ಸುಗ್ರೀವೇಣೈವಮುಕ್ತಸ್ತು ಹೃಷ್ಟೋ ದಧಿಮುಖಃ ಕಪಿಃ। ರಾಘವಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಚೈವ ಸುಗ್ರೀವಂ ಚಾಭ್ಯವಾದಯತ್
ಸುಗ್ರೀವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ದಧಿಮುಖ ಎಂಬ ವಾನರನು ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು.
ಸ ಪ್ರಣಮ್ಯ ಚ ಸುಗ್ರೀವಂ ರಾಘವೌ ಚ ಮಹಾಬಲೌ। ವಾನರೈಃ ಸಹಿತಃ ಶೂರೈರ್ದಿವಮೇವೋತ್ಪಪಾತ ಹ
ಅವನು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೂ ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರಿಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಶೂರ ವಾನರರೊಂದಿಗೆ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಏರಿ ಹೋದನು.
ಸ ಯಥೈವಾಗತಃ ಪೂರ್ವಂ ತಥೈವ ತ್ವರಿತಂ ಗತಃ। ನಿಪತ್ಯ ಗಗನಾದ್ ಭೂಮೌ ತದ್ ವನಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ
ಹಿಂದೆ ಬಂದಂತೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗಿ, ಗಗನದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದು ಆ ವನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
ಸ ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ಮಧುವನಂ ದದರ್ಶ ಹರಿಯೂಥಪಾನ್। ವಿಮದಾನುದ್ಧತಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಮೇಹಮಾನಾನ್ ಮಧೂದಕಮ್
ಮಧುವನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ದಧಿಮುಖನು, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ತುಂಬಿ ಮಧು ಕುಡಿಯುತ್ತಾ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಾನರ ನಾಯಕರನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಸ ತಾನುಪಾಗಮದ್ ವೀರೋ ಬದ್ಧ್ವಾ ಕರಪುಟಾಞ್ಜಲಿಮ್। ಉವಾಚ ವಚನಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಮಿದಂ ಹೃಷ್ಟವದಙ್ಗದಮ್
ಆ ವೀರನು ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಸಂತೋಷದಿಂದಿರುವ ಅಂಗದನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
ಸೌಮ್ಯ ರೋಷೋ ನ ಕರ್ತವ್ಯೋ ಯದೇಭಿಃ ಪರಿವಾರಣಮ್। ಅಜ್ಞಾನಾದ್ ರಕ್ಷಿಭಿಃ ಕ್ರೋಧಾದ್ ಭವನ್ತಃ ಪ್ರತಿಷೇಧಿತಾಃ
ಸೌಮ್ಯ, ಈ ರಕ್ಷಕರು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮತ್ತು ಕೋಪದಿಂದ ನಿಮ್ಮನ್ನು ತಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೆ, ನೀವು ಕೋಪಗೊಳ್ಳಬಾರದು.
ಶ್ರಾನ್ತೋ ದೂರಾದನುಪ್ರಾಪ್ತೋ ಭಕ್ಷಯಸ್ವ ಸ್ವಕಂ ಮಧು। ಯುವರಾಜಸ್ತ್ವಮೀಶಶ್ಚ ವನಸ್ಯಾಸ್ಯ ಮಹಾಬಲ
ನೀನು ದೂರದಿಂದ ಬಂದು ಹತಾಶನಾಗಿದ್ದೀಯೆ, ನಿನ್ನ ಮಧುವನ್ನು ಸೇವಿಸು; ನೀನು ಈ ಅರಣ್ಯದ ಯುವರಾಜನು ಮತ್ತು ಒಡೆಯನು, ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯೆ.
ಮೌರ್ಖ್ಯಾತ್ ಪೂರ್ವಂ ಕೃತೋ ರೋಷಸ್ತದ್ ಭವಾನ್ ಕ್ಷನ್ತುಮರ್ಹತಿ। ಯಥೈವ ಹಿ ಪಿತಾ ತೇಽಭೂತ್ ಪೂರ್ವಂ ಹರಿಗಣೇಶ್ವರಃ
ಹಿಂದೆ ಮೂರ್ಖತನದಿಂದ ಕೋಪ ತೋರಲಾಯಿತು; ನೀನು ಅದನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಬೇಕು. ಹೇಗೆ ನಿನ್ನ ತಂದೆ, ವಾನರರ ನಾಯಕನು, ಹಿಂದೆ ಕ್ಷಮಿಸಿದನು.
ತಥಾ ತ್ವಮಪಿ ಸುಗ್ರೀವೋ ನಾನ್ಯಸ್ತು ಹರಿಸತ್ತಮ। ಆಖ್ಯಾತಂ ಹಿ ಮಯಾ ಗತ್ವಾ ಪಿತೃವ್ಯಸ್ಯ ತವಾನಘ
ಅದನ್ನೇನು, ಸುಗ್ರೀವನೇ ನಿನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನು, ಮತ್ತೊಬ್ಬನಲ್ಲ, ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠನೆ. ನಾನು ಹೋಗಿ ನಿನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿದ್ದೇನೆ, ದೋಷರಹಿತನೆ.
ಇಹೋಪಯಾನಂ ಸರ್ವೇಷಾಮೇತೇಷಾಂ ವನಚಾರಿಣಾಮ್। ಭವದಾಗಮನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸಹೈಭಿರ್ವನಚಾರಿಭಿಃ
ನೀನು ಬಂದಿದ್ದೀಯೆಂದು ಕೇಳಿ, ಈ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಎಲ್ಲರೂ, ಇತರ ವನಚಾರಿಗಳೊಡನೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಹೃಷ್ಟೋ ನ ತು ರುಷ್ಟೋಽಸೌ ವನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪ್ರಧರ್ಷಿತಮ್। ಪ್ರಹೃಷ್ಟೋ ಮಾಂ ಪಿತೃವ್ಯಸ್ತೇ ಸುಗ್ರೀವೋ ವಾನರೇಶ್ವರಃ
ನಿನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನು, ವಾನರರ ರಾಜನು ಸುಗ್ರೀವನು, ಈ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೇಳಿ ಕೋಪಗೊಂಡಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು.
ಶೀಘ್ರಂ ಪ್ರೇಷಯ ಸರ್ವಾಂಸ್ತಾನಿತಿ ಹೋವಾಚ ಪಾರ್ಥಿವಃ। ಶ್ರುತ್ವಾ ದಧಿಮುಖಸ್ಯೈತದ್ ವಚನಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಮಙ್ಗದಃ
ದಧಿಮುಖನ ಈ ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಾಜನು 'ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಬೇಗ ಕರೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
ಅಬ್ರವೀತ್ ತಾನ್ ಹರಿಶ್ರೇಷ್ಠೋ ವಾಕ್ಯಂ ವಾಕ್ಯವಿಶಾರದಃ। ಶಙ್ಕೇ ಶ್ರುತೋಽಯಂ ವೃತ್ತಾನ್ತೋ ರಾಮೇಣ ಹರಿಯೂಥಪಾಃ
ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಆಂಗದನು ಆ ವಾನರ ನಾಯಕರಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು: 'ನಾನು ಅನುಮಾನಿಸುತ್ತೇನೆ, ಈ ಸುದ್ದಿಯು ರಾಮನಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ತಲುಪಿರಬಹುದು.'
ಅಯಂ ಚ ಹರ್ಷಾದಾಖ್ಯಾತಿ ತೇನ ಜಾನಾಮಿ ಹೇತುನಾ। ತತ್ ಕ್ಷಮಂ ನೇಹ ನಃ ಸ್ಥಾತುಂ ಕೃತೇ ಕಾರ್ಯೇ ಪರಂತಪಾಃ
ಈವನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ನನಗೆ ಕಾರಣ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವರೆ, ಕೆಲಸ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದು ನಮಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.
ಪೀತ್ವಾ ಮಧು ಯಥಾಕಾಮಂ ವಿಕ್ರಾನ್ತಾ ವನಚಾರಿಣಃ। ಕಿಂ ಶೇಷಂ ಗಮನಂ ತತ್ರ ಸುಗ್ರೀವೋ ಯತ್ರ ವಾನರಃ
ಮಾಡುಬಯಸಿದಷ್ಟು ಮಧು ಕುಡಿದ ಈ ಬಲಶಾಲಿ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು, ಈಗ ಉಳಿದಿರುವದು ಸುಗ್ರೀವನು ಇರುವ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವುದು ಮಾತ್ರ.
ಸರ್ವೇ ಯಥಾ ಮಾಂ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ ಸಮೇತ್ಯ ಹರಿಪುಙ್ಗವಾಃ। ತಥಾಸ್ಮಿ ಕರ್ತಾ ಕರ್ತವ್ಯೇ ಭವದ್ಭಿಃ ಪರವಾನಹಮ್
ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ನನಗೆ ಹೇಗೆ ಹೇಳುತ್ತೀರೋ, ನಾನು ಆ ಪ್ರಕಾರವೇ ಕಾರ್ಯಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೆಯೇ ಅವಲಂಬಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ.
ನಾಜ್ಞಾಪಯಿತುಮೀಶೋಽಹಂ ಯುವರಾಜೋಽಸ್ಮಿ ಯದ್ಯಪಿ। ಅಯುಕ್ತಂ ಕೃತಕರ್ಮಾಣೋ ಯೂಯಂ ಧರ್ಷಯಿತುಂ ಬಲಾತ್
ನಾನು ಯುವರಾಜನಾದರೂ ಆದೇಶಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ನನಗೆ ಇಲ್ಲ; ಕೆಲಸವನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ನಿಮಗೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಏನನ್ನಾದರೂ ಹೇಳುವುದು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.
ಬ್ರುವತಶ್ಚಾಙ್ಗದಸ್ಯೈವಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಚನಮುತ್ತಮಮ್। ಪ್ರಹೃಷ್ಟಮನಸೋ ವಾಕ್ಯಮಿದಮೂಚುರ್ವನೌಕಸಃ
ಆಂಗದನು ಹೀಗೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು ಹರ್ಷಭರಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು.
ಏವಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಕೋ ರಾಜನ್ ಪ್ರಭುಃ ಸನ್ ವಾನರರ್ಷಭ। ಐಶ್ವರ್ಯಮದಮತ್ತೋ ಹಿ ಸರ್ವೋಽಹಮಿತಿ ಮನ್ಯತೇ
ರಾಜನೇ, ವಾನರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಒಬ್ಬನು ಯಾರು ಹೀಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ? ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರದ ಗರ್ವದಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ 'ನಾನೇ ಎಲ್ಲವೂ' ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.
ತವ ಚೇದಂ ಸುಸದೃಶಂ ವಾಕ್ಯಂ ನಾನ್ಯಸ್ಯ ಕಸ್ಯಚಿತ್। ಸನ್ನತಿರ್ಹಿ ತವಾಖ್ಯಾತಿ ಭವಿಷ್ಯಚ್ಛುಭಯೋಗ್ಯತಾಮ್
ಈ ಮಾತು ನಿಜಕ್ಕೂ ನಿನಗೆ ಮಾತ್ರ ಯೋಗ್ಯ, ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಅಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ವಿನಯವು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಶುಭವು ನಿನಗೆ ಸಿಗುವ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸರ್ವೇ ವಯಮಪಿ ಪ್ರಾಪ್ತಾಸ್ತತ್ರ ಗನ್ತುಂ ಕೃತಕ್ಷಣಾಃ। ಸ ಯತ್ರ ಹರಿವೀರಾಣಾಂ ಸುಗ್ರೀವಃ ಪತಿರವ್ಯಯಃ
ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಕೂಡ ಈಗಲೇ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದೇವೆ; ಅಲ್ಲಿ ವಾನರ ವೀರರ ನಾಯಕನಾದ ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ಇದ್ದಾನೆ.
ತ್ವಯಾ ಹ್ಯನುಕ್ತೈರ್ಹರಿಭಿರ್ನೈವ ಶಕ್ಯಂ ಪದಾತ್ ಪದಮ್। ಕ್ವಚಿದ್ ಗನ್ತುಂ ಹರಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರೂಮಃ ಸತ್ಯಮಿದಂ ತು ತೇ
ವಾನರ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ನೀನು ಹೇಳದೆ ಇರುವಾಗ ಈ ವಾನರು ಎಡೆಮಟ್ಟೆ ಕೂಡ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ನಾವು ನಿನಗೆ ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.
ಏವಂ ತು ವದತಾಂ ತೇಷಾಮಙ್ಗದಃ ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ। ಸಾಧು ಗಚ್ಛಾಮ ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಖಮುತ್ಪೇತುರ್ಮಹಾಬಲಾಃ
ಅವರು ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆಂಗದನು 'ಹೌದು, ಹೋಗೋಣ' ಎಂದನು; ಆಗ ಆ ಮಹಾಬಲಿಗಳು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿದರು.
ಉತ್ಪತನ್ತಮನೂತ್ಪೇತುಃ ಸರ್ವೇ ತೇ ಹರಿಯೂಥಪಾಃ। ಕೃತ್ವಾಽಽಕಾಶಂ ನಿರಾಕಾಶಂ ಯನ್ತ್ರೋತ್ಕ್ಷಿಪ್ತಾ ಇವೋಪಲಾಃ
ಆ ವಾನರ ನಾಯಕರೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾರಿದರು; ಆಕಾಶವೇ ಖಾಲಿಯಾಗಿದಂತೆ ಕಂಡಿತು, ಯಂತ್ರದಿಂದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಎಸೆದಂತೆ.
ಅಙ್ಗದಂ ಪುರತಃ ಕೃತ್ವಾ ಹನೂಮನ್ತಂ ಚ ವಾನರಮ್। ತೇಽಮ್ಬರಂ ಸಹಸೋತ್ಪತ್ಯ ವೇಗವನ್ತಃ ಪ್ಲವಙ್ಗಮಾಃ
ಆಂಗದನನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಹನುಮಂತನನ್ನು ಅವರ ನಡುವೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು, ಆ ವೇಗಶಾಲಿ ವಾನರು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿದರು.
ವಿನದನ್ತೋ ಮಹಾನಾದಂ ಘನಾ ವಾತೇರಿತಾ ಯಥಾ। ಅಙ್ಗದೇ ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸುಗ್ರೀವೋ ವಾನರೇಶ್ವರಃ
ಮೆಘಗಳು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಓಡಾಡುವಂತೆ, ಅವರು ಭಾರೀ ಗರ್ಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೂಗಿ ಹಾರಿದರು; ಆಂಗದನು ಬಂದಾಗ ವಾನರರಾಯನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು—
ಉವಾಚ ಶೋಕಸಂತಪ್ತಂ ರಾಮಂ ಕಮಲಲೋಚನಮ್। ಸಮಾಶ್ವಸಿಹಿ ಭದ್ರಂ ತೇ ದೃಷ್ಟಾ ದೇವೀ ನ ಸಂಶಯಃ
ದುಃಖದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಕಮಲನಯನನಾದ ರಾಮನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು: 'ಧೈರ್ಯವಿರಲಿ, ನಿನಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ; ದೇವಿಯನ್ನು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.'
ನಾಗನ್ತುಮಿಹ ಶಕ್ಯಂ ತೈರತೀತಸಮಯೈರಿಹ। ಅಙ್ಗದಸ್ಯ ಪ್ರಹರ್ಷಾಚ್ಚ ಜಾನಾಮಿ ಶುಭದರ್ಶನ
'ಅವರು ಸಮಯ ಮೀರಿದ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಮರಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ, ಶುಭದರ್ಶನನೆ, ಮತ್ತು ಆಂಗದನ ಸಂತೋಷದಿಂದಲೇ ನಾನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ, ಶುಭರೂಪಿಣಿಯಾದ ದೇವಿಯನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ.'
ನ ಮತ್ಸಕಾಶಮಾಗಚ್ಛೇತ್ ಕೃತ್ಯೇ ಹಿ ವಿನಿಪಾತಿತೇ। ಯುವರಾಜೋ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಪ್ಲವತಾಮಙ್ಗದೋ ವರಃ
'ಮಹಾಬಾಹುವಾದ ಯುವರಾಜನೂ ವಾನರಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಆದ ಆಂಗದನು, ಕೆಲಸ ವಿಫಲವಾದರೆ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ.'
ಯದ್ಯಪ್ಯಕೃತಕೃತ್ಯಾನಾಮೀದೃಶಃ ಸ್ಯಾದುಪಕ್ರಮಃ। ಭವೇತ್ ತು ದೀನವದನೋ ಭ್ರಾನ್ತವಿಪ್ಲುತಮಾನಸಃ
'ಅವರ ಕಾರ್ಯ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅವರು ಹೀಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು: ಮುಖ ಕಳವಳದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತಿತ್ತು, ಮನಸ್ಸು ಗೊಂದಲದಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತಿತ್ತು.'