ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ದಧಿಮುಖೋ ವನಪಾಲಾನ್ ಮಹಾಬಲಃ। ಜಗಾಮ ಸಹಸೋತ್ಪತ್ಯ ವನಪಾಲೈಃ ಸಮನ್ವಿತಃ
ಹೀಗೆಂದು ಅರಣ್ಯ ರಕ್ಷಕರಿಗೆ ಹೇಳಿ, ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ದಧಿಮುಖನು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಲೇ ಹೊರಟನು.
ನಿಮೇಷಾನ್ತರಮಾತ್ರೇಣ ಸ ಹಿ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ವನಾಲಯಃ। ಸಹಸ್ರಾಂಶುಸುತೋ ಧೀಮಾನ್ ಸುಗ್ರೀವೋ ಯತ್ರ ವಾನರಃ
ಅಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಸಾವಿರ ಕಿರಣಗಳ ಪುತ್ರನಾದ ಆ ಧೀಮಂತನು ಸುಗ್ರೀವನು ಇರುವ ಅರಣ್ಯವಾಸದ ಕಡೆಗೆ ತಲುಪಿದನು.
ರಾಮಂ ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಚೈವ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸುಗ್ರೀವಮೇವ ಚ। ಸಮಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಜಗತೀಮಾಕಾಶಾನ್ನಿಪಪಾತ ಹ
ರಾಮನನ್ನೂ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನೂ, ಸುಗ್ರೀವನನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಆತನನು ಆಕಾಶದಿಂದ ಸಮಭೂಮಿಯಾದ ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದನು.
ಸ ನಿಪತ್ಯ ಮಹಾವೀರಃ ಸರ್ವೈಸ್ತೈಃ ಪರಿವಾರಿತಃ। ಹರಿರ್ದಧಿಮುಖಃ ಪಾಲೈಃ ಪಾಲಾನಾಂ ಪರಮೇಶ್ವರಃ
ಅವನನು ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಮಹಾವೀರ ದಧಿಮುಖನು ಎಲ್ಲಾ ಅರಣ್ಯ ರಕ್ಷಕರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ಅಲ್ಲೇ ನಿಂತನು.
ಸ ದೀನವದನೋ ಭೂತ್ವಾ ಕೃತ್ವಾ ಶಿರಸಿ ಚಾಞ್ಜಲಿಮ್। ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯಾಶು ತೌ ಮೂರ್ಧ್ನಾ ಚರಣೌ ಪ್ರತ್ಯಪೀಡಯತ್
ದುಃಖಭರಿತ ಮುಖದಿಂದ, ಕೈಗಳನ್ನು ಮಡಚಿ, ದಧಿಮುಖನು ತಕ್ಷಣ ಸುಗ್ರೀವನ ಪಾದಗಳನ್ನು ತಲೆಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.
thumb|ತ್ರಿಷಷ್ಠಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಿಷಷ್ಠಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ॥೫-
ಪವಿತ್ರ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದ ಸುಂದರಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಅರುವತ್ತಮೂರನೇ ಸರ್ಗವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ತತೋ ಮೂರ್ಧ್ನಾ ನಿಪತಿತಂ ವಾನರಂ ವಾನರರ್ಷಭಃ। ದೃಷ್ಟ್ವೈವೋದ್ವಿಗ್ನಹೃದಯೋ ವಾಕ್ಯಮೇತದುವಾಚ ಹ
ಆಗ, ತನ್ನ ಪಾದಗಳ ಬಳಿ ಬಿದ್ದ ವಾನರನನ್ನು ನೋಡಿ, ವಾನರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದನು ಚಿಂತಿತ ಹೃದಯದಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಉತ್ತಿಷ್ಠೋತ್ತಿಷ್ಠ ಕಸ್ಮಾತ್ ತ್ವಂ ಪಾದಯೋಃ ಪತಿತೋ ಮಮ। ಅಭಯಂ ತೇ ಪ್ರದಾಸ್ಯಾಮಿ ಸತ್ಯಮೇವಾಭಿಧೀಯತಾಮ್
ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲು, ಏಕೆ ನನ್ನ ಕಾಲಿಗೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದೀಯೆ? ನಿನಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳು, ಏನು ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳು.
ಕಿಂ ಸಮ್ಭ್ರಮಾದ್ಧಿತಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಬ್ರೂಹಿ ಯದ್ ವಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ। ಕಚ್ಚಿನ್ಮಧುವನೇ ಸ್ವಸ್ತಿ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ವಾನರ
ಯಾವುದೇ ಗೊಂದಲವಿಲ್ಲದೆ, ನಿನಗೆ ಹೇಳಬೇಕಾದ್ದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಹೇಳು. ಮಧುವನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆಯೆ? ನಾನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ, ವಾನರ.
ಸ ಸಮಾಶ್ವಾಸಿತಸ್ತೇನ ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಉತ್ಥಾಯ ಸ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞೋ ವಾಕ್ಯಂ ದಧಿಮುಖೋಽಬ್ರವೀತ್
ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ಧೈರ್ಯ ನೀಡಿದ ಮೇಲೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತ ದಧಿಮುಖನು ಎದ್ದು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ನೈವರ್ಕ್ಷರಜಸಾ ರಾಜನ್ ನ ತ್ವಯಾ ನ ಚ ವಾಲಿನಾ। ವನಂ ನಿಸೃಷ್ಟಪೂರ್ವಂ ತೇ ನಾಶಿತಂ ತತ್ತು ವಾನರೈಃ
ರಾಜನೇ, ಮರದ ಧೂಳಿನಿಂದಲೂ, ನೀನಿಂದಲೂ, ವಾಲಿಯಿಂದಲೂ ಈ ಅರಣ್ಯವು ಹಿಂದೆ ಎಂದೂ ನಾಶವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಈಗ ವಾನರರು ಅದನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ನ್ಯವಾರಯಮಹಂ ಸರ್ವಾನ್ ಸಹೈಭಿರ್ವನಚಾರಿಭಿಃ। ಅಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾ ಮಾಂ ಹೃಷ್ಟಾ ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ ಪಿಬನ್ತಿ ಚ
ನಾನು ಈ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲರನ್ನು ತಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದೆ; ಆದರೆ ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಂದರು ಕುಡಿಯಲೂ ಶುರುಮಾಡಿದರು.
ಏಭಿಃ ಪ್ರಧರ್ಷಣಾಯಾಂ ಚ ವಾರಿತಂ ವನಪಾಲಕೈಃ। ಮಾಮಪ್ಯಚಿನ್ತಯನ್ ದೇವ ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ ವನೌಕಸಃ
ಈ ಅರಣ್ಯ ರಕ್ಷಕರು ತಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ದೇವಾ, ಆ ವಾಸಿಗಳು ನನ್ನನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸದೆ ತಿನ್ನುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು.
ಶಿಷ್ಟಮತ್ರಾಪವಿಧ್ಯನ್ತಿ ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ ತಥಾಪರೇ। ನಿವಾರ್ಯಮಾಣಾಸ್ತೇ ಸರ್ವೇ ಭ್ರುಕುಟಿಂ ದರ್ಶಯನ್ತಿ ಹಿ
ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಉಳಿದಿದ್ದನ್ನು ಎಸೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ; ತಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಎಲ್ಲರೂ ಕೋಪದಿಂದ ಕಣ್ಮುಚ್ಚುತ್ತಾರೆ.
ಇಮೇ ಹಿ ಸಂರಬ್ಧತರಾಸ್ತದಾ ತೈಃ ಸಮ್ಪ್ರಧರ್ಷಿತಾಃ। ನಿವಾರ್ಯನ್ತೇ ವನಾತ್ ತಸ್ಮಾತ್ ಕ್ರುದ್ಧೈರ್ವಾನರಪುಙ್ಗವೈಃ
ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೋಪಗೊಂಡವರು ಅರಣ್ಯ ರಕ್ಷಕರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು; ಕೋಪಗೊಂಡ ವಾನರ ನಾಯಕರು ಅವರನ್ನು ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿದರು.
ತತಸ್ತೈರ್ಬಹುಭಿರ್ವೀರೈರ್ವಾನರೈರ್ವಾನರರ್ಷಭಾಃ। ಸಂರಕ್ತನಯನೈಃ ಕ್ರೋಧಾದ್ಧರಯಃ ಸಮ್ಪ್ರಧರ್ಷಿತಾಃ
ಆಗ, ಅನೇಕ ಶೂರ ವಾನರರು, ಕೋಪದಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅರಣ್ಯ ರಕ್ಷಕರ ಮೇಲೆ ಭಾರೀ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು.
ಪಾಣಿಭಿರ್ನಿಹತಾಃ ಕೇಚಿತ್ ಕೇಚಿಜ್ಜಾನುಭಿರಾಹತಾಃ। ಪ್ರಕೃಷ್ಟಾಶ್ಚ ತದಾ ಕಾಮಂ ದೇವಮಾರ್ಗಂ ಚ ದರ್ಶಿತಾಃ
ಕೆಲವರನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಹೊಡೆದರು, ಕೆಲವರನ್ನು ಮೊಣಕಾಲಿನಿಂದ ಬಡಿದರು; ಕೆಲವರನ್ನು ಎಳೆದಾಡಿದರು, ಅವರಿಗೆಲ್ಲ ದೇವರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು.
ಏವಮೇತೇ ಹತಾಃ ಶೂರಾಸ್ತ್ವಯಿ ತಿಷ್ಠತಿ ಭರ್ತರಿ। ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಮಧುವನಂ ಚೈವ ಪ್ರಕಾಮಂ ತೈಶ್ಚ ಭಕ್ಷ್ಯತೇ
ನೀನು ಇಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ಈ ಶೂರರು ಹತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಆ ವಾನರರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಧುವನವನ್ನು ಮನಬಂದಂತೆ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಏವಂ ವಿಜ್ಞಾಪ್ಯಮಾನಂ ತಂ ಸುಗ್ರೀವಂ ವಾನರರ್ಷಭಮ್। ಅಪೃಚ್ಛತ್ ತಂ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರವೀರಹಾ
ಅದನ್ನು ದಧಿಮುಖನು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಮಹಾಪ್ರಜ್ಞ ಲಕ್ಮಣನು ಅವನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆಮಾಡಿದನು.
ಕಿಮಯಂ ವಾನರೋ ರಾಜನ್ ವನಪಃ ಪ್ರತ್ಯುಪಸ್ಥಿತಃ। ಕಿಂ ಚಾರ್ಥಮಭಿನಿರ್ದಿಶ್ಯ ದುಃಖಿತೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್
ರಾಜನೇ, ಈ ಕಾಪಿ, ಅರಣ್ಯದ ಕಾಯುವವನು, ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ? ಮತ್ತು ಯಾಕೆ ದುಃಖದಿಂದ ಇಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು?
ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಸುಗ್ರೀವೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚೇದಂ ವಾಕ್ಯಂ ವಾಕ್ಯವಿಶಾರದಃ
ಅಂತಹ ಮಹಾತ್ಮ ಲಕ್ಮಣನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಸುಗ್ರೀವನು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಂತನಾಗಿ ಲಕ್ಮಣನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು:
ಆರ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸಮ್ಪ್ರಾಹ ವೀರೋ ದಧಿಮುಖಃ ಕಪಿಃ। ಅಙ್ಗದಪ್ರಮುಖೈರ್ವೀರೈರ್ಭಕ್ಷಿತಂ ಮಧು ವಾನರೈಃ
ಆರ್ಯ ಲಕ್ಮಣ, ಧೈರ್ಯವಂತ ದಧಿಮುಖ ಕಾಪಿಯು, ಅಂಗದನು ಮುಂತಾದ ವೀರ ವಾನರರು ಮಧುವನದ ಮಧು ಸೇವಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ನೈಷಾಮಕೃತಕಾರ್ಯಾಣಾಮೀದೃಶಃ ಸ್ಯಾದ್ ವ್ಯತಿಕ್ರಮಃ। ವನಂ ಯದಭಿಪನ್ನಾಸ್ತೇ ಸಾಧಿತಂ ಕರ್ಮ ತದ್ ಧ್ರುವಮ್
ಕೆಲಸದ ಫಲವನ್ನು ಸಾಧಿಸದವರು ಇಂತಹ ತಪ್ಪನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದರೆ, ಅವರ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಖಚಿತ.
ವಾರಯನ್ತೋ ಭೃಶಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಪಾಲಾ ಜಾನುಭಿರಾಹತಾಃ। ತಥಾ ನ ಗಣಿತಶ್ಚಾಯಂ ಕಪಿರ್ದಧಿಮುಖೋ ಬಲೀ
ಅವರನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬಂದ ಕಾವಲುಗಾರರನ್ನು ಮೊಣಕಾಲಿನಿಂದ ಹೊಡೆದರು; ಹಾಗೆಯೇ ಬಲಶಾಲಿ ದಧಿಮುಖನನ್ನೂ ಅವರು ಲೆಕ್ಕಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ.
ಪತಿರ್ಮಮ ವನಸ್ಯಾಯಮಸ್ಮಾಭಿಃ ಸ್ಥಾಪಿತಃ ಸ್ವಯಮ್। ದೃಷ್ಟಾ ದೇವೀ ನ ಸಂದೇಹೋ ನ ಚಾನ್ಯೇನ ಹನೂಮತಾ
ನಾನು ಈವನನ್ನು ನನ್ನ ಅರಣ್ಯದ ಕಾಯುವವನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ್ದೆನು; ದೇವಿಯನ್ನು ನೋಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ, ಅದು ಹನುಮಂತನಿಂದಲೇ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.
ನ ಹ್ಯನ್ಯಃ ಸಾಧನೇ ಹೇತುಃ ಕರ್ಮಣೋಽಸ್ಯ ಹನೂಮತಃ। ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿರ್ಹನುಮತಿ ಮತಿಶ್ಚ ಹರಿಪುಙ್ಗವೇ
ಹನುಮಂತನು ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಕಾರಣವೂ ಇಲ್ಲ; ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಯೂ, ಬುದ್ಧಿಯೂ ಹನುಮಂತನಲ್ಲಿ ಇದೆ.
ವ್ಯವಸಾಯಶ್ಚ ವೀರ್ಯಂ ಚ ಶ್ರುತಂ ಚಾಪಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್। ಜಾಮ್ಬವಾನ್ ಯತ್ರ ನೇತಾ ಸ್ಯಾದಙ್ಗದಶ್ಚ ಮಹಾಬಲಃ
ಜಾಂಬವನ್ತನು ನಾಯಕನಾಗಿರುವಲ್ಲಿ, ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ಅಂಗದನು ಇದ್ದಲ್ಲಿ, ನಿರ್ಧಾರ, ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಖ್ಯಾತಿಯೆಲ್ಲ ಅಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.
ಹನೂಮಾಂಶ್ಚಾಪ್ಯಧಿಷ್ಠಾತಾ ನ ತತ್ರ ಗತಿರನ್ಯಥಾ। ಅಙ್ಗದಪ್ರಮುಖೈರ್ವೀರೈರ್ಹತಂ ಮಧುವನಂ ಕಿಲ
ಅಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನು ಸ್ವತಃ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನಾಗಿದ್ದನು; ಬೇರೆ ದಾರಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಂಗದನು ಮುಂತಾದ ವೀರರು ಮಧುವನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ವಿಚಿತ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಾಮಾಶಾಮಾಗತೈರ್ಹರಿಪುಙ್ಗವೈಃ। ಆಗತೈಶ್ಚಾಪ್ರಧೃಷ್ಯಂ ತದ್ಧತಂ ಮಧುವನಂ ಹಿ ತೈಃ
ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಹುಡುಕಿ, ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಆ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠರು, ಹಿಂದಿನಂತೆ ಯಾರೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದ ಮಧುವನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದರು.
ಧರ್ಷಿತಂ ಚ ವನಂ ಕೃತ್ಸ್ನಮುಪಯುಕ್ತಂ ತು ವಾನರೈಃ। ಪಾತಿತಾ ವನಪಾಲಾಸ್ತೇ ತದಾ ಜಾನುಭಿರಾಹತಾಃ
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ವಾನರರು ಆನಂದದಿಂದ ಉಪಯೋಗಿಸಿದರು; ಅಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗಾರರನ್ನು ಮೊಣಕಾಲಿನಿಂದ ಹೊಡೆದು ಕೆಳಗೆ ಬಡಿದರು.