ಯಃ ಶೃಣೋತಿ ಚ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಸರ್ವಾನ್ ಕಾಮಾನವಾಪ್ನುಯಾತ್ । ಸರ್ವೇ ಪಾಪಾಃ ಪ್ರಣಶ್ಯನ್ತಿ ಆಯುಃ ಕೀರ್ತಿಶ್ಚ ವರ್ಧತೇ ॥೧-೪೪-
ಯಾರು ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೋ, ಕಾಕುತ್ಥಸಂತಾನದವರೇ, ಅವರು ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ, ಆಯುಷ್ಯವೂ ಕೀರ್ತಿಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಬಾಲಕಾಣ್ಡೇ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೧-
ಇಂತಾಗಿ ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಬಾಲಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ನಲವತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮುಗಿಯಿತು.
thumb|ಪಞ್ಚಚತ್ವಾರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಬಾಲಕಾಣ್ಡೇ ಪಞ್ಚಚತ್ವಾರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೧-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದ ಬಾಲಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಐವತ್ತನೈದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಘವಃ ಸಹಲಕ್ಷ್ಮಣಃ। ವಿಸ್ಮಯಂ ಪರಮಂ ಗತ್ವಾ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಮಥಾಬ್ರವೀತ್
ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಅತ್ಯದ್ಭುತಮಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಕಥಿತಂ ಪರಮಂ ತ್ವಯಾ। ಗಙ್ಗಾವತರಣಂ ಪುಣ್ಯಂ ಸಾಗರಸ್ಯಾಪಿ ಪೂರಣಮ್
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ನೀನು ಹೇಳಿದ ಈ ಗಂಗೆಯ ಪವಿತ್ರ ಅವತಾರ ಮತ್ತು ಸಾಗರವನ್ನು ತುಂಬಿದ ಕಥೆ ಬಹಳ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ.
ಕ್ಷಣಭೂತೇವ ನೌ ರಾತ್ರಿಃ ಸಂವೃತ್ತೇಯಂ ಪರಂತಪ। ಇಮಾಂ ಚಿನ್ತಯತೋಃ ಸರ್ವಾಂ ನಿಖಿಲೇನ ಕಥಾಂ ತವ
ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವವರೇ, ನಿನಗೆ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದಾಗ ನಮ್ಮಿಗೆ ಈ ರಾತ್ರಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಂತೆ ಕಳೆಯಿತು.
ತಸ್ಯ ಸಾ ಶರ್ವರೀ ಸರ್ವಾ ಮಮ ಸೌಮಿತ್ರಿಣಾ ಸಹ। ಜಗಾಮ ಚಿನ್ತಯಾನಸ್ಯ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಕಥಾಂ ಶುಭಾಮ್
ಸೌಮಿತ್ರಿಯ ಜೊತೆಗೆ ನಾನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಪವಿತ್ರ ಕಥೆಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಆ ರಾತ್ರಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆಯಿತು.
ತತಃ ಪ್ರಭಾತೇ ವಿಮಲೇ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಂ ತಪೋಧನಮ್। ಉವಾಚ ರಾಘವೋ ವಾಕ್ಯಂ ಕೃತಾಹ್ನಿಕಮರಿನ್ದಮಃ
ನಂತರ ಬೆಳಗಿನ ಶುಭ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ರಾಮನು, ದಿನಚರ್ಯೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ತಪಸ್ಸಿನ ಸಂಪತ್ತಿರುವ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಗತಾ ಭಗವತೀ ರಾತ್ರಿಃ ಶ್ರೋತವ್ಯಂ ಪರಮಂ ಶ್ರುತಮ್। ತರಾಮ ಸರಿತಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಂ ಪುಣ್ಯಾಂ ತ್ರಿಪಥಗಾಂ ನದೀಮ್
ಪವಿತ್ರವಾದ ಈ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದಿತು, ಮಹತ್ತರವಾದ ಕಥೆಯನ್ನು ನಾವು ಕೇಳಿದೆವು. ಈಗ ನಾವು ಪವಿತ್ರವಾದ ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಗಂಗೆಯನ್ನು ದಾಟೋಣ.
ನೌರೇಷಾ ಹಿ ಸುಖಾಸ್ತೀರ್ಣಾ ಋಷೀಣಾಂ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಣಾಮ್। ಭಗವನ್ತಮಿಹ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತ್ವರಿತಮಾಗತಾ
ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಋಷಿಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ದಾಟುವ ಈ ದೋಣಿ, ಭಗವಂತನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಬೇಗನೆ ಬಂದಿದೆ.
ತಸ್ಯ ತದ್ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಘವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಸನ್ತಾರಂ ಕಾರಯಾಮಾಸ ಸರ್ಷಿಸಙ್ಘಸ್ಯ ಕೌಶಿಕಃ
ಆ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕೌಶಿಕನು ಎಲ್ಲಾ ಋಷಿಗಳ ಸಮೂಹಕ್ಕೂ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಸಿದನು.
ಉತ್ತರಂ ತೀರಮಾಸಾದ್ಯ ಸಮ್ಪೂಜ್ಯರ್ಷಿಗಣಂ ತತಃ। ಗಙ್ಗಾಕೂಲೇ ನಿವಿಷ್ಟಾಸ್ತೇ ವಿಶಾಲಾಂ ದದೃಶುಃ ಪುರೀಮ್
ಅವರು ಉತ್ತರ ತೀರವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಋಷಿಗಳನ್ನು ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸನ್ಮಾನಿಸಿ, ಗಂಗೆಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ವಿಶಾಲಾ ನಗರವನ್ನು ನೋಡಿದರು.
ತತೋ ಮುನಿವರಸ್ತೂರ್ಣಂ ಜಗಾಮ ಸಹರಾಘವಃ। ವಿಶಾಲಾಂ ನಗರೀಂ ರಮ್ಯಾಂ ದಿವ್ಯಾಂ ಸ್ವರ್ಗೋಪಮಾಂ ತದಾ
ನಂತರ ಮಹರ್ಷಿಯು ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಾ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗದಂತಿರುವ ಸುಂದರವಾದ ವಿಶಾಲಾ ನಗರವನ್ನು ಬೇಗನೆ ಹೋದನು.
ಅಥ ರಾಮೋ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞೋ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಂ ಮಹಾಮುನಿಮ್। ಪಪ್ರಚ್ಛ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರ್ಭೂತ್ವಾ ವಿಶಾಲಾಮುತ್ತಮಾಂ ಪುರೀಮ್
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ರಾಮನು ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಮಹರ್ಷಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರಿಗೆ ಆ ವಿಶಾಲಾ ನಗರದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದನು.
ಕತಮೋ ರಾಜವಂಶೋಽಯಂ ವಿಶಾಲಾಯಾಂ ಮಹಾಮುನೇ। ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಭದ್ರಂ ತೇ ಪರಂ ಕೌತೂಹಲಂ ಹಿ ಮೇ
ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ಈ ವಿಶಾಲಾ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಯಾವ ರಾಜವಂಶ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೇಳಲು ನನಗೆ ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳಿ, ನಿಮಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ.
ತಸ್ಯ ತದ್ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಮಸ್ಯ ಮುನಿಪುಙ್ಗವಃ। ಆಖ್ಯಾತುಂ ತತ್ಸಮಾರೇಭೇ ವಿಶಾಲಾಯಾಃ ಪುರಾತನಮ್
ರಾಮನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಮಹರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ವಿಶಾಲಾ ಪಟ್ಟಣದ ಪುರಾತನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ಶ್ರೂಯತಾಂ ರಾಮ ಶಕ್ರಸ್ಯ ಕಥಾಂ ಕಥಯತಃ ಶ್ರುತಾಮ್। ಅಸ್ಮಿನ್ ದೇಶೇ ಹಿ ಯದ್ ವೃತ್ತಂ ಶೃಣು ತತ್ತ್ವೇನ ರಾಘವ
ರಾಮಾ, ನಾನು ಕೇಳಿದ ಇಂದ್ರನ ಕಥೆಯನ್ನು ನೀನು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳು. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆದದ್ದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ರಾಘವ.
ಪೂರ್ವಂ ಕೃತಯುಗೇ ರಾಮ ದಿತೇಃ ಪುತ್ರಾ ಮಹಾಬಲಾಃ। ಅದಿತೇಶ್ಚ ಮಹಾಭಾಗಾ ವೀರ್ಯವನ್ತಃ ಸುಧಾರ್ಮಿಕಾಃ
ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ, ರಾಮಾ, ದಿತಿಯ ಬಲಶಾಲಿ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಅದಿತಿಯ ಧನ್ಯರಾದ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಪುತ್ರರು ಇದ್ದರು.
ತತಸ್ತೇಷಾಂ ನರವ್ಯಾಘ್ರ ಬುದ್ಧಿರಾಸೀನ್ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್। ಅಮರಾ ವಿಜರಾಶ್ಚೈವ ಕಥಂ ಸ್ಯಾಮೋ ನಿರಾಮಯಾಃ
ಅವರು, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಆ ಮಹಾತ್ಮರು, ನಾವು ಹೇಗೆ ಅಮರರಾಗಬಹುದು, ವಯಸ್ಸಾಗದೆ, ರೋಗರಹಿತರಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿದರು.
ತೇಷಾಂ ಚಿನ್ತಯತಾಂ ತತ್ರ ಬುದ್ಧಿರಾಸೀದ್ ವಿಪಶ್ಚಿತಾಮ್। ಕ್ಷೀರೋದಮಥನಂ ಕೃತ್ವಾ ರಸಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಾಮ ತತ್ರ ವೈ
ಅವರು ಆ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾಗ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೀಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು: ಹಾಲಿನ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಮಥಿಸಿದರೆ ನಾವು ಆ ಅಮೃತವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು.
ತತೋ ನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಮಥನಂ ಯೋಕ್ತ್ರಂ ಕೃತ್ವಾ ಚ ವಾಸುಕಿಮ್। ಮನ್ಥಾನಂ ಮನ್ದರಂ ಕೃತ್ವಾ ಮಮನ್ಥುರಮಿತೌಜಸಃ
ಮಥನ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಅವರು ವಾಸುಕಿಯನ್ನು ಹಗ್ಗವಾಗಿ, ಮಂದರ ಪರ್ವತವನ್ನು ಮಥನದ ದಂಡವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಭಾರಿ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಥನ ಆರಂಭಿಸಿದರು.
ಅಥ ವರ್ಷಸಹಸ್ರೇಣ ಯೋಕ್ತ್ರಸರ್ಪಶಿರಾಂಸಿ ಚ। ವಮನ್ತೋಽತಿವಿಷಂ ತತ್ರ ದದಂಶುರ್ದಶನೈಃ ಶಿಲಾಃ
ಹजार ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಹಗ್ಗವಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಸರ್ಪವು ತನ್ನ ತಲೆಯಿಂದ ಭಯಾನಕ ವಿಷವನ್ನು ಉದುರಿಸಿ, ತನ್ನ ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಕಚ್ಚತೊಡಗಿತು.
ಉತ್ಪಪಾತಾಗ್ನಿಸಂಕಾಶಂ ಹಾಲಾಹಲಮಹಾವಿಷಮ್। ತೇನ ದಗ್ಧಂ ಜಗತ್ ಸರ್ವಂ ಸದೇವಾಸುರಮಾನುಷಮ್
ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಹೊತ್ತಿರುವ ಭಯಾನಕ ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷವು ಹೊರಬಂದಿತು. ಆ ವಿಷದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು, ಅಸುರರು, ಮಾನವರು ಎಲ್ಲರೂ ಸುಟ್ಟಹೋಗಿದರು.
ಅಥ ದೇವಾ ಮಹಾದೇವಂ ಶಙ್ಕರಂ ಶರಣಾರ್ಥಿನಃ। ಜಗ್ಮುಃ ಪಶುಪತಿಂ ರುದ್ರಂ ತ್ರಾಹಿ ತ್ರಾಹೀತಿ ತುಷ್ಟುವುಃ
ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಆಶ್ರಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಹಾದೇವನಾದ ಶಂಕರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಪಶುಪತಿ, ರುದ್ರನನ್ನು 'ರಕ್ಷಿಸು, ರಕ್ಷಿಸು' ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು.
ಏವಮುಕ್ತಸ್ತತೋ ದೇವೈರ್ದೇವದೇವೇಶ್ವರಃ ಪ್ರಭುಃ। ಪ್ರಾದುರಾಸೀತ್ ತತೋಽತ್ರೈವ ಶಙ್ಖಚಕ್ರಧರೋ ಹರಿಃ
ದೇವತೆಗಳು ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ದೇವದೇವರಾಧಿ ದೇವನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ನಂತರ ಶಂಖಚಕ್ರಧಾರಿ ಹರಿಯೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು.
ಉವಾಚೈನಂ ಸ್ಮಿತಂ ಕೃತ್ವಾ ರುದ್ರಂ ಶೂಲಧರಂ ಹರಿಃ। ದೈವತೈರ್ಮಥ್ಯಮಾನೇ ತು ಯತ್ಪೂರ್ವಂ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಮ್
ಹರಿ ನಗುತ್ತಾ ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ರುದ್ರನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: 'ದೇವತೆಗಳು ಮಥನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಏನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳು.'
ತತ್ ತ್ವದೀಯಂ ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠ ಸುರಾಣಾಮಗ್ರತೋ ಹಿ ಯತ್। ಅಗ್ರಪೂಜಾಮಿಹ ಸ್ಥಿತ್ವಾ ಗೃಹಾಣೇದಂ ವಿಷಂ ಪ್ರಭೋ
'ದೇವತೆಗಳ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವದು, ದೇವತೆಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅದು ನಿನ್ನದೇ. ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಈ ವಿಷವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು, ಪ್ರಭುವೇ.'
ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಚ ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ತತ್ರೈವಾನ್ತರಧೀಯತ। ದೇವತಾನಾಂ ಭಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಾಕ್ಯಂ ತು ಶಾರ್ಙ್ಗಿಣಃ
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ದೇವತೆಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರಧಾನವಾದನು. ದೇವತೆಗಳ ಭಯವನ್ನು ನೋಡಿ, ಶಾರಂಗಧಾರಿ ಹರಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ—
ಹಾಲಾಹಲಂ ವಿಷಂ ಘೋರಂ ಸಂಜಗ್ರಾಹಾಮೃತೋಪಮಮ್। ದೇವಾನ್ ವಿಸೃಜ್ಯ ದೇವೇಶೋ ಜಗಾಮ ಭಗವಾನ್ ಹರಃ
ದೇವತೆಗಳ ದೇವರಾದ ಹರನು ಆ ಭಯಾನಕ ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷವನ್ನು ಅಮೃತದಂತೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟನು.
ತತೋ ದೇವಾಸುರಾಃ ಸರ್ವೇ ಮಮನ್ಥೂ ರಘುನನ್ದನ। ಪ್ರವಿವೇಶಾಥ ಪಾತಾಲಂ ಮನ್ಥಾನಃ ಪರ್ವತೋತ್ತಮಃ
ನಂತರ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು ಮತ್ತೆ ಮಥನ ಆರಂಭಿಸಿದರು, ರಘುನಂದನ. ಆಗ ಮಥನದ ಪರ್ವತವಾದ ಮಂದರ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಿತು.