ಇಚ್ಛಾಮಿ ತ್ವಾಂ ಸಮಾನೇತುಮದ್ಯೈವ ರಘುನನ್ದಿನಾ। ಗುರುಸ್ನೇಹೇನ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಚ ನಾನ್ಯಥಾ ತದುದಾಹೃತಮ್
ನಾನು ಇಂದು ನಿನ್ನನ್ನು ರಘುವಂಶದವರಾದ ರಾಮನೊಡನೆ ಸೇರಿಸುವ ಇಚ್ಛೆ ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ; ಗಾಢ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಈ ಮಾತು ಹೇಳಿದೆ, ಬೇರೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ.
ಯದಿ ನೋತ್ಸಹಸೇ ಯಾತುಂ ಮಯಾ ಸಾರ್ಧಮನಿನ್ದಿತೇ। ಅಭಿಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರಯಚ್ಛ ತ್ವಂ ಜಾನೀಯಾದ್ ರಾಘವೋ ಹಿ ಯತ್
ಅನಿಂದಿತೆ, ನೀನು ನನ್ನೊಡನೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದರೆ, ರಾಮನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಒಂದು ಗುರುತನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡು.
ಏವಮುಕ್ತಾ ಹನುಮತಾ ಸೀತಾ ಸುರಸುತೋಪಮಾ। ಉವಾಚ ವಚನಂ ಮನ್ದಂ ಬಾಷ್ಪಪ್ರಗ್ರಥಿತಾಕ್ಷರಮ್
ಹನುಮಂತನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ದೇವತೆಗಳ ಪುತ್ರಿಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಸೀತೆ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಮಾತು ಅಡಕವಾಗುತ್ತಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು.
ಇದಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಭಿಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರೂಯಾಸ್ತ್ವಂ ತು ಮಮ ಪ್ರಿಯಮ್। ಶೈಲಸ್ಯ ಚಿತ್ರಕೂಟಸ್ಯ ಪಾದೇ ಪೂರ್ವೋತ್ತರೇ ಪದೇ
ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುರುತು; ನೀನು ನನ್ನ ಪ್ರಿಯನಿಗೆ ಹೇಳಬೇಕು: ಚಿತ್ರಕೂಟ ಪರ್ವತದ ಪಾದದಲ್ಲಿರುವ ಪೂರ್ವೋತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ...
ತಾಪಸಾಶ್ರಮವಾಸಿನ್ಯಾಃ ಪ್ರಾಜ್ಯಮೂಲಫಲೋದಕೇ। ತಸ್ಮಿನ್ ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಿತೇ ದೇಶೇ ಮನ್ದಾಕಿನ್ಯವಿದೂರತಃ
ಆ ತಪಸ್ವಿಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಬೇರು, ಹಣ್ಣು, ನೀರು ತುಂಬಿರುವದು, ಮಂದಾಕಿನಿ ನದಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಸಾಧಕರು ನೆಲೆಸಿದ್ದರು.
ತಸ್ಯೋಪವನಖಣ್ಡೇಷು ನಾನಾಪುಷ್ಪಸುಗನ್ಧಿಷು। ವಿಹೃತ್ಯ ಸಲಿಲೇ ಕ್ಲಿನ್ನೋ ಮಮಾಙ್ಕೇ ಸಮುಪಾವಿಶಃ
ಆ ಸ್ಥಳದ ಹೂವಿನ ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿದ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಸಂಚರಿಸಿ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆದು, ನೀನು ನನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕೂತಿದ್ದೆ.
ತತೋ ಮಾಂಸಸಮಾಯುಕ್ತೋ ವಾಯಸಃ ಪರ್ಯತುಣ್ಡಯತ್। ತಮಹಂ ಲೋಷ್ಟಮುದ್ಯಮ್ಯ ವಾರಯಾಮಿ ಸ್ಮ ವಾಯಸಮ್
ಆಮೇಲೆ ಮಾಂಸವಿದ್ದ ಕಾಗೆ ನನ್ನನ್ನು ತುಂಡು ಮಾಡಿತು. ನಾನು ಒಂದು ಮಣ್ಣಿನ ತುಂಡು ಎತ್ತಿ ಆ ಕಾಗೆಯನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದೆ.
ದಾರಯನ್ ಸ ಚ ಮಾಂ ಕಾಕಸ್ತತ್ರೈವ ಪರಿಲೀಯತೇ। ನ ಚಾಪ್ಯುಪಾರಮನ್ಮಾಂಸಾದ್ ಭಕ್ಷಾರ್ಥೀ ಬಲಿಭೋಜನಃ
ಆ ಕಾಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಕಚ್ಚುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮರೆಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅದು ಮಾಂಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ, ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹಸಿವಿನಿಂದಲೇ ಉಳಿಯಿತು.
ಉತ್ಕರ್ಷನ್ತ್ಯಾಂ ಚ ರಶನಾಂ ಕ್ರುದ್ಧಾಯಾಂ ಮಯಿ ಪಕ್ಷಿಣೇ। ಸ್ರಂಸಮಾನೇ ಚ ವಸನೇ ತತೋ ದೃಷ್ಟಾ ತ್ವಯಾ ಹ್ಯಹಮ್
ಆ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಕೋಪಗೊಂಡು ನಾನು ನನ್ನ ಕಟಿಬಂಧವನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಬಟ್ಟೆ ಜಾರುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದೆ.
ತ್ವಯಾ ವಿಹಸಿತಾ ಚಾಹಂ ಕ್ರುದ್ಧಾ ಸಂಲಜ್ಜಿತಾ ತದಾ। ಭಕ್ಷ್ಯಗೃದ್ಧೇನ ಕಾಕೇನ ದಾರಿತಾ ತ್ವಾಮುಪಾಗತಾ
ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ನಗಿದ್ದೆ. ಆಗ ನಾನು ಕೋಪದಿಂದ ಮತ್ತು ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ, ಆ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಕಚ್ಚಿದ ಕಾಗೆಯಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡು, ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದೆ.
ತತಃ ಶ್ರಾನ್ತಾಹಮುತ್ಸಙ್ಗಮಾಸೀನಸ್ಯ ತವಾವಿಶಮ್। ಕ್ರುಧ್ಯನ್ತೀವ ಪ್ರಹೃಷ್ಟೇನ ತ್ವಯಾಹಂ ಪರಿಸಾನ್ತ್ವಿತಾ
ನಾನು ದಣಿದು, ನೀನು ಕುಳಿತಿದ್ದ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಹೋದೆ. ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ನೀನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದೆ.
ಬಾಷ್ಪಪೂರ್ಣಮುಖೀ ಮನ್ದಂ ಚಕ್ಷುಷೀ ಪರಿಮಾರ್ಜತೀ। ಲಕ್ಷಿತಾಹಂ ತ್ವಯಾ ನಾಥ ವಾಯಸೇನ ಪ್ರಕೋಪಿತಾ
ನನ್ನ ಮುಖ ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಕಣ್ಣೀರು ಒರಸುತ್ತಾ ಕುಳಿತಿದ್ದೆ. ಆ ಕಾಗೆಯಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡು ನಾನಿದ್ದುದನ್ನು ನೀನು ಗಮನಿಸಿದೆ.
ಪರಿಶ್ರಮಾಚ್ಚ ಸುಪ್ತಾ ಹೇ ರಾಘವಾಙ್ಕೇಽಸ್ಮ್ಯಹಂ ಚಿರಮ್। ಪರ್ಯಾಯೇಣ ಪ್ರಸುಪ್ತಶ್ಚ ಮಮಾಙ್ಕೇ ಭರತಾಗ್ರಜಃ
ದಣಿವಿನಿಂದ ನಾನು ರಾಮನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲ ನಿದ್ದೆ ಮಾಡಿದೆ. ನಂತರ, ಭರತನ ಅಣ್ಣನೂ ನನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ನಿದ್ದೆ ಮಾಡಿದ್ದ.
ಸ ತತ್ರ ಪುನರೇವಾಥ ವಾಯಸಃ ಸಮುಪಾಗಮತ್। ತತಃ ಸುಪ್ತಪ್ರಬುದ್ಧಾಂ ಮಾಂ ರಾಘವಾಙ್ಕಾತ್ ಸಮುತ್ಥಿತಾಮ್। ವಾಯಸಃ ಸಹಸಾಗಮ್ಯ ವಿದದಾರ ಸ್ತನಾನ್ತರೇ
ಆಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಆ ಕಾಗೆ ಹತ್ತಿರ ಬಂತು. ನಾನು ನಿದ್ದೆಯಿಂದ ಎದ್ದು ರಾಮನ ಮಡಿಲಿಂದ ಹೊರಟಾಗ, ಆ ಕಾಗೆ ತಕ್ಷಣ ಬಂದು ನನ್ನ ಇಬ್ಬುರು ಮಧ್ಯೆ ಕಚ್ಚಿತು.
ಪುನಃ ಪುನರಥೋತ್ಪತ್ಯ ವಿದದಾರ ಸ ಮಾಂ ಭೃಶಮ್। ತತಃ ಸಮುತ್ಥಿತೋ ರಾಮೋ ಮುಕ್ತೈಃ ಶೋಣಿತಬಿನ್ದುಭಿಃ
ಆ ಕಾಗೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹಾರಿ ಬಂದು ನನ್ನನ್ನು ತುಂಬಾ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿತು. ಆಗ ರಾಮನು ಎದ್ದು, ನನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ರಕ್ತದ ಹನಿಗಳು ಸುರಿಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಸ ಮಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಹಾಬಾಹುರ್ವಿತುನ್ನಾಂ ಸ್ತನಯೋಸ್ತದಾ। ಆಶೀವಿಷ ಇವ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಶ್ವಸನ್ ವಾಕ್ಯಮಭಾಷತ
ಅವನು ನನ್ನ ಇಬ್ಬುರು ಗಾಯಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ಬಲಶಾಲಿಯು ಹಾವು ಕೋಪಗೊಂಡಂತೆ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಕೇನ ತೇ ನಾಗನಾಸೋರು ವಿಕ್ಷತಂ ವೈ ಸ್ತನಾನ್ತರಮ್। ಕಃ ಕ್ರೀಡತಿ ಸರೋಷೇಣ ಪಞ್ಚವಕ್ತ್ರೇಣ ಭೋಗಿನಾ
ನಾಗದಂತೆ ಮೂಗಿನವಳೇ, ನಿನ್ನ ಇಬ್ಬುರು ಮಧ್ಯೆ ಯಾರು ಗಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ? ಯಾರು ಕೋಪದಿಂದ ಐದು ತಲೆಗಳ ಹಾವಿನೊಡನೆ ಆಟವಾಡಲು ಧೈರ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ?
ವೀಕ್ಷಮಾಣಸ್ತತಸ್ತಂ ವೈ ವಾಯಸಂ ಸಮವೈಕ್ಷತ। ನಖೈಃ ಸರುಧಿರೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಮಾಮೇವಾಭಿಮುಖಂ ಸ್ಥಿತಮ್
ಅವನದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೋಡಿದಾಗ, ರಕ್ತದಿಂದ ತೊಯ್ದಿರುವ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ನಖಗಳಿರುವ ಆ ಕಾಗೆ ನನ್ನ ಎದುರಲ್ಲೇ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು.
ಪುತ್ರಃ ಕಿಲ ಸ ಶಕ್ರಸ್ಯ ವಾಯಸಃ ಪತತಾಂ ವರಃ। ಧರಾನ್ತರಂ ಗತಃ ಶೀಘ್ರಂ ಪವನಸ್ಯ ಗತೌ ಸಮಃ
ಅವನು ಇಂದ್ರನ ಮಗನಾಗಿದ್ದ ಕಾಗೆ, ಹಕ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಗಾಳಿಯಂತೆ ವೇಗಿಯಾಗಿದ್ದನು, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಿಬಂದಿದ್ದನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ತತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಕೋಪಸಂವರ್ತಿತೇಕ್ಷಣಃ। ವಾಯಸೇ ಕೃತವಾನ್ ಕ್ರೂರಾಂ ಮತಿಂ ಮತಿಮತಾಂ ವರಃ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಬಲಶಾಲಿಯು ಕೋಪದಿಂದ ಕಣ್ಣು ಹೊತ್ತವನಾಗಿ, ಆ ಕಾಗೆಗೆ ಕ್ರೂರವಾದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡನು, ಯಾರು ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದನು.
ಸ ದರ್ಭಸಂಸ್ತರಾದ್ ಗೃಹ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽಸ್ತ್ರೇಣ ಯೋಜಯತ್। ಸ ದೀಪ್ತ ಇವ ಕಾಲಾಗ್ನಿರ್ಜಜ್ವಾಲಾಭಿಮುಖೋ ದ್ವಿಜಮ್
ಅವನು ದರ್ಭೆಯ ಹಾಸಿಗೆಯಿಂದ ಒಂದು ದರ್ಭೆ ತೆಗೆದು, ಅದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಶಕ್ತಿಪಡಿಸಿ, ಅದು ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಹೊತ್ತಿ, ಹಕ್ಕಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಿತು.
ಸ ತಂ ಪ್ರದೀಪ್ತಂ ಚಿಕ್ಷೇಪ ದರ್ಭಂ ತಂ ವಾಯಸಂ ಪ್ರತಿ। ತತಸ್ತು ವಾಯಸಂ ದರ್ಭಃ ಸೋಽಮ್ಬರೇಽನುಜಗಾಮ ಹ
ಅವನು ಆ ಹೊತ್ತಿದ ದರ್ಭೆಯನ್ನು ಆ ಕಾಗೆಯ ಕಡೆಗೆ ಎಸೆದನು. ಆ ದರ್ಭೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆ ಕಾಗೆಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತ ಹೋಯಿತು.
ಅನುಸೃಷ್ಟಸ್ತದಾ ಕಾಕೋ ಜಗಾಮ ವಿವಿಧಾಂ ಗತಿಮ್। ತ್ರಾಣಕಾಮ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಸರ್ವಂ ವೈ ವಿಚಚಾರ ಹ
ಅವನನ್ನು ಬೆನ್ನತ್ತಿದಾಗ, ಆ ಕಾಗೆ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಈ ಲೋಕದಾದ್ಯಂತ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಓಡಾಡಿತು, ಹಲವಾರು ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಂಚರಿಸಿತು.
ಸ ಪಿತ್ರಾ ಚ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಃ ಸರ್ವೈಶ್ಚ ಪರಮರ್ಷಿಭಿಃ। ತ್ರೀಁಲ್ಲೋಕಾನ್ ಸಮ್ಪರಿಕ್ರಮ್ಯ ತಮೇವ ಶರಣಂ ಗತಃ
ತಂದೆಯೂ ಮಹರ್ಷಿಗಳೂ ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು. ಆ ಕಾಗೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಸುತ್ತಿ, ಕೊನೆಗೆ ಅವನ ಬಳಿಯೇ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಹುಡುಕಿತು.
ಸ ತಂ ನಿಪತಿತಂ ಭೂಮೌ ಶರಣ್ಯಃ ಶರಣಾಗತಮ್। ವಧಾರ್ಹಮಪಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಃ ಕೃಪಯಾ ಪರ್ಯಪಾಲಯತ್
ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬೇಡಿದ ಕಾಗೆಯನ್ನು, ಕೊಲ್ಲಲು ಯೋಗ್ಯನಾದರೂ ಕಾಕುತ್ಥ್ಸ್ತನು ದಯೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದನು.
ಪರಿದ್ಯೂನಂ ವಿವರ್ಣಂ ಚ ಪತಮಾನಂ ತಮಬ್ರವೀತ್। ಮೋಘಮಸ್ತ್ರಂ ನ ಶಕ್ಯಂ ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಂ ಕರ್ತುಂ ತದುಚ್ಯತಾಮ್
ಆ ಕ್ಷೀಣನಾದ, ಬಣ್ಣ ಹೋದ, ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಕಾಗೆಗೆ ಅವನು ಹೇಳಿದನು: 'ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದು ಯಾವ ಕಡೆಗೆ ಹೊಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಹೇಳು.'
ತತಸ್ತಸ್ಯಾಕ್ಷಿ ಕಾಕಸ್ಯ ಹಿನಸ್ತಿ ಸ್ಮ ಸ ದಕ್ಷಿಣಮ್। ದತ್ತ್ವಾ ತು ದಕ್ಷಿಣಂ ನೇತ್ರಂ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯಃ ಪರಿರಕ್ಷಿತಃ
ಆಮೇಲೆ ಆ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರವು ಕಾಗೆಯ ಬಲ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹೊಡೆದಿತು. ಬಲ ಕಣ್ಣು ಕೊಟ್ಟು, ಅವನು ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡನು.
ಸ ರಾಮಾಯ ನಮಸ್ಕೃತ್ವಾ ರಾಜ್ಞೇ ದಶರಥಾಯ ಚ। ವಿಸೃಷ್ಟಸ್ತೇನ ವೀರೇಣ ಪ್ರತಿಪೇದೇ ಸ್ವಮಾಲಯಮ್
ರಾಮನಿಗೂ ದಶರಥನಿಗೂ ವಂದಿಸಿ, ಆ ವೀರನು ಅವನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದನು. ಆಗ ಕಾಗೆ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿತು.
ಮತ್ಕೃತೇ ಕಾಕಮಾತ್ರೇಽಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರಂ ಸಮುದೀರಿತಮ್। ಕಸ್ಮಾದ್ ಯೋ ಮಾಹರತ್ ತ್ವತ್ತಃ ಕ್ಷಮಸೇ ತಂ ಮಹೀಪತೇ
ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಕಾಗೆಯ ತಪ್ಪಿಗೆ ಕೂಡ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಮಹಾರಾಜನೇ, ನನಗೆ ಅಪಕಾರ ಮಾಡಿದವನನ್ನು ನೀನು ಕ್ಷಮಿಸುವುದು ಏಕೆ?
ಆನೃಶಂಸ್ಯಂ ಪರೋ ಧರ್ಮಸ್ತ್ವತ್ತ ಏವ ಮಯಾ ಶ್ರುತಮ್। ಜಾನಾಮಿ ತ್ವಾಂ ಮಹಾವೀರ್ಯಂ ಮಹೋತ್ಸಾಹಂ ಮಹಾಬಲಮ್
ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ನನಗೆ ದಯೆಯೇ ಮಹಾ ಧರ್ಮವೆಂದು ಕೇಳಿದೆ. ನೀನು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ, ಮಹಾ ಉತ್ಸಾಹಿ, ಮಹಾ ಬಲವಂತನೆಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ.