ರಾಮಸ್ಯ ತು ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸುಗ್ರೀವಃ ಪ್ಲವಗೇಶ್ವರಃ। ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ಸೌಹಾರ್ದೇನಾಭಿಪೂರಿತಃ
ರಾಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ವಾನರರ ರಾಜ ಸುಗ್ರೀವನು ಹೃದಯಪೂರ್ವಕ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಕಾಕುತ್ಥ್ಸ್ಥನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಕಿಮತ್ರ ಚಿತ್ರಂ ಧರ್ಮಜ್ಞ ಲೋಕನಾಥಶಿಖಾಮಣೇ। ಯತ್ ತ್ವಮಾರ್ಯಂ ಪ್ರಭಾಷೇಥಾಃ ಸತ್ತ್ವವಾನ್ ಸತ್ಪಥೇ ಸ್ಥಿತಃ
ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರಿತವರೇ, ಲೋಕನಾಥರಲ್ಲಿ ಶಿರೋಮಣಿಯೇ, ನೀನು ಸದಾ ಧರ್ಮಪಥದಲ್ಲಿರುವವನಾಗಿ, ಆರ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದು ಆಶ್ಚರ್ಯವೇನು?
ಮಮ ಚಾಪ್ಯನ್ತರಾತ್ಮಾಯಂ ಶುದ್ಧಂ ವೇತ್ತಿ ವಿಭೀಷಣಮ್। ಅನುಮಾನಾಚ್ಚ ಭಾವಾಚ್ಚ ಸರ್ವತಃ ಸುಪರೀಕ್ಷಿತಃ
ನನ್ನ ಅಂತರಾತ್ಮವೂ ವಿಭೀಷಣನು ಶುದ್ಧನೆಂದು ತಿಳಿದಿದೆ; ಅವನ ನಡತೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಅವನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದೇನೆ.
ತಸ್ಮಾತ್ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಸಹಾಸ್ಮಾಭಿಸ್ತುಲ್ಯೋ ಭವತು ರಾಘವ। ವಿಭೀಷಣೋ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಸಖಿತ್ವಂ ಚಾಭ್ಯುಪೈತು ನಃ
ಆದುದರಿಂದ, ರಾಘವ, ಮಹಾಪ್ರಜ್ಞ ವಿಭೀಷಣನು ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನನಾಗಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಸೇರಲಿ; ಅವನು ನಮ್ಮ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಿ.
ತತಸ್ತು ಸುಗ್ರೀವವಚೋ ನಿಶಮ್ಯ ತ- ದ್ಧರೀಶ್ವರೇಣಾಭಿಹಿತಂ ನರೇಶ್ವರಃ। ವಿಭೀಷಣೇನಾಶು ಜಗಾಮ ಸಂಗಮಂ ಪತತ್ತ್ರಿರಾಜೇನ ಯಥಾ ಪುರಂದರಃ
ಆಮೇಲೆ ವಾನರಾಧಿಪತಿ ಸುಗ್ರೀವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ನರಪತಿ ಇಂದ್ರನು ಪಕ್ಷಿರಾಜನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಹೋದಂತೆ, ರಾಮನು ಕೂಡ ವಿಭೀಷಣನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹೋದನು.
thumb|ಏಕೋನವಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಏಕೋನವಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೬-
ಪವಿತ್ರವಾದ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದ ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೇ ಸರ್ಗವನ್ನು ಈಗ ಕೇಳಿರಿ.
ರಾಘವೇಣಾಭಯೇ ದತ್ತೇ ಸಂನತೋ ರಾವಣಾನುಜಃ। ವಿಭೀಷಣೋ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಭೂಮಿಂ ಸಮವಲೋಕಯತ್
ರಾಘವನು ಭಯರಹಿತತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ, ಮಹಾಪ್ರಜ್ಞ ವಿಭೀಷಣನು, ರಾವಣನ ತಮ್ಮನು, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಖಾತ್ ಪಪಾತಾವನಿಂ ಹೃಷ್ಟೋ ಭಕ್ತೈರನುಚರೈಃ ಸಹ। ಸ ತು ರಾಮಸ್ಯ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ನಿಪಪಾತ ವಿಭೀಷಣಃ
ಆನಂದದಿಂದ ಅವನು ತನ್ನ ಭಕ್ತಸಹಿತರು ಜೊತೆಗೆ ಆಕಾಶದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದನು; ಧರ್ಮಾತ್ಮ ವಿಭೀಷಣನು ರಾಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.
ಪಾದಯೋರ್ನಿಪಪಾತಾಥ ಚತುರ್ಭಿಃ ಸಹ ರಾಕ್ಷಸೈಃ। ಅಬ್ರವೀಚ್ಚ ತದಾ ವಾಕ್ಯಂ ರಾಮಂ ಪ್ರತಿ ವಿಭೀಷಣಃ
ವಿಭೀಷಣನು ನಾಲ್ವರು ರಾಕ್ಷಸರೊಂದಿಗೆ ರಾಮಚಂದ್ರನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದು, ನಂತರ ರಾಮನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು.
ಧರ್ಮಯುಕ್ತಂ ಚ ಯುಕ್ತಂ ಚ ಸಾಮ್ಪ್ರತಂ ಸಮ್ಪ್ರಹರ್ಷಣಮ್। ಅನುಜೋ ರಾವಣಸ್ಯಾಹಂ ತೇನ ಚಾಸ್ಮ್ಯವಮಾನಿತಃ
ಈ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿರುವುದು ನ್ಯಾಯವೂ ಸರಿ. ನಾನು ರಾವಣನ ತಮ್ಮ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಭವನ್ತಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಶರಣ್ಯಂ ಶರಣಂ ಗತಃ। ಪರಿತ್ಯಕ್ತಾ ಮಯಾ ಲಙ್ಕಾ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಚ ಧನಾನಿ ಚ
ನೀನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ರಕ್ಷಕನೆಂದು ನಾನು ನಿನ್ನ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಲಂಕೆಯನ್ನು, ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು, ಸಂಪತ್ತನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ.
ಭವದ್ಗತಂ ಹಿ ಮೇ ರಾಜ್ಯಂ ಜೀವಿತಂ ಚ ಸುಖಾನಿ ಚ। ತಸ್ಯ ತದ್ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಮೋ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್
ನನ್ನ ರಾಜ್ಯ, ಜೀವ, ಸೌಖ್ಯ ಎಲ್ಲವೂ ಈಗ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆಯೇ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಹೀಗೆಂದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಮನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ವಚಸಾ ಸಾನ್ತ್ವಯಿತ್ವೈನಂ ಲೋಚನಾಭ್ಯಾಂ ಪಿಬನ್ನಿವ। ಆಖ್ಯಾಹಿ ಮಮ ತತ್ತ್ವೇನ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಬಲಾಬಲಮ್
ರಾಮನು ಅವನಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡುತ್ತಾ, 'ರಾಕ್ಷಸರ ಬಲ ದುರ್ಬಲತೆಗಳನ್ನು ನನಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳು' ಎಂದನು.
ಏವಮುಕ್ತಂ ತದಾ ರಕ್ಷೋ ರಾಮೇಣಾಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಾ। ರಾವಣಸ್ಯ ಬಲಂ ಸರ್ವಮಾಖ್ಯಾತುಮುಪಚಕ್ರಮೇ
ಅಪರಾಧವಿಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯಗಳ ರಾಮನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ರಾವಣನ ಎಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ಅವಧ್ಯಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಗನ್ಧರ್ವೋರಗಪಕ್ಷಿಣಾಮ್। ರಾಜಪುತ್ರ ದಶಗ್ರೀವೋ ವರದಾನಾತ್ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ
ರಾಜಕುಮಾರನೇ, ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ವರದಿಂದ ದಶಮುಖ ರಾವಣನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ, ಗಂಧರ್ವ, ನಾಗ, ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಅಜೇಯನು.
ರಾವಣಾನನ್ತರೋ ಭ್ರಾತಾ ಮಮ ಜ್ಯೇಷ್ಠಶ್ಚ ವೀರ್ಯವಾನ್। ಕುಮ್ಭಕರ್ಣೋ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಶಕ್ರಪ್ರತಿಬಲೋ ಯುಧಿ
ರಾವಣನ ನಂತರ ನನ್ನ ದೊಡ್ಡಣ್ಣನಾದ ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಮಾನನು.
ರಾಮ ಸೇನಾಪತಿಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಹಸ್ತೋ ಯದಿ ತೇ ಶ್ರುತಃ। ಕೈಲಾಸೇ ಯೇನ ಸಮರೇ ಮಣಿಭದ್ರಃ ಪರಾಜಿತಃ
ರಾಮಾ, ಅವನ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯಾದ ಪ್ರಹಸ್ತನನ್ನು ನೀನು ಕೇಳಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಣಿಭದ್ರನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದನು.
ಬದ್ಧಗೋಧಾಙ್ಗುಲಿತ್ರಾಣಸ್ತ್ವವಧ್ಯಕವಚೋ ಯುಧಿ। ಧನುರಾದಾಯ ಯಸ್ತಿಷ್ಠನ್ನದೃಶ್ಯೋ ಭವತೀನ್ದ್ರಜಿತ್
ಬಲವಾದ ಕವಚ, ಗೋಧಾ ಅಂಗುಳಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯುಳ್ಳ, ಧನುಸ್ಸು ಹಿಡಿದು ನಿಲ್ಲುವ ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸದೆ, ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಗದು.
ಸಂಗ್ರಾಮೇ ಸುಮಹದ್ವ್ಯೂಹೇ ತರ್ಪಯಿತ್ವಾ ಹುತಾಶನಮ್। ಅನ್ತರ್ಧಾನಗತಃ ಶ್ರೀಮಾನಿನ್ದ್ರಜಿದ್ಧನ್ತಿ ರಾಘವ
ಮಹಾ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ಅದೃಶ್ಯನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ಇಂದ್ರಜಿತ್, ರಾಘವ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಮಹೋದರಮಹಾಪಾರ್ಶ್ವೌ ರಾಕ್ಷಸಶ್ಚಾಪ್ಯಕಮ್ಪನಃ। ಅನೀಕಪಾಸ್ತು ತಸ್ಯೈತೇ ಲೋಕಪಾಲಸಮಾ ಯುಧಿ
ಮಹೋದರ, ಮಹಾಪಾರ್ಶ್ವ ಮತ್ತು ಅಕಂಪನ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸರು ಅವನ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳು; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಲೋಕಪಾಲರಿಗೆ ಸಮಾನರು.
ದಶಕೋಟಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ರಕ್ಷಸಾಂ ಕಾಮರೂಪಿಣಾಮ್। ಮಾಂಸಶೋಣಿತಭಕ್ಷ್ಯಾಣಾಂ ಲಙ್ಕಾಪುರನಿವಾಸಿನಾಮ್
ಲಂಕಾಪುರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ, ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ರಕ್ತವನ್ನು ತಿನ್ನುವ, ರೂಪ ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ, ಹತ್ತು ಕೋಟಿ ಸಾವಿರ ರಾಕ್ಷಸರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಸ ತೈಸ್ತು ಸಹಿತೋ ರಾಜಾ ಲೋಕಪಾಲಾನಯೋಧಯತ್। ಸಹ ದೇವೈಸ್ತು ತೇ ಭಗ್ನಾ ರಾವಣೇನ ದುರಾತ್ಮನಾ
ಇವರೆಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ರಾಜನು ಲೋಕಪಾಲರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದ್ದನು; ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ದುಷ್ಟ ರಾವಣನಿಂದ ಸೋತರು.
ವಿಭೀಷಣಸ್ಯ ತು ವಚಸ್ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ರಘುಸತ್ತಮಃ। ಅನ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ಮನಸಾ ಸರ್ವಮಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್
ವಿಭೀಷಣನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ರಘುವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಲೋಚಿಸಿ ಹೀಗೆಂದನು.
ಯಾನಿ ಕರ್ಮಾಪದಾನಾನಿ ರಾವಣಸ್ಯ ವಿಭೀಷಣ। ಆಖ್ಯಾತಾನಿ ಚ ತತ್ತ್ವೇನ ಹ್ಯವಗಚ್ಛಾಮಿ ತಾನ್ಯಹಮ್
ವಿಭೀಷಣ, ರಾವಣನ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ನೀನು ವಿವರಿಸಿದಂತೆ ನಾನು ನಿಜವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.
ರಸಾತಲಂ ವಾ ಪ್ರವಿಶೇತ್ ಪಾತಾಲಂ ವಾಪಿ ರಾವಣಃ। ಪಿತಾಮಹಸಕಾಶಂ ವಾ ನ ಮೇ ಜೀವನ್ ವಿಮೋಕ್ಷ್ಯತೇ
ರಾವಣನು ರಸಾತಳಕ್ಕೂ ಹೋಗಲಿ, ಪಾತಾಳಕ್ಕೂ ಹೋಗಲಿ, ಅಥವಾ ಪಿತಾಮಹನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಲಿ, ಅವನು ನನ್ನಿಂದ ಜೀವಂತನಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಅಹತ್ವಾ ರಾವಣಂ ಸಂಖ್ಯೇ ಸಪುತ್ರಜನಬಾನ್ಧವಮ್। ಅಯೋಧ್ಯಾಂ ನ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತ್ರಿಭಿಸ್ತೈರ್ಭ್ರಾತೃಭಿಃ ಶಪೇ
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾವಣನನ್ನು ಅವನ ಮಗ, ಬಂಧು, ಸಂಬಂಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೊಲ್ಲದೆ ನಾನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಈ ಮೂವರು ತಮ್ಮಂದಿರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
ಶ್ರುತ್ವಾ ತು ವಚನಂ ತಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯಾಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಃ। ಶಿರಸಾಽಽವನ್ದ್ಯ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ವಕ್ತುಮೇವಂ ಪ್ರಚಕ್ರಮೇ
ಅಪರಾಧವಿಲ್ಲದ ರಾಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನು, ತಲೆಬಾಗಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ವಧೇ ಸಾಹ್ಯಂ ಲಙ್ಕಾಯಾಶ್ಚ ಪ್ರಧರ್ಷಣೇ। ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಯಥಾಪ್ರಾಣಂ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಚ ವಾಹಿನೀಮ್
ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಮತ್ತು ಲಂಕೆಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ನನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ಸೇನೆಯೊಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.
ಇತಿ ಬ್ರುವಾಣಂ ರಾಮಸ್ತು ಪರಿಷ್ವಜ್ಯ ವಿಭೀಷಣಮ್। ಅಬ್ರವೀಲ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಪ್ರೀತಃ ಸಮುದ್ರಾಜ್ಜಲಮಾನಯ
ಹೀಗೆ ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ರಾಮನು ವಿಭೀಷಣನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ, 'ಸಮುದ್ರದಿಂದ ನೀರು ತಂದುಕೊ,' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ತೇನ ಚೇಮಂ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಮಭಿಷಿಞ್ಚ ವಿಭೀಷಣಮ್। ರಾಜಾನಂ ರಕ್ಷಸಾಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಪ್ರಸನ್ನೇ ಮಯಿ ಮಾನದ
ಆ ನೀರಿನಿಂದ, ಮಾನ್ಯನಾದವನೇ, ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಈ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ವಿಭೀಷಣನನ್ನು ರಾಕ್ಷಸರ ರಾಜನಾಗಿ ತಕ್ಷಣ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡು.