ಸೃಞ್ಜಯಸ್ಯ ಸುತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಸಹದೇವಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್। ಕುಶಾಶ್ವಃ ಸಹದೇವಸ್ಯ ಪುತ್ರಃ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕಃ
ಸೃಂಜಯನ ಮಗನು ಮಹಿಮೆಗೂ ಶಕ್ತಿಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಸಹದೇವ. ಸಹದೇವನ ಮಗನು ಅತ್ಯಂತ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನಾದ ಕುಶಾಶ್ವ.
ಕುಶಾಶ್ವಸ್ಯ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಸೋಮದತ್ತಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್। ಸೋಮದತ್ತಸ್ಯ ಪುತ್ರಸ್ತು ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಇತಿ ವಿಶ್ರುತಃ
ಕುಶಾಶ್ವನ ಮಗನು ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಸೋಮದತ್ತ. ಸೋಮದತ್ತನ ಮಗನು ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದನು.
ತಸ್ಯ ಪುತ್ರೋ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯೇಷ ಪುರೀಮಿಮಾಮ್। ಆವಸತ್ ಪರಮಪ್ರಖ್ಯಃ ಸುಮತಿರ್ನಾಮ ದುರ್ಜಯಃ
ಅವನ ಮಗನು ಮಹಾ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದು ಈಗ ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಸುಮತಿ ಎಂಬ ದುರ್ಜಯನಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
ಇಕ್ಷ್ವಾಕೋಸ್ತು ಪ್ರಸಾದೇನ ಸರ್ವೇ ವೈಶಾಲಿಕಾ ನೃಪಾಃ। ದೀರ್ಘಾಯುಷೋ ಮಹಾತ್ಮಾನೋ ವೀರ್ಯವನ್ತಃ ಸುಧಾರ್ಮಿಕಾಃ
ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ವೈಶಾಲಿಯ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯರು, ಮಹಾತ್ಮರು, ಶೂರರು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಧರ್ಮಸ್ಥರು.
ಇಹಾದ್ಯ ರಜನೀಮೇಕಾಂ ಸುಖಂ ಸ್ವಪ್ಸ್ಯಾಮಹೇ ವಯಮ್। ಶ್ವಃ ಪ್ರಭಾತೇ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಜನಕಂ ದ್ರಷ್ಟುಮರ್ಹಸಿ
ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಇಂದು ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸೋಣ. ನಾಳೆ ಬೆಳಗ್ಗೆ, ಮಾನ್ಯನೇ, ನೀನು ಜನಕನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಬೇಕು.
ಸುಮತಿಸ್ತು ಮಹಾತೇಜಾ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಮುಪಾಗತಮ್। ಶ್ರುತ್ವಾ ನರವರಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಪ್ರತ್ಯಾಗಚ್ಛನ್ಮಹಾಯಶಾಃ
ಮಹಾ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಸುಮತಿ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಕೇಳಿ, ಮಹಾ ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳನು ಮರಳಿ ಬಂದನು.
ಪೂಜಾಂ ಚ ಪರಮಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಸೋಪಾಧ್ಯಾಯಃ ಸಬಾನ್ಧವಃ। ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿಃ ಕುಶಲಂ ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಮಥಾಬ್ರವೀತ್
ಆತನಿಗೆ ಗುರುಗಳೂ ಬಂಧುಗಳೂ ಜೊತೆಗೆ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸನ್ಮಾನ ಮಾಡಿ, ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಕ್ಷೇಮ ವಿಚಾರಿಸಿ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು.
ಧನ್ಯೋಽಸ್ಮ್ಯನುಗೃಹೀತೋಽಸ್ಮಿ ಯಸ್ಯ ಮೇ ವಿಷಯಂ ಮುನೇ। ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೋ ದರ್ಶನಂ ಚೈವ ನಾಸ್ತಿ ಧನ್ಯತರೋ ಮಮ
ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ನಿಮ್ಮಂತಹವರು ನನ್ನ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ ನಾನು ಧನ್ಯನೂ, ಭಾಗ್ಯವಂತನೂ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕಂಡು ನನಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಧನ್ಯನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.
thumb|ಅಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಬಾಲಕಾಣ್ಡೇ ಅಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೧-
ಪವಿತ್ರವಾದ ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣದ ಬಾಲಕಾಂಡದ ನಲವತ್ತೆಂಟನೇ ಸರ್ಗವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ತು ಕುಶಲಂ ತತ್ರ ಪರಸ್ಪರಸಮಾಗಮೇ। ಕಥಾನ್ತೇ ಸುಮತಿರ್ವಾಕ್ಯಂ ವ್ಯಾಜಹಾರ ಮಹಾಮುನಿಮ್
ಒಬ್ಬರೊಬ್ಬರು ಕ್ಷೇಮ ವಿಚಾರಿಸಿ, ಮಾತುಕತೆ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಸುಮತಿ ಮಹಾಮುನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಇಮೌ ಕುಮಾರೌ ಭದ್ರಂ ತೇ ದೇವತುಲ್ಯಪರಾಕ್ರಮೌ। ಗಜಸಿಂಹಗತೀ ವೀರೌ ಶಾರ್ದೂಲವೃಷಭೋಪಮೌ
ನೀನು ಧನ್ಯನಾಗಿರು. ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಈ ಇಬ್ಬರು ಯುವಕರು ಯಾರು? ಆನೆ-ಸಿಂಹಗಳ ನಡಿಗೆಯುಳ್ಳ, ವೀರರು, ಹುಲಿ-ಎಮ್ಮೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನರು.
ಪದ್ಮಪತ್ರವಿಶಾಲಾಕ್ಷೌ ಖಡ್ಗತೂಣಿಧನುರ್ಧರೌ। ಅಶ್ವಿನಾವಿವ ರೂಪೇಣ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಯೌವನೌ
ಪದ್ಮದಳದಂತೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿ, ಬಾಣದ ಬುಟ್ಟಿ, ಧನುಸ್ಸು ಹಿಡಿದಿರುವರು, ಯೌವನದ ಪೂರ್ಣತೆಯಲ್ಲಿರುವರು, ಅಶ್ವಿನೀದೇವತೆಗಳಂತೆ ಸುಂದರರು.
ಯದೃಚ್ಛಯೈವ ಗಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತೌ ದೇವಲೋಕಾದಿವಾಮರೌ। ಕಥಂ ಪದ್ಭ್ಯಾಮಿಹ ಪ್ರಾಪ್ತೌ ಕಿಮರ್ಥಂ ಕಸ್ಯ ವಾ ಮುನೇ
ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ದೇವಲೋಕದಿಂದ ಬಂದ ಅಮರರು ಎಂಬಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಈ ಇಬ್ಬರು, ಹೇಗೆ ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದರು? ಯಾಕೆ ಬಂದರು? ಯಾರ ಮಕ್ಕಳು, ಮುನಿಯೇ?
ಭೂಷಯನ್ತಾವಿಮಂ ದೇಶಂ ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯಾವಿವಾಮ್ಬರಮ್। ಪರಸ್ಪರೇಣ ಸದೃಶೌ ಪ್ರಮಾಣೇಙ್ಗಿತಚೇಷ್ಟಿತೈಃ
ಚಂದ್ರನೂ ಸೂರ್ಯನೂ ಆಕಾಶವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುವಂತೆ, ಈ ಇಬ್ಬರು ಈ ದೇಶವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ರೂಪದಲ್ಲೂ, ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಒಂದೇ ರೀತಿಯವರು.
ಕಿಮರ್ಥಂ ಚ ನರಶ್ರೇಷ್ಠೌ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೌ ದುರ್ಗಮೇ ಪಥಿ। ವರಾಯುಧಧರೌ ವೀರೌ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತತ್ತ್ವತಃ
ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುರುಷರು ದುರ್ಗಮವಾದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೇಗೆ ಬಂದರು? ನಿಜವಾದ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.
ತಸ್ಯ ತದ್ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಯಥಾವೃತ್ತಂ ನ್ಯವೇದಯತ್। ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮನಿವಾಸಂ ಚ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ವಧಂ ಯಥಾ। ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಪರಮವಿಸ್ಮಿತಃ
ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು, ರಾಕ್ಷಸರ ವಧೆಯನ್ನು, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದಂತೆ ವಿವರಿಸಿದನು. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನು ತುಂಬಾ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟನು.
ಅತಿಥೀ ಪರಮಂ ಪ್ರಾಪ್ತೌ ಪುತ್ರೌ ದಶರಥಸ್ಯ ತೌ। ಪೂಜಯಾಮಾಸ ವಿಧಿವತ್ ಸತ್ಕಾರಾರ್ಹೌ ಮಹಾಬಲೌ
ಅವರು ದಶರಥನ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಮಹಾಬಲಿಗಳಾದ ಅವರನ್ನು ಆತಿಥ್ಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, ವಿಧಿಯನುಸಾರ ಗೌರವದಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸಿದನು.
ತತಃ ಪರಮಸತ್ಕಾರಂ ಸುಮತೇಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಘವೌ। ಉಷ್ಯ ತತ್ರ ನಿಶಾಮೇಕಾಂ ಜಗ್ಮತುರ್ಮಿಥಿಲಾಂ ತತಃ
ಆ ಸದ್ಗುಣಿಯವರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದ ರಾಘವರು, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಉಳಿದು, ನಂತರ ಮಿಥಿಲೆಗೆ ಹೊರಟರು.
ತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮುನಯಃ ಸರ್ವೇ ಜನಕಸ್ಯ ಪುರೀಂ ಶುಭಾಮ್। ಸಾಧು ಸಾಧ್ವಿತಿ ಶಂಸನ್ತೋ ಮಿಥಿಲಾಂ ಸಮಪೂಜಯನ್
ಜನಕನ ಪವಿತ್ರ ನಗರಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳು 'ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ, ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ' ಎಂದು ಮೆಚ್ಚಿ, ಮಿಥಿಲೆಯನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದರು.
ಮಿಥಿಲೋಪವನೇ ತತ್ರ ಆಶ್ರಮಂ ದೃಶ್ಯ ರಾಘವಃ। ಪುರಾಣಂ ನಿರ್ಜನಂ ರಮ್ಯಂ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಮುನಿಪುಙ್ಗವಮ್
ಮಿಥಿಲೆಯ ಹತ್ತಿರದ ತೋಟದಲ್ಲಿ, ರಾಘವನು ಒಂದು ಹಳೆಯದು, ಜನರಿಲ್ಲದ, ಸುಂದರವಾದ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಿ, ಮಹಾಮುನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
ಇದಮಾಶ್ರಮಸಂಕಾಶಂ ಕಿಂ ನ್ವಿದಂ ಮುನಿವರ್ಜಿತಮ್। ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಭಗವನ್ ಕಸ್ಯಾಯಂ ಪೂರ್ವ ಆಶ್ರಮಃ
ಭವಾನೇ, ಇದು ಆಶ್ರಮದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಯಾಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳು ಇಲ್ಲ? ಇದು ಯಾರ ಹಳೆಯ ಆಶ್ರಮವೋ ಕೇಳಲು ನನಗೆ ಆಸೆಯಿದೆ.
ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ರಾಘವೇಣೋಕ್ತಂ ವಾಕ್ಯಂ ವಾಕ್ಯವಿಶಾರದಃ। ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಮಹಾತೇಜಾ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೋ ಮಹಾಮುನಿಃ
ರಾಘವನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ ಮಹಾತ್ಮ ವಿಷ್ವಾಮಿತ್ರನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಹನ್ತ ತೇ ಕಥಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಶೃಣು ತತ್ತ್ವೇನ ರಾಘವ। ಯಸ್ಯೈತದಾಶ್ರಮಪದಂ ಶಪ್ತಂ ಕೋಪಾನ್ಮಹಾತ್ಮನಃ
ರಾಘವ, ನಾನು ನಿನಗೆ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು. ಈ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಯಾರು ಕೋಪದಿಂದ ಶಪಿಸಿದರೋ ಅವರ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಗೌತಮಸ್ಯ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಪೂರ್ವಮಾಸೀನ್ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಆಶ್ರಮೋ ದಿವ್ಯಸಂಕಾಶಃ ಸುರೈರಪಿ ಸುಪೂಜಿತಃ
ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ಇದು ಹಿಂದೆ ಮಹಾತ್ಮ ಗೌತಮನವರ ದಿವ್ಯವಾದ ಆಶ್ರಮವಾಗಿತ್ತು; ದೇವತೆಗಳೂ ಇದನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಸ ಚಾತ್ರ ತಪ ಆತಿಷ್ಠದಹಲ್ಯಾಸಹಿತಃ ಪುರಾ। ವರ್ಷಪೂಗಾನ್ಯನೇಕಾನಿ ರಾಜಪುತ್ರ ಮಹಾಯಶಃ
ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಅಹಲ್ಯೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಮಹಾಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು, ರಾಜಕುಮಾರ.
ತಸ್ಯಾನ್ತರಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಚ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಃ ಶಚೀಪತಿಃ। ಮುನಿವೇಷಧರೋ ಭೂತ್ವಾ ಅಹಲ್ಯಾಮಿದಮಬ್ರವೀತ್
ಗೌತಮನು ಇಲ್ಲದ ಸಮಯವನ್ನು ಅರಿತು, ಶಚಿಯ ಪತಿ ಇಂದ್ರನು ಮುನಿವೇಷದಲ್ಲಿ ಅಹಲ್ಯೆಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಋತುಕಾಲಂ ಪ್ರತೀಕ್ಷನ್ತೇ ನಾರ್ಥಿನಃ ಸುಸಮಾಹಿತೇ। ಸಂಗಮಂ ತ್ವಹಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತ್ವಯಾ ಸಹ ಸುಮಧ್ಯಮೇ
ಸುಂದರ কোমಲಕಟಿಯವಳೆ, ಸಂಗವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ನಾನು ಈಗಲೇ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಗವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
ಮುನಿವೇಷಂ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಂ ವಿಜ್ಞಾಯ ರಘುನನ್ದನ। ಮತಿಂ ಚಕಾರ ದುರ್ಮೇಧಾ ದೇವರಾಜಕುತೂಹಲಾತ್
ರಘುವಂಶದ ಆನಂದವ, ಆಕೆ ಮುನಿವೇಷಧಾರಿ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ದೇವರಾಜನ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲದಿಂದ, ವಿವೇಕವಿಲ್ಲದೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು.
ಅಥಾಬ್ರವೀತ್ ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಕೃತಾರ್ಥೇನಾನ್ತರಾತ್ಮನಾ। ಕೃತಾರ್ಥಾಸ್ಮಿ ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಚ್ಛ ಶೀಘ್ರಮಿತಃ ಪ್ರಭೋ
ಆಮೇಲೆ, ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆ ಪೂರೈಸಿದ ಆಕೆ, ದೇವತೆಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠನಿಗೆ, 'ನಾನು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟೆನು, ಸ್ವಾಮಿ, ಬೇಗ ಇಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ' ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು.
ಆತ್ಮಾನಂ ಮಾಂ ಚ ದೇವೇಶ ಸರ್ವಥಾ ರಕ್ಷ ಗೌತಮಾತ್। ಇನ್ದ್ರಸ್ತು ಪ್ರಹಸನ್ ವಾಕ್ಯಮಹಲ್ಯಾಮಿದಮಬ್ರವೀತ್
'ದೇವೇಂದ್ರ, ನೀನು ಮತ್ತು ನಾನು ಗೌತಮನಿಂದ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಾದರೂ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯಬೇಕು' ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು. ಇಂದ್ರನು ನಗುತ್ತಾ ಅಹಲ್ಯೆಗೆ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.