ಅತಿಪ್ರಮಾಣಾ ಬಲಿನೋ ದೀಪ್ತಜಿಹ್ವಾ ಮಹಾವಿಷಾಃ। ನಿಪೀಡಿತಶಿರೋಗ್ರೀವಾ ವ್ಯವೇಷ್ಟನ್ತ ಮಹಾಹಯಃ
ಅತಿಯಾದ ದೊಡ್ಡದು, ಬಲಿಷ್ಠ, ಹೊತ್ತಿರುವ ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಷದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಹಾ ಹಾವುಗಳು ತಲೆಯೂ ಕತ್ತಿನೂ ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗಿ ತಿರುಗಾಡಿದವು.
ಕಿಂನರೋರಗಗನ್ಧರ್ವಯಕ್ಷವಿದ್ಯಾಧರಾಸ್ತಥಾ। ಪೀಡಿತಂ ತಂ ನಗವರಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಗಗನಮಾಸ್ಥಿತಾಃ
ಕಿನ್ನರರು, ನಾಗರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಧರರು ಕೂಡ ಆ ಒತ್ತಡದ ಪರ್ವತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಗಗನಕ್ಕೆ ಹಾರಿದರು.
ಸ ಚ ಭೂಮಿಧರಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಬಲಿನಾ ತೇನ ಪೀಡಿತಃ। ಸವೃಕ್ಷಶಿಖರೋದಗ್ರಃ ಪ್ರವಿವೇಶ ರಸಾತಲಮ್
ಆ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳ ಪರ್ವತವು, ಅವನ ಬಲದಿಂದ ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟು, ಎತ್ತರದ ಮರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು.
ದಶಯೋಜನವಿಸ್ತಾರಸ್ತ್ರಿಂಶದ್ಯೋಜನಮುಚ್ಛ್ರಿತಃ। ಧರಣ್ಯಾಂ ಸಮತಾಂ ಯಾತಃ ಸ ಬಭೂವ ಧರಾಧರಃ
ಹತ್ತು ಯೋಜನೆ ಅಗಲ, ಮೂವತ್ತು ಯೋಜನೆ ಎತ್ತರ ಇದ್ದ ಆ ಪರ್ವತವು ಭೂಮಿಯ ಸಮಾನವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು.
ಸ ಲಿಲಙ್ಘಯಿಷುರ್ಭೀಮಂ ಸಲೀಲಂ ಲವಣಾರ್ಣವಮ್। ಕಲ್ಲೋಲಾಸ್ಫಾಲವೇಲಾನ್ತಮುತ್ಪಪಾತ ನಭೋ ಹರಿಃ
ಭಯಾನಕವಾದ ಉಪ್ಪಿನ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ದಾಟಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ, ಆ ವಾನರನು ಅಲೆಗಳ ಅಂಚನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿದನು.
thumb|ಸಪ್ತಪಞ್ಚಾಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡೇ ಸಪ್ತಪಞ್ಚಾಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೫-
ಈಗ ಐವತ್ತೇಳನೆಯ ಸರ್ಗವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ಆಪ್ಲುತ್ಯ ಚ ಮಹಾವೇಗಃ ಪಕ್ಷವಾನಿವ ಪರ್ವತಃ। ಭುಜಙ್ಗಯಕ್ಷಗನ್ಧರ್ವಪ್ರಬುದ್ಧಕಮಲೋತ್ಪಲಮ್
ಹಾರಿಕೊಂಡು, ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿದ್ದಂತೆ ವೇಗದಿಂದ, ಹಾವುಗಳು, ಯಕ್ಷರು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ಅರಳಿದ ಕಮಲ, ನೀಲೋತ್ಪಲಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾದು ಹೋದನು.
ಸ ಚನ್ದ್ರಕುಮುದಂ ರಮ್ಯಂ ಸಾರ್ಕಕಾರಣ್ಡವಂ ಶುಭಮ್। ತಿಷ್ಯಶ್ರವಣಕಾದಮ್ಬಮಭ್ರಶೈವಲಶಾದ್ವಲಮ್
ಅವನು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಸುಂದರವಾದ ಕುಮುದ ಹೂವಂತೆ, ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಹಕ್ಕಿಯಂತೆ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಕಾದಂಬ ಹೂವಂತೆ, ಮೋಡಗಳನ್ನು ಆಕಾಶದ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಂತೆ ನೋಡಿದನು.
ಪುನರ್ವಸುಮಹಾಮೀನಂ ಲೋಹಿತಾಙ್ಗಮಹಾಗ್ರಹಮ್। ಐರಾವತಮಹಾದ್ವೀಪಂ ಸ್ವಾತೀಹಂಸವಿಲಾಸಿತಮ್
ಪುನರ್ವಸು ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಮೀನುಗಳಂತೆ, ಕುಜನನ್ನು ಭಯಾನಕ ಮೊಸಳೆಗಳಂತೆ, ಐರಾವತವನ್ನು ವಿಶಾಲ ದ್ವೀಪದಂತೆ, ಸ್ವಾತಿ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಹಂಸವಿನ ಆಟದಂತೆ ಕಂಡನು.
ವಾತಸಂಘಾತಜಾಲೋರ್ಮಿಚನ್ದ್ರಾಂಶುಶಿಶಿರಾಮ್ಬುಮತ್। ಹನೂಮಾನಪರಿಶ್ರಾನ್ತಃ ಪುಪ್ಲುವೇ ಗಗನಾರ್ಣವಮ್
ಗಾಳಿಯ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅಲೆಗಳು, ಚಂದ್ರಕಿರಣಗಳಿಂದ ತಂಪಾದ ನೀರಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆಕಾಶ ಸಾಗರವನ್ನು ಹನುಮಂತನು ಶ್ರಮದಿಂದ ದಾಟುತ್ತಿದ್ದನು.
ಗ್ರಸಮಾನ ಇವಾಕಾಶಂ ತಾರಾಧಿಪಮಿವೋಲ್ಲಿಖನ್। ಹರನ್ನಿವ ಸನಕ್ಷತ್ರಂ ಗಗನಂ ಸಾರ್ಕಮಣ್ಡಲಮ್
ಆಕಾಶವನ್ನು ನುಂಗುವಂತೆ, ಚಂದ್ರನನ್ನು ತೊಡೆಯುವಂತೆ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸಮೇತ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದನು.
ಅಪಾರಮಪರಿಶ್ರಾನ್ತಶ್ಚಾಮ್ಬುಧಿಂ ಸಮಗಾಹತ। ಹನೂಮಾನ್ ಮೇಘಜಾಲಾನಿ ವಿಕರ್ಷನ್ನಿವ ಗಚ್ಛತಿ
ದಣಿದರೂ, ಹನುಮಂತನು ಆಪಾರವಾದ ಮೋಡಗಳ ಸಾಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಮೋಡಗಳ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಾ ಸಾಗಿದನು.
ಪಾಣ್ಡುರಾರುಣವರ್ಣಾನಿ ನೀಲಮಾಞ್ಜಿಷ್ಠಕಾನಿ ಚ। ಹರಿತಾರುಣವರ್ಣಾನಿ ಮಹಾಭ್ರಾಣಿ ಚಕಾಶಿರೇ
ಬಿಳಿ, ಕೆಂಪು, ನೀಲಿ, ಗಾಢ ಕೆಂಪು, ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಕಿರಿದಾದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಗಳ ದೊಡ್ಡ ಮೋಡಗಳು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
ಪ್ರವಿಶನ್ನಭ್ರಜಾಲಾನಿ ನಿಷ್ಕ್ರಮಂಶ್ಚ ಪುನಃ ಪುನಃ। ಪ್ರಕಾಶಶ್ಚಾಪ್ರಕಾಶಶ್ಚ ಚನ್ದ್ರಮಾ ಇವ ದೃಶ್ಯತೇ
ಮೋಡಗಳ ಗುಂಪುಗಳೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಹೊರಬಂದಾಗ, ಅವನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಂಕಾಗಿ, ಚಂದ್ರನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು.
ವಿವಿಧಾಭ್ರಘನಾಪನ್ನಗೋಚರೋ ಧವಲಾಮ್ಬರಃ। ದೃಶ್ಯಾದೃಶ್ಯತನುರ್ವೀರಸ್ತಥಾ ಚನ್ದ್ರಾಯತೇಽಮ್ಬರೇ
ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಟ್ಟವಾದ ಮೋಡಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತ, ಅವನ ಬಿಳಿ ವಸ್ತ್ರವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಡಗುತ್ತ, ಆ ವೀರನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ತಾರ್ಕ್ಷ್್ಯಾಯಮಾಣೋ ಗಗನೇ ಸ ಬಭೌ ವಾಯುನನ್ದನಃ। ದಾರಯನ್ ಮೇಘವೃನ್ದಾನಿ ನಿಷ್ಪತಂಶ್ಚ ಪುನಃ ಪುನಃ
ಗರುಡನಂತೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತ, ವಾಯುವಿನ ಮಗನು ಮೋಡಗಳ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಚೀರಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೊರಬಂದು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ನದನ್ ನಾದೇನ ಮಹತಾ ಮೇಘಸ್ವನಮಹಾಸ್ವನಃ। ಪ್ರವರಾನ್ ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಹತ್ವಾ ನಾಮ ವಿಶ್ರಾವ್ಯ ಚಾತ್ಮನಃ
ಮಹಾ ಗರ್ಜನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಭಾರೀ ಮೋಡಗಳ ಗುಡುಗಿನಂತೆ ಕೂಗಿ, ಪ್ರಮುಖ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಘೋಷಿಸಿ,
ಆಕುಲಾಂ ನಗರೀಂ ಕೃತ್ವಾ ವ್ಯಥಯಿತ್ವಾ ಚ ರಾವಣಮ್। ಅರ್ದಯಿತ್ವಾ ಮಹಾವೀರಾನ್ ವೈದೇಹೀಮಭಿವಾದ್ಯ ಚ
ನಗರವನ್ನು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿಸಿ, ರಾವಣನಿಗೆ ನೋವುಂಟುಮಾಡಿ, ಮಹಾವೀರರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ವಂದಿಸಿ,
ಆಜಗಾಮ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಪುನರ್ಮಧ್ಯೇನ ಸಾಗರಮ್। ಪರ್ವತೇನ್ದ್ರಂ ಸುನಾಭಂ ಚ ಸಮುಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ವೀರ್ಯವಾನ್
ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಮತ್ತೆ ಸಮುದ್ರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂತಿರುಗಿ, ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸುನಾಭ ಪರ್ವತಶಿಖರವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದನು.
ಜ್ಯಾಮುಕ್ತ ಇವ ನಾರಾಚೋ ಮಹಾವೇಗೋಽಭ್ಯುಪಾಗಮತ್। ಸ ಕಿಂಚಿದಾರಾತ್ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸಮಾಲೋಕ್ಯ ಮಹಾಗಿರಿಮ್
ಬಿಲ್ಲಿನಿಂದ ಬಿಟ್ಟ ಬಾಣದಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಆ ಮಹಾ ಪರ್ವತವನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಮಹೇನ್ದ್ರಂ ಮೇಘಸಂಕಾಶಂ ನನಾದ ಸ ಮಹಾಕಪಿಃ। ಸ ಪೂರಯಾಮಾಸ ಕಪಿರ್ದಿಶೋ ದಶ ಸಮನ್ತತಃ
ಮಹೇಂದ್ರ ಪರ್ವತವನ್ನು, ಮೋಡದಂತೆ ಕತ್ತಲಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ಮಹಾಕಪಿ ಭಾರೀ ಗರ್ಜನೆ ಮಾಡಿದ್ದನು. ಆ ಗರ್ಜನೆಯು ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ತುಂಬಿತು.
ನದನ್ ನಾದೇನ ಮಹತಾ ಮೇಘಸ್ವನಮಹಾಸ್ವನಃ। ಸ ತಂ ದೇಶಮನುಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸುಹೃದ್ದರ್ಶನಲಾಲಸಃ
ಮಹಾ ಗರ್ಜನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಭಾರೀ ಮೋಡಗಳ ಗುಡುಗಿನಂತೆ ಕೂಗಿ, ಆತನು ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ನೋಡಲು ಆತುರಗೊಂಡಿದ್ದನು.
ನನಾದ ಸುಮಹಾನಾದಂ ಲಾಙ್ಗೂಲಂ ಚಾಪ್ಯಕಮ್ಪಯತ್। ತಸ್ಯ ನಾನದ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಸುಪರ್ಣಾಚರಿತೇ ಪಥಿ
ಅತಿಯಾದ ಗರ್ಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ಹಲ್ಲಾಡಿಸಿದನು; ಗರುಡನು ಹಾರುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವನು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ,
ಫಲತೀವಾಸ್ಯ ಘೋಷೇಣ ಗಗನಂ ಸಾರ್ಕಮಣ್ಡಲಮ್। ಯೇ ತು ತತ್ರೋತ್ತರೇ ಕೂಲೇ ಸಮುದ್ರಸ್ಯ ಮಹಾಬಲಾಃ
ಅವನ ಗರ್ಜನೆಯಿಂದ ಸೂರ್ಯಚಕ್ರದೊಡನೆ ಆಕಾಶ itself ನಡುಗಿದಂತೆ ಕಂಡಿತು; ಸಮುದ್ರದ ಉತ್ತರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಮಹಾಬಲಿಗಳು,
ಪೂರ್ವಂ ಸಂವಿಷ್ಠಿತಾಃ ಶೂರಾ ವಾಯುಪುತ್ರದಿದೃಕ್ಷವಃ। ಮಹತೋ ವಾಯುನುನ್ನಸ್ಯ ತೋಯದಸ್ಯೇವ ನಿಃಸ್ವನಮ್। ಶುಶ್ರುವುಸ್ತೇ ತದಾ ಘೋಷಮೂರುವೇಗಂ ಹನೂಮತಃ
ಹಿಂದೆ ಅಲ್ಲೇ ಕೂತಿದ್ದ ಶೂರರು, ವಾಯುಪಾತ್ರನನ್ನು ನೋಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಚಲಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಮೋಡದ ಗುಡುಗಿನಂತೆ ಹನುಮಂತನ ಭಾರೀ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದರು.
ತೇ ದೀನಮನಸಃ ಸರ್ವೇ ಶುಶ್ರುವುಃ ಕಾನನೌಕಸಃ। ವಾನರೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ನಿರ್ಘೋಷಂ ಪರ್ಜನ್ಯನಿನದೋಪಮಮ್
ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಡಿನ ವಾನರರು, ದುಃಖಭರಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ವಾನರರಾಜನ ಭಾರೀ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು, ಮಳೆಯ ಮೋಡಗಳ ಗುಡುಗಿನಂತೆ ಕೇಳಿದರು.
ನಿಶಮ್ಯ ನದತೋ ನಾದಂ ವಾನರಾಸ್ತೇ ಸಮನ್ತತಃ। ಬಭೂವುರುತ್ಸುಕಾಃ ಸರ್ವೇ ಸುಹೃದ್ದರ್ಶನಕಾಙ್ಕ್ಷಿಣಃ
ಆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಗರ್ಜನೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಎಲ್ಲಾ ವಾನರರು ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತನನ್ನು ನೋಡಲು ಆತುರಗೊಂಡರು.
ಜಾಮ್ಬವಾನ್ ಸ ಹರಿಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಪ್ರೀತಿಸಂಹೃಷ್ಟಮಾನಸಃ। ಉಪಾಮನ್ತ್ರ್ಯ ಹರೀನ್ ಸರ್ವಾನಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್
ಜಾಂಬವಂತನು, ವಾನರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ತುಂಬಿಕೊಂಡು, ಎಲ್ಲಾ ವಾನರರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೀಗೆಂದನು:
ಸರ್ವಥಾ ಕೃತಕಾರ್ಯೋಽಸೌ ಹನೂಮಾನ್ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ। ನ ಹ್ಯಸ್ಯಾಕೃತಕಾರ್ಯಸ್ಯ ನಾದ ಏವಂವಿಧೋ ಭವೇತ್
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹನುಮಂತನು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಯದೆ ಇದ್ದರೆ ಅವನಿಂದ ಇಂತಹ ಗರ್ಜನೆ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
ತಸ್ಯ ಬಾಹೂರುವೇಗಂ ಚ ನಿನಾದಂ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ನಿಶಮ್ಯ ಹರಯೋ ಹೃಷ್ಟಾಃ ಸಮುತ್ಪೇತುರ್ಯತಸ್ತತಃ
ಅವನ ಕೈ ಕಾಲುಗಳ ಬಲವನ್ನು, ಮಹಾ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ವಾನರರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಂದೆಲ್ಲೆದ್ದು ಹಾರಿದರು.