮನಸ್ಸು ತಲ್ಲಣಗೊಂಡವರಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಲಂಕೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.
thumb|ತ್ರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೬-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದ ಮುವತ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ತತಸ್ತಮಕ್ಷೋಭ್ಯಬಲಂ ಲಙ್ಕಾಧಿಪತಯೇ ಚರಾಃ। ಸುವೇಲೇ ರಾಘವಂ ಶೈಲೇ ನಿವಿಷ್ಟಂ ಪ್ರತ್ಯವೇದಯನ್
ಅನಂತರ, ಚಾರರು ಲಂಕಾಧಿಪತಿಗೆ ರಾಮನು ತನ್ನ ಅಜೇಯ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುವೇಲ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ತಂಗಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.
ಚಾರಾಣಾಂ ರಾವಣಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ರಾಮಂ ಮಹಾಬಲಮ್। ಜಾತೋದ್ವೇಗೋಽಭವತ್ ಕಿಂಚಿಚ್ಛಾರ್ದೂಲಂ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್
ಚಾರರಿಂದ ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ರಾಮನು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದ ರಾವಣನಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಆತಂಕವಾಯಿತು; ಅವನು ಶಾರ್ದೂಲನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು.
ಅಯಥಾವಚ್ಚ ತೇ ವರ್ಣೋ ದೀನಶ್ಚಾಸಿ ನಿಶಾಚರ। ನಾಸಿ ಕಚ್ಚಿದಮಿತ್ರಾಣಾಂ ಕ್ರುದ್ಧಾನಾಂ ವಶಮಾಗತಃ
ನಿಶಾಚರಾ, ನಿನ್ನ ರೂಪ ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ನೀನು ದುಃಖಿತನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತೀಯೆ; ನೀನು ಶತ್ರುಗಳ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲವಲ್ಲಾ?
ಇತಿ ತೇನಾನುಶಿಷ್ಟಸ್ತು ವಾಚಂ ಮನ್ದಮುದೀರಯನ್। ತದಾ ರಾಕ್ಷಸಶಾರ್ದೂಲಂ ಶಾರ್ದೂಲೋ ಭಯವಿಕ್ಲವಃ
ಹೀಗೆ ರಾವಣನು ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದ ಶಾರ್ದೂಲನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ನ ತೇ ಚಾರಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಾ ರಾಜನ್ ವಾನರಪುಙ್ಗವಾಃ। ವಿಕ್ರಾನ್ತಾ ಬಲವನ್ತಶ್ಚ ರಾಘವೇಣ ಚ ರಕ್ಷಿತಾಃ
ರಾಜನೇ, ಆ ವಾನರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಓಡಾಡಲು ಬಿಡಲಾಗದು; ಅವರು ಶೂರರು, ಬಲಿಷ್ಠರು ಮತ್ತು ರಾಮನಿಂದ ರಕ್ಷಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ನಾಪಿ ಸಮ್ಭಾಷಿತುಂ ಶಕ್ಯಾಃ ಸಮ್ಪ್ರಶ್ನೋಽತ್ರ ನ ಲಭ್ಯತೇ। ಸರ್ವತೋ ರಕ್ಷ್ಯತೇ ಪನ್ಥಾ ವಾನರೈಃ ಪರ್ವತೋಪಮೈಃ
ಅವರೊಡನೆ ಮಾತಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಚಾರವನ್ನೂ ಕೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪರ್ವತದಂತೆ ಬಲಿಷ್ಠ ವಾನರರು ದಾರಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರವಿಷ್ಟಮಾತ್ರೇ ಜ್ಞಾತೋಽಹಂ ಬಲೇ ತಸ್ಮಿನ್ ವಿಚಾರಿತೇ। ಬಲಾದ್ ಗೃಹೀತೋ ರಕ್ಷೋಭಿರ್ಬಹುಧಾಸ್ಮಿ ವಿಚಾರಿತಃ
ನಾನು ಆ ಸೇನೆಯೊಳಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟ ತಕ್ಷಣವೇ ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ರಾಕ್ಷಸರು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ಬಹಳ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದರು.
ಜಾನುಭಿರ್ಮುಷ್ಟಿಭಿರ್ದನ್ತೈಸ್ತಲೈಶ್ಚಾಭಿಹತೋ ಭೃಶಮ್। ಪರಿಣೀತೋಽಸ್ಮಿ ಹರಿಭಿರ್ಬಲಮಧ್ಯೇ ಅಮರ್ಷಣೈಃ
ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ಮೊಣಕಾಲು, ಮುಷ್ಟಿ, ಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ಕೈಗಳಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ಹೊಡೆದು, ಆ ಕ್ರೂರ ವಾನರರು ಸೇನೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಳೆದಾಡಿದರು.
ಪರಿಣೀಯ ಚ ಸರ್ವತ್ರ ನೀತೋಽಹಂ ರಾಮಸಂಸದಿ। ರುಧಿರಸ್ರಾವಿದೀನಾಙ್ಗೋ ವಿಹ್ವಲಶ್ಚಲಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ
ಎಲ್ಲೆಡೆ ಎಳೆದಾಡಿ, ನನ್ನನ್ನು ರಾಮನ ಸಭೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು; ನನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ರಕ್ತ ಹರಿದು, ನಾನು ದುರ್ಬಲನಾಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಗಾಬರಿಗೊಂಡುವು.
ಹರಿಭಿರ್ವಧ್ಯಮಾನಶ್ಚ ಯಾಚಮಾನಃ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಃ। ರಾಘವೇಣ ಪರಿತ್ರಾತೋ ಮಾ ಮೇತಿ ಚ ಯದೃಚ್ಛಯಾ
ವಾನರರು ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಾನು ಕೈಮುಗಿದು ಬೇಡಿಕೊಂಡೆ; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಮನು 'ಈತನನ್ನು ಬಿಡಿ' ಎಂದು ಹೇಳಿ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದನು.
ಏಷ ಶೈಲಶಿಲಾಭಿಸ್ತು ಪೂರಯಿತ್ವಾ ಮಹಾರ್ಣವಮ್। ದ್ವಾರಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಲಙ್ಕಾಯಾ ರಾಮಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ಸಾಯುಧಃ
ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಶಿಲೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟು ಮಹಾಸಮುದ್ರವನ್ನು ತುಂಬಿಸಿ, ಲಂಕೆಯ ಬಾಗಿಲ ಬಳಿ ಆಯುಧಧಾರಿ ಆಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ.
ಗರುಡವ್ಯೂಹಮಾಸ್ಥಾಯ ಸರ್ವತೋ ಹರಿಭಿರ್ವೃತಃ। ಮಾಂ ವಿಸೃಜ್ಯ ಮಹಾತೇಜಾ ಲಙ್ಕಾಮೇವಾತಿವರ್ತತೇ
ಗರುಡವ್ಯೂಹವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ವಾನರರಿಂದ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು, ಮಹಾಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ರಾಮನು ನನ್ನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ, ಈಗ ಲಂಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಪುರಾ ಪ್ರಾಕಾರಮಾಯಾತಿ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇಕತರಂ ಕುರು। ಸೀತಾಂ ವಾಪಿ ಪ್ರಯಚ್ಛಾಶು ಯುದ್ಧಂ ವಾಪಿ ಪ್ರದೀಯತಾಮ್
ಅವನು ಕೋಟೆಯ ಬಳಿಗೆ ಬರುವ ಮುನ್ನವೇ, ಬೇಗನೆ ಒಂದನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸು; ಸೀತೆಯನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಹಿಂತಿರುಗಿಸು ಅಥವಾ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡು.
ಮನಸಾ ತತ್ ತದಾ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪಃ। ಶಾರ್ದೂಲಂ ಸುಮಹದ್ವಾಕ್ಯಮಥೋವಾಚ ಸ ರಾವಣಃ
ಅದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸಿ, ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಾಕ್ಷಸರ ಅಧಿಪತಿ ರಾವಣನು ಶಾರ್ದೂಲನಿಗೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
ಯದಿ ಮಾಂ ಪ್ರತಿಯುಧ್ಯನ್ತೇ ದೇವಗನ್ಧರ್ವದಾನವಾಃ। ನೈವ ಸೀತಾಂ ಪ್ರದಾಸ್ಯಾಮಿ ಸರ್ವಲೋಕಭಯಾದಪಿ
ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ದಾನವರು ನನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದರೂ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಭಯದಿಂದಲೂ ನಾನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಮಹಾತೇಜಾ ರಾವಣಃ ಪುನರಬ್ರವೀತ್। ಚರಿತಾ ಭವತಾ ಸೇನಾ ಕೇಽತ್ರ ಶೂರಾಃ ಪ್ಲವಂಗಮಾಃ
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ರಾವಣನು ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿದನು: ನೀನು ಈ ಸೇನೆಯನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೀಯಲ್ಲ, ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ಶೂರರಾದ ವಾನರರು ಎಂದು ಹೇಳು.
ಕಿಂಪ್ರಭಾಃ ಕೀದೃಶಾಃ ಸೌಮ್ಯ ವಾನರಾ ಯೇ ದುರಾಸದಾಃ। ಕಸ್ಯ ಪುತ್ರಾಶ್ಚ ಪೌತ್ರಾಶ್ಚ ತತ್ತ್ವಮಾಖ್ಯಾಹಿ ರಾಕ್ಷಸ
ಅವರು ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಪ್ರಕಾಶ ಹೇಗಿದೆ, ಪ್ರಿಯವನೇ? ಯಾರು ಈ ಎದುರಿಸಲಾಗದ ವಾನರರು? ಯಾರು ಅವರ ಮಕ್ಕಳು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು? ನಿಜವನ್ನು ಹೇಳು ರಾಕ್ಷಸಾ.
ತಥಾತ್ರ ಪ್ರತಿಪತ್ಸ್ಯಾಮಿ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತೇಷಾಂ ಬಲಾಬಲಮ್। ಅವಶ್ಯಂ ಖಲು ಸಂಖ್ಯಾನಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಯುದ್ಧಮಿಚ್ಛತಾ
ಅವರ ಶಕ್ತಿ ದುರ್ಬಲತೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ನಾನು ತಕ್ಕಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟು ಎಂಬುದನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಅಥೈವಮುಕ್ತಃ ಶಾರ್ದೂಲೋ ರಾವಣೇನೋತ್ತಮಶ್ಚರಃ। ಇದಂ ವಚನಮಾರೇಭೇ ವಕ್ತುಂ ರಾವಣಸಂನಿಧೌ
ಹೀಗೆ ರಾವಣನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಗುಪ್ತಚರ ಶಾರ್ದೂಲನು ರಾವಣನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ಅಥರ್ಕ್ಷರಜಸಃ ಪುತ್ರೋ ಯುಧಿ ರಾಜನ್ ಸುದುರ್ಜಯಃ। ಗದ್ಗದಸ್ಯಾಥ ಪುತ್ರೋಽತ್ರ ಜಾಮ್ಬವಾನಿತಿ ವಿಶ್ರುತಃ
ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಕ ಮತ್ತು ರಜಸನ ಮಗನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸಲಾರದವನು; ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಗದ್ಗದನ ಮಗ ಜಾಂಬವಂತನು ಎಂಬ ಹೆಸರುಳ್ಳವನು ಇಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ, ರಾಜನೇ.
ಗದ್ಗದಸ್ಯಾಥ ಪುತ್ರೋಽನ್ಯೋ ಗುರುಪುತ್ರಃ ಶತಕ್ರತೋಃ। ಕದನಂ ಯಸ್ಯ ಪುತ್ರೇಣ ಕೃತಮೇಕೇನ ರಕ್ಷಸಾಮ್
ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಗದ್ಗದನ ಮಗನು ಇಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾನೆ; ಅವನು ಶತಕ್ರತುನ ಗುರುಪತ್ರನು, ಅವನ ಮಗನೊಬ್ಬನೇ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಸುಷೇಣಶ್ಚಾತ್ರ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಪುತ್ರೋ ಧರ್ಮಸ್ಯ ವೀರ್ಯವಾನ್। ಸೌಮ್ಯಃ ಸೋಮಾತ್ಮಜಶ್ಚಾತ್ರ ರಾಜನ್ ದಧಿಮುಖಃ ಕಪಿಃ
ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ, ಧರ್ಮನ ಮಗ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಸುಷೇಣನೂ ಇದ್ದಾನೆ; ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಚಂದ್ರಮನ ಮಗ, ಮೃದುಸ್ವಭಾವದ ದಧಿಮುಖ ವಾನರನು ಇಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ, ರಾಜನೇ.
ಸುಮುಖೋ ದುರ್ಮುಖಶ್ಚಾತ್ರ ವೇಗದರ್ಶೀ ಚ ವಾನರಃ। ಮೃತ್ಯುರ್ವಾನರರೂಪೇಣ ನೂನಂ ಸೃಷ್ಟಃ ಸ್ವಯಂಭುವಾ
ಇಲ್ಲಿ ಸುಮುಖ ಮತ್ತು ದುರ್ಮುಖ ಎಂಬ ವಾನರರು, ವೇಗದರ್ಶಿ ಎಂಬ ತ್ವರಿತಗತಿಯ ವಾನರನು ಇದ್ದಾನೆ; ನಿಜವಾಗಿಯೂ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ಮರಣವನ್ನೇ ವಾನರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಪುತ್ರೋ ಹುತವಹಸ್ಯಾತ್ರ ನೀಲಃ ಸೇನಾಪತಿಃ ಸ್ವಯಮ್। ಅನಿಲಸ್ಯ ತು ಪುತ್ರೋಽತ್ರ ಹನೂಮಾನಿತಿ ವಿಶ್ರುತಃ
ಇಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿದೇವನ ಮಗ, ಸೇನಾಪತಿ ನೀಲನೂ ಇದ್ದಾನೆ; ವಾಯುದೇವನ ಮಗ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಹನುಮಂತನೂ ಇಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ.
ನಪ್ತಾ ಶಕ್ರಸ್ಯ ದುರ್ಧರ್ಷೋ ಬಲವಾನಙ್ಗದೋ ಯುವಾ। ಮೈನ್ದಶ್ಚ ದ್ವಿವಿದಶ್ಚೋಭೌ ಬಲಿನಾವಶ್ವಿಸಮ್ಭವೌ
ಇಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಮೊಮ್ಮಗ, ಜಯಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯ, ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಯುವಕ ಅಂಗದನೂ ಇದ್ದಾನೆ; ಇಬ್ಬರೂ ಅಶ್ವಿನಿದೇವರ ಪುತ್ರರಾದ ಮೈಂದ ಮತ್ತು ದ್ವಿವಿದರೂ ಬಲವಂತರು.