ಲತಾಗೃಹೈಶ್ಚಿತ್ರಗೃಹೈಶ್ಚ ಸಾದಿತೈ- ರ್ವ್ಯಾಲೈರ್ಮೃಗೈರಾರ್ತರವೈಶ್ಚ ಪಕ್ಷಿಭಿಃ। ಶಿಲಾಗೃಹೈರುನ್ಮಥಿತೈಸ್ತಥಾ ಗೃಹೈಃ ಪ್ರಣಷ್ಟರೂಪಂ ತದಭೂನ್ಮಹದ್ ವನಮ್
ಲತಾ ಗೃಹಗಳು, ಅಲಂಕೃತ ಮಂದಿರಗಳು ಧ್ವಂಸಗೊಂಡಿದ್ದವು; ಕಾಡುಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಭಯದಿಂದ ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದವು; ಶಿಲಾಮಂದಿರಗಳು ಕೂಡ ಒಡೆದುಹೋಗಿದ್ದವು. ಆ ಮಹಾ ಉದ್ಯಾನವು ಗುರುತು ಹಿಡಿಯಲಾಗದಂತೆ ಬದಲಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು.
ಸಾ ವಿಹ್ವಲಾಶೋಕಲತಾಪ್ರತಾನಾ ವನಸ್ಥಲೀ ಶೋಕಲತಾಪ್ರತಾನಾ। ಜಾತಾ ದಶಾಸ್ಯಪ್ರಮದಾವನಸ್ಯ ಕಪೇರ್ಬಲಾದ್ಧಿ ಪ್ರಮದಾವನಸ್ಯ
ಆ ಕಾಡಿನ ನೆಲ, ದುಃಖಭರಿತ ಲತೆಗಳ ಗುಚ್ಚಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಹನುಮಂತನ ಬಲದಿಂದ ದಶಮುಖನ ಮಹಿಳೆಯರ ವಿನೋದವನದಂತೆ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿತು.
ತತಃ ಸ ಕೃತ್ವಾ ಜಗತೀಪತೇರ್ಮಹಾನ್ ಮಹದ್ ವ್ಯಲೀಕಂ ಮನಸೋ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಯುಯುತ್ಸುರೇಕೋ ಬಹುಭಿರ್ಮಹಾಬಲೈಃ ಶ್ರಿಯಾ ಜ್ವಲಂಸ್ತೋರಣಮಾಶ್ರಿತಃ ಕಪಿಃ
ನಂತರ, ಭೂಮಿಪತಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದ ಹನುಮಂತನು, ಮಹಾತ್ಮನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದವನಾಗಿ, ಅನೇಕ ಬಲಿಷ್ಠ ಯೋಧರ ವಿರುದ್ಧ ಒಬ್ಬನೇ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿ, ಕಿರಣದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ, ಬಾಗಿಲ ಬಳಿ ನಿಂತನು.
thumb|ದ್ವಿಚತ್ವಾರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡೇ ದ್ವಿಚತ್ವಾರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೫-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದ ಸುಂದರಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ತತಃ ಪಕ್ಷಿನಿನಾದೇನ ವೃಕ್ಷಭಙ್ಗಸ್ವನೇನ ಚ। ಬಭೂವುಸ್ತ್ರಾಸಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಾಃ ಸರ್ವೇ ಲಙ್ಕಾನಿವಾಸಿನಃ
ನಂತರ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕೂಗು ಮತ್ತು ಮರಗಳು ಮುರಿಯುವ ಶಬ್ದದಿಂದ, ಲಂಕೆಯ ಎಲ್ಲ ನಿವಾಸಿಗಳು ಭಯದಿಂದ ಗೊಂದಲಗೊಂಡರು.
ತತೋ ಗತಾಯಾಂ ನಿದ್ರಾಯಾಂ ರಾಕ್ಷಸ್ಯೋ ವಿಕೃತಾನನಾಃ। ತದ್ ವನಂ ದದೃಶುರ್ಭಗ್ನಂ ತಂ ಚ ವೀರಂ ಮಹಾಕಪಿಮ್
ನಿದ್ರೆ ಹೋಗಿದ ನಂತರ, ಭಯಾನಕ ಮುಖಗಳ ರಾಕ್ಷಸಿಯರು ಆ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು, ಮತ್ತು ಆ ವೀರ ಮಹಾಕಪಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರು.
ಸ ತಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಮಹಾಸತ್ತ್ವೋ ಮಹಾಬಲಃ। ಚಕಾರ ಸುಮಹದ್ರೂಪಂ ರಾಕ್ಷಸೀನಾಂ ಭಯಾವಹಮ್
ಅವರನ್ನು ಕಂಡ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ವಾನರನು, ಭಯಂಕರವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ರಾಕ್ಷಸಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು.
ತತಸ್ತು ಗಿರಿಸಂಕಾಶಮತಿಕಾಯಂ ಮಹಾಬಲಮ್। ರಾಕ್ಷಸ್ಯೋ ವಾನರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪಪ್ರಚ್ಛುರ್ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್
ಆಗ ಪರ್ವತದಂತೆ ಭಾರಿ ದೇಹವಿದ್ದ, ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯ ವಾನರನನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಕ್ಷಸಸ್ತ್ರೀಯರು ಜನಕನ ಮಗಳಾದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.
ಕೋಽಯಂ ಕಸ್ಯ ಕುತೋ ವಾಯಂ ಕಿಂನಿಮಿತ್ತಮಿಹಾಗತಃ। ಕಥಂ ತ್ವಯಾ ಸಹಾನೇನ ಸಂವಾದಃ ಕೃತ ಇತ್ಯುತ
ಇವನು ಯಾರು? ಯಾರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾನೆ? ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ? ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ? ನೀನು ಅವನ ಜೊತೆ ಹೇಗೆ ಮಾತಾಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳು.
ಆಚಕ್ಷ್ವ ನೋ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ ಮಾ ಭೂತ್ತೇ ಸುಭಗೇ ಭಯಮ್। ಸಂವಾದಮಸಿತಾಪಾಙ್ಗಿ ತ್ವಯಾ ಕಿಂ ಕೃತವಾನಯಮ್
ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣಿರುವೆ, ಭಯಪಡಬೇಡ ಸೌಭಾಗ್ಯವಂತೆಯೆ, ನೀನು ಅವನ ಜೊತೆ ಯಾವ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಮಗೆ ಹೇಳು.
ಅಥಾಬ್ರವೀತ್ ತದಾ ಸಾಧ್ವೀ ಸೀತಾ ಸರ್ವಾಙ್ಗಶೋಭನಾ। ರಕ್ಷಸಾಂ ಕಾಮರೂಪಾಣಾಂ ವಿಜ್ಞಾನೇ ಕಾ ಗತಿರ್ಮಮ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಾಂಗ ಸುಂದರಿಯಾದ ಸೀತಾ, ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು: ಇಂತಹ ರೂಪ ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಯಾವ ದಾರಿ ಇದೆ?
ಯೂಯಮೇವಾಸ್ಯ ಜಾನೀತ ಯೋಽಯಂ ಯದ್ ವಾ ಕರಿಷ್ಯತಿ। ಅಹಿರೇವ ಹ್ಯಹೇಃ ಪಾದಾನ್ ವಿಜಾನಾತಿ ನ ಸಂಶಯಃ
ನೀವೇ ಅವನು ಯಾರು, ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿಯಿರಿ; ಹಾವು ಮತ್ತೊಂದು ಹಾವಿನ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬಂತೆ.
ಅಹಮಪ್ಯತಿಭೀತಾಸ್ಮಿ ನೈವ ಜಾನಾಮಿ ಕೋ ಹ್ಯಯಮ್। ವೇದ್ಮಿ ರಾಕ್ಷಸಮೇವೈನಂ ಕಾಮರೂಪಿಣಮಾಗತಮ್
ನಾನೂ ತುಂಬಾ ಭಯಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ; ಅವನು ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವನು ಯಾವ ರೂಪದಲ್ಲಾದರೂ ಬರುವ ರಾಕ್ಷಸನೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
ವೈದೇಹ್ಯಾ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಕ್ಷಸ್ಯೋ ವಿದ್ರುತಾ ದ್ರುತಮ್। ಸ್ಥಿತಾಃ ಕಾಶ್ಚಿದ್ಗತಾಃ ಕಾಶ್ಚಿದ್ ರಾವಣಾಯ ನಿವೇದಿತುಮ್
ವೈದೇಹಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ರಾಕ್ಷಸಸ್ತ್ರೀಯರು ತಕ್ಷಣ ತತ್ತರಿಸಿ ಓಡಿದರು; ಕೆಲವರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದರು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ರಾವಣನಿಗೆ ತಿಳಿಸಲು ಹೋದರು.
ರಾವಣಸ್ಯ ಸಮೀಪೇ ತು ರಾಕ್ಷಸ್ಯೋ ವಿಕೃತಾನನಾಃ। ವಿರೂಪಂ ವಾನರಂ ಭೀಮಂ ರಾವಣಾಯ ನ್ಯವೇದಿಷುಃ
ರಾವಣನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ, ಮುಖಗಳು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದ ರಾಕ್ಷಸಸ್ತ್ರೀಯರು, ಭಯಂಕರವಾದ ಆ ವಾನರನ ಬಗ್ಗೆ ರಾವಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ಅಶೋಕವನಿಕಾಮಧ್ಯೇ ರಾಜನ್ ಭೀಮವಪುಃ ಕಪಿಃ। ಸೀತಯಾ ಕೃತಸಂವಾದಸ್ತಿಷ್ಠತ್ಯಮಿತವಿಕ್ರಮಃ
ರಾಜನೇ, ಅಶೋಕವನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೀಕರವಾದ ರೂಪದ ವಾನರನು, ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿ, ಅಪಾರ ಶೌರ್ಯವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ.
ನ ಚ ತಂ ಜಾನಕೀ ಸೀತಾ ಹರಿಂ ಹರಿಣಲೋಚನಾ। ಅಸ್ಮಾಭಿರ್ಬಹುಧಾ ಪೃಷ್ಟಾ ನಿವೇದಯಿತುಮಿಚ್ಛತಿ
ಆದರೆ ಜಾನಕಿಯ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಸೀತಾ, ಹರಣಿನಯನಿಯಾದಳು, ನಾವು ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡಿದರೂ ಆ ವಾನರನ ಬಗ್ಗೆ ಏನೂ ಹೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ವಾಸವಸ್ಯ ಭವೇದ್ ದೂತೋ ದೂತೋ ವೈಶ್ರವಣಸ್ಯ ವಾ। ಪ್ರೇಷಿತೋ ವಾಪಿ ರಾಮೇಣ ಸೀತಾನ್ವೇಷಣಕಾಙ್ಕ್ಷಯಾ
ಅವನು ಇಂದ್ರನ ದೂತನಾಗಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಕುಬೇರನ ದೂತನಾಗಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ರಾಮನಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲಾದವನಾಗಿರಬಹುದು.
ತೇನೈವಾದ್ಭುತರೂಪೇಣ ಯತ್ತತ್ತವ ಮನೋಹರಮ್। ನಾನಾಮೃಗಗಣಾಕೀರ್ಣಂ ಪ್ರಮೃಷ್ಟಂ ಪ್ರಮದಾವನಮ್
ಆ ಅದ್ಭುತವಾದ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ರೂಪದಿಂದ, ಅನೇಕ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಆ ಮನೋರಮವಾದ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಅವನು ನಾಶಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.
ನ ತತ್ರ ಕಶ್ಚಿದುದ್ದೇಶೋ ಯಸ್ತೇನ ನ ವಿನಾಶಿತಃ। ಯತ್ರ ಸಾ ಜಾನಕೀ ದೇವೀ ಸ ತೇನ ನ ವಿನಾಶಿತಃ
ಆ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಜಾನಕಿದೇವಿ ಇದ್ದ ಸ್ಥಳವನ್ನಲ್ಲದೆ, ಅವನು ನಾಶಪಡಿಸದ ಯಾವ ಭಾಗವೂ ಇಲ್ಲ.
ಜಾನಕೀರಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ ವಾ ಶ್ರಮಾದ್ ವಾ ನೋಪಲಕ್ಷ್ಯತೇ। ಅಥವಾ ಕಃ ಶ್ರಮಸ್ತಸ್ಯ ಸೈವ ತೇನಾಭಿರಕ್ಷಿತಾ
ಜಾನಕಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅಥವಾ ದಣಿವಿನಿಂದ ಅವನು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದನೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಿಲ್ಲ; ಅವನಿಗೆ ದಣಿವು ಏನು? ಅವನು ಅವಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡನು.
ಚಾರುಪಲ್ಲವಪತ್ರಾಢ್ಯಂ ಯಂ ಸೀತಾ ಸ್ವಯಮಾಸ್ಥಿತಾ। ಪ್ರವೃದ್ಧಃ ಶಿಂಶಪಾವೃಕ್ಷಃ ಸ ಚ ತೇನಾಭಿರಕ್ಷಿತಃ
ಸೀತಾ ತಾನೇ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿದ್ದ, ಸುಂದರ ಎಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ದೊಡ್ಡ ಶಿಂಶಪಾ ಮರವನ್ನೂ ಅವನು ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದನು.
ತಸ್ಯೋಗ್ರರೂಪಸ್ಯೋಗ್ರಂ ತ್ವಂ ದಣ್ಡಮಾಜ್ಞಾತುಮರ್ಹಸಿ। ಸೀತಾ ಸಮ್ಭಾಷಿತಾ ಯೇನ ವನಂ ತೇನ ವಿನಾಶಿತಮ್
ಅಂತಹ ಭಯಂಕರ ರೂಪದವನಿಗೆ ನೀನು ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಬೇಕು; ಅವನು ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿ, ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.
ಮನಃಪರಿಗೃಹೀತಾಂ ತಾಂ ತವ ರಕ್ಷೋಗಣೇಶ್ವರ। ಕಃ ಸೀತಾಮಭಿಭಾಷೇತ ಯೋ ನ ಸ್ಯಾತ್ ತ್ಯಕ್ತಜೀವಿತಃ
ರಾಕ್ಷಸರಾಧಿಪತಿಯಾದ ನೀನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾಗ, ಜೀವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವನು ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಧೈರ್ಯವಿಲ್ಲ.
ರಾಕ್ಷಸೀನಾಂ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾವಣೋ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರಃ। ಚಿತಾಗ್ನಿರಿವ ಜಜ್ವಾಲ ಕೋಪಸಂವರ್ತಿತೇಕ್ಷಣಃ
ಆ ರಾಕ್ಷಸಸ್ತ್ರೀಯರ ಮಾತು ಕೇಳಿದ ರಾವಣನು, ರಾಕ್ಷಸರ ರಾಜನು, ಶವದ ಹತ್ತಿರದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಾ, ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೋಪದಿಂದ ಕೆಂಪಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದವು.
ತಸ್ಯ ಕ್ರುದ್ಧಸ್ಯ ನೇತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಪತನ್ನಶ್ರುಬಿನ್ದವಃ। ದೀಪ್ತಾಭ್ಯಾಮಿವ ದೀಪಾಭ್ಯಾಂ ಸಾರ್ಚಿಷಃ ಸ್ನೇಹಬಿನ್ದವಃ
ಅವನ ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ, ಹೊತ್ತ ದೀಪಗಳಿಂದ ಎಣ್ಣೆ ಹನಿಗಳು ಬೀಳುವಂತೆ, ಕಣ್ಣೀರು ಹನಿಗಳು ಬಿದ್ದವು.
ಆತ್ಮನಃ ಸದೃಶಾನ್ ವೀರಾನ್ ಕಿಂಕರಾನ್ನಾಮ ರಾಕ್ಷಸಾನ್। ವ್ಯಾದಿದೇಶ ಮಹಾತೇಜಾ ನಿಗ್ರಹಾರ್ಥಂ ಹನೂಮತಃ
ಆ ಮಹಾತ್ಮನು, ತನ್ನಂತೆ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಕಿಂಕರರೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಹನುಮಂತನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಿದನು.
ತೇಷಾಮಶೀತಿಸಾಹಸ್ರಂ ಕಿಂಕರಾಣಾಂ ತರಸ್ವಿನಾಮ್। ನಿರ್ಯಯುರ್ಭವನಾತ್ ತಸ್ಮಾತ್ ಕೂಟಮುದ್ಗರಪಾಣಯಃ
ಅವರಲ್ಲಿ ಎಂಭತ್ತು ಸಾವಿರ ವೇಗಶಾಲಿ ಕಿಂಕರರು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗದೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುದಗರು ಹಿಡಿದು, ಆ ಅರಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದರು.
ಮಹೋದರಾ ಮಹಾದಂಷ್ಟ್ರಾ ಘೋರರೂಪಾ ಮಹಾಬಲಾಃ। ಯುದ್ಧಾಭಿಮನಸಃ ಸರ್ವೇ ಹನೂಮದ್ಗ್ರಹಣೋನ್ಮುಖಾಃ
ದೊಡ್ಡ ಹೊಟ್ಟೆಯುಳ್ಳವರು, ಭಯಂಕರ ದವಳಗಳು, ಭಯಾನಕ ರೂಪ, ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿ, ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕರಾದ ಅವರು, ಹನುಮಂತನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಹೊರಟರು.
ತೇ ಕಪಿಂ ತಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ತೋರಣಸ್ಥಮವಸ್ಥಿತಮ್। ಅಭಿಪೇತುರ್ಮಹಾವೇಗಾಃ ಪತಂಗಾ ಇವ ಪಾವಕಮ್
ಅವರು ಆ ವಾನರನನ್ನು, ಬಾಗಿಲಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದ್ದವನನ್ನು, ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾರುವ ಪಟಂಗಗಳಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು.