ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣಮ್

ಕಿಂ ನು ಚನ್ದ್ರಮಸಾ ಹೀನಾ ಪತಿತಾ ವಿಬುಧಾಲಯಾತ್। ರೋಹಿಣೀ ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ಸರ್ವಗುಣಾಧಿಕಾ

ಚಂದ್ರನಿಂದ ದೂರವಾದ, ದೇವತೆಗಳ ಲೋಕದಿಂದ ಬಿದ್ದ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ, ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ರೋಹಿಣಿಯೇ ನೀನಾ?

ಕೋಪಾದ್ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಮೋಹಾದ್ ಭರ್ತಾರಮಸಿತೇಕ್ಷಣೇ। ವಸಿಷ್ಠಂ ಕೋಪಯಿತ್ವಾ ತ್ವಂ ವಾಸಿ ಕಲ್ಯಾಣ್ಯರುನ್ಧತೀ

ಅಥವಾ, ಕಪ್ಪು ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವೆ, ಕೋಪದಿಂದ ಅಥವಾ ಮೋಹದಿಂದ, ವಸಿಷ್ಠನನ್ನು ಕೋಪಗೊಳಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದ ಕಲ್ಯಾಣಿಯಾದ ಅರುಂಧತಿಯೇ ನೀನಾ?

ಕೋ ನು ಪುತ್ರಃ ಪಿತಾ ಭ್ರಾತಾ ಭರ್ತಾ ವಾ ತೇ ಸುಮಧ್ಯಮೇ। ಅಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾದಮುಂ ಲೋಕಂ ಗತಂ ತ್ವಮನುಶೋಚಸಿ

ಸುಂದರ ನಡುಗಟ್ಟಿಯವಳೇ, ನಿನ್ನ ಮಗ, ತಂದೆ, ಸಹೋದರ, ಅಥವಾ ಗಂಡ ಯಾರು? ನೀನು ಯಾರಿಗಾಗಿ ಈ ಲೋಕದಿಂದ ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದವನಿಗಾಗಿ ದುಃಖಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ?

ರೋದನಾದತಿನಿಃಶ್ವಾಸಾದ್ ಭೂಮಿಸಂಸ್ಪರ್ಶನಾದಪಿ। ನ ತ್ವಾಂ ದೇವೀಮಹಂ ಮನ್ಯೇ ರಾಜ್ಞಃ ಸಂಜ್ಞಾವಧಾರಣಾತ್

ನೀನು ಅಳುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಆಳವಾದ ಉಸಿರೆಳೆದುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ರಾಜನ ಪತ್ನಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ನಿನ್ನಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ನನಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ನೀನು ದೇವತೆಯೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ವ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಹಿ ತೇ ಯಾನಿ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಚ ಲಕ್ಷಯೇ। ಮಹಿಷೀ ಭೂಮಿಪಾಲಸ್ಯ ರಾಜಕನ್ಯಾ ಚ ಮೇ ಮತಾ

ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಗುರುತುಗಳು, ನೀನು ರಾಜನ ಪತ್ನಿ ಅಥವಾ ರಾಜಕುಮಾರಿಯೆಂದು ನನಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾವಣೇನ ಜನಸ್ಥಾನಾದ್ ಬಲಾತ್ ಪ್ರಮಥಿತಾ ಯದಿ। ಸೀತಾ ತ್ವಮಸಿ ಭದ್ರಂ ತೇ ತನ್ಮಮಾಚಕ್ಷ್ವ ಪೃಚ್ಛತಃ

ರಾವಣನು ಜನಸ್ಥಾನದಿಂದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಅಪಹರಿಸಿದ ಸೀತೆಯಾದರೆ, ನಿನಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ. ನಾನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ನನಗೆ ಹೇಳು.

ಯಥಾ ಹಿ ತವ ವೈ ದೈನ್ಯಂ ರೂಪಂ ಚಾಪ್ಯತಿಮಾನುಷಮ್। ತಪಸಾ ಚಾನ್ವಿತೋ ವೇಷಸ್ತ್ವಂ ರಾಮಮಹಿಷೀ ಧ್ರುವಮ್

ನಿನ್ನ ವಿನಯದಿಂದ, ಮಾನವನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದ ರೂಪದಿಂದ, ತಪಸ್ಸಿನ ವೇಷದಿಂದ, ನೀನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ರಾಮನ ಪತ್ನಿಯೆಂದು ನನಗೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಾ ತಸ್ಯ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಮಕೀರ್ತನಹರ್ಷಿತಾ। ಉವಾಚ ವಾಕ್ಯಂ ವೈದೇಹೀ ಹನೂಮನ್ತಂ ದ್ರುಮಾಶ್ರಿತಮ್

ರಾಮನ ಹೆಸರನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ವೈದೇಹಿ, ಮರದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು.

ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ರಾಜಸಿಂಹಾನಾಂ ಮುಖ್ಯಸ್ಯ ವಿದಿತಾತ್ಮನಃ। ಸ್ನುಷಾ ದಶರಥಸ್ಯಾಹಂ ಶತ್ರುಸೈನ್ಯಪ್ರಣಾಶಿನಃ

ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸಿಂಹಸಮಾನ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ ದಶರಥನ ಸೊಸೆ ನಾನು, ಶತ್ರುಗಳ ಸೇನೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನ ಪತ್ನಿ.

ದುಹಿತಾ ಜನಕಸ್ಯಾಹಂ ವೈದೇಹಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಸೀತೇತಿ ನಾಮ್ನಾ ಚೋಕ್ತಾಹಂ ಭಾರ್ಯಾ ರಾಮಸ್ಯ ಧೀಮತಃ

ವೈದೇಹ ದೇಶದ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಜನಕನ ಮಗಳು ನಾನು. ಸೀತೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿ, ಧೀಮಂತನಾದ ರಾಮನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ.

ಸಮಾ ದ್ವಾದಶ ತತ್ರಾಹಂ ರಾಘವಸ್ಯ ನಿವೇಶನೇ। ಭುಞ್ಜಾನಾ ಮಾನುಷಾನ್ ಭೋಗಾನ್ ಸರ್ವಕಾಮಸಮೃದ್ಧಿನೀ

ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಾನು ರಾಮನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಮಾನವಜನರ ಸೌಖ್ಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳೂ ಪೂರೈಸಿಕೊಂಡು ವಾಸವಿದ್ದೆ.

ತತಸ್ತ್ರಯೋದಶೇ ವರ್ಷೇ ರಾಜ್ಯೇ ಚೇಕ್ಷ್ವಾಕುನನ್ದನಮ್। ಅಭಿಷೇಚಯಿತುಂ ರಾಜಾ ಸೋಪಾಧ್ಯಾಯಃ ಪ್ರಚಕ್ರಮೇ

ಅನಂತರ ಹದಿಮೂರನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ರಾಜನು ಗುರುಗಳೊಡನೆ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದ ರಾಮನನ್ನು ರಾಜಪದಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕಿಸಲು ತಯಾರಿ ಆರಂಭಿಸಿದನು.

ತಸ್ಮಿನ್ ಸಮ್ಭ್ರಿಯಮಾಣೇ ತು ರಾಘವಸ್ಯಾಭಿಷೇಚನೇ। ಕೈಕೇಯೀ ನಾಮ ಭರ್ತಾರಮಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಅಭಿಷೇಕದ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕೈಕೆಯಿ ಎಂಬಳು ತನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.

ನ ಪಿಬೇಯಂ ನ ಖಾದೇಯಂ ಪ್ರತ್ಯಹಂ ಮಮ ಭೋಜನಮ್। ಏಷ ಮೇ ಜೀವಿತಸ್ಯಾನ್ತೋ ರಾಮೋ ಯದ್ಯಭಿಷಿಚ್ಯತೇ

ನಾನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಊಟವನ್ನೂ ನೀರನ್ನೂ ಸೇವಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ರಾಮನಿಗೆ ರಾಜಾಭಿಷೇಕವಾಗಿದರೆ, ನನ್ನ ಬದುಕು ಅಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

ಯತ್ ತದುಕ್ತಂ ತ್ವಯಾ ವಾಕ್ಯಂ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ನೃಪತಿಸತ್ತಮ। ತಚ್ಚೇನ್ನ ವಿತಥಂ ಕಾರ್ಯಂ ವನಂ ಗಚ್ಛತು ರಾಘವಃ

ರಾಜರೊಳಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನೀನು ನನಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಬಾರದು; ರಾಮನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಲಿ.

ಸ ರಾಜಾ ಸತ್ಯವಾಗ್ ದೇವ್ಯಾ ವರದಾನಮನುಸ್ಮರನ್। ಮುಮೋಹ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಕೈಕೇಯ್ಯಾಃ ಕ್ರೂರಮಪ್ರಿಯಮ್

ಆ ರಾಜನು, ಸತ್ಯವಂತನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದವನು, ದೇವಿಯು ಕೇಳಿದ ವರವನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಂಡು, ಕೈಕೆಯಿಯ ಕ್ರೂರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ದುಃಖದಿಂದ ಅಚೇತನನಾದನು.

ತತಸ್ತಂ ಸ್ಥವಿರೋ ರಾಜಾ ಸತ್ಯಧರ್ಮೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ। ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಯಶಸ್ವಿನಂ ಪುತ್ರಂ ರುದನ್ ರಾಜ್ಯಮಯಾಚತ

ಆ ವಯಸ್ಸಾದ ರಾಜನು, ಸತ್ಯಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಅಳುತ್ತಾ ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಪುತ್ರನಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡು ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು.

ಸ ಪಿತುರ್ವಚನಂ ಶ್ರೀಮಾನಭಿಷೇಕಾತ್ ಪರಂ ಪ್ರಿಯಮ್। ಮನಸಾ ಪೂರ್ವಮಾಸಾದ್ಯ ವಾಚಾ ಪ್ರತಿಗೃಹೀತವಾನ್

ಆ ಮಹಾತ್ಮನು, ತಂದೆಯ ಮಾತು ಅವನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ನಂತರ ವಚನದಿಂದ ಸಹ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು.

ದದ್ಯಾನ್ನ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ ಸತ್ಯಂ ಬ್ರೂಯಾನ್ನ ಚಾನೃತಮ್। ಅಪಿ ಜೀವಿತಹೇತೋರ್ಹಿ ರಾಮಃ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ

ರಾಮನು ಸತ್ಯಶೀಲನಾಗಿ, ಕೊಡುತ್ತಾನೆ ಆದರೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಯಾವಾಗಲೂ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಸುಳ್ಳನ್ನೆಂದೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ—even ತನ್ನ ಜೀವಕ್ಕಾಗಿ ಸಹ.

ಸ ವಿಹಾಯೋತ್ತರೀಯಾಣಿ ಮಹಾರ್ಹಾಣಿ ಮಹಾಯಶಾಃ। ವಿಸೃಜ್ಯ ಮನಸಾ ರಾಜ್ಯಂ ಜನನ್ಯೈ ಮಾಂ ಸಮಾದಿಶತ್

ಆ ಮಹಾಶಾಲಿಯು, ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಮೇಲಂಗಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ನನ್ನನ್ನು ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು.

ಸಾಹಂ ತಸ್ಯಾಗ್ರತಸ್ತೂರ್ಣಂ ಪ್ರಸ್ಥಿತಾ ವನಚಾರಿಣೀ। ನಹಿ ಮೇ ತೇನ ಹೀನಾಯಾ ವಾಸಃ ಸ್ವರ್ಗೇಽಪಿ ರೋಚತೇ

ನಾನು ಅವನ ಮುಂದೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವಳಾಗಿ ಹೊರಟೆ; ಅವನಿಂದ ದೂರವಾದರೆ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ನನಗೆ ವಾಸ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಾಗೇವ ತು ಮಹಾಭಾಗಃ ಸೌಮಿತ್ರಿರ್ಮಿತ್ರನನ್ದನಃ। ಪೂರ್ವಜಸ್ಯಾನುಯಾತ್ರಾರ್ಥೇ ಕುಶಚೀರೈರಲಂಕೃತಃ

ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಸ್ನೇಹಿತರ ಸಂತೋಷವಾಗಿದ್ದ ಮಹಾಭಾಗ ಲಕ್ಮಣನು, ಕುಶ ಮತ್ತು ಚೀರ ಧರಿಸಿ, ತನ್ನ ಅಣ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು.

ತೇ ವಯಂ ಭರ್ತುರಾದೇಶಂ ಬಹುಮಾನ್ಯ ದೃಢವ್ರತಾಃ। ಪ್ರವಿಷ್ಟಾಃ ಸ್ಮ ಪುರಾದೃಷ್ಟಂ ವನಂ ಗಮ್ಭೀರದರ್ಶನಮ್

ನಾವು ನಮ್ಮ ಪತಿಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ದೃಢವ್ರತಿಗಳಾಗಿ, ಹಿಂದೆ ನೋಡದ ಆ ಭಯಾನಕವಾದ ಕಾಡಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದೆವು.

ವಸತೋ ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯೇ ತಸ್ಯಾಹಮಮಿತೌಜಸಃ। ರಕ್ಷಸಾಪಹೃತಾ ಭಾರ್ಯಾ ರಾವಣೇನ ದುರಾತ್ಮನಾ

ಅಮಿತಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಅವನೊಂದಿಗೆ ದಂಡಕಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನಾನು ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ, ದುಷ್ಟನಾದ ರಾವಣನಿಂದ ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆ.

ದ್ವೌ ಮಾಸೌ ತೇನ ಮೇ ಕಾಲೋ ಜೀವಿತಾನುಗ್ರಹಃ ಕೃತಃ। ಊರ್ಧ್ವಂ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ತು ಮಾಸಾಭ್ಯಾಂ ತತಸ್ತ್ಯಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಜೀವಿತಮ್

ಅವನು ನನಗೆ ಎರಡು ತಿಂಗಳು ಬದುಕಲು ಅವಕಾಶ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ; ಆ ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ ನಾನು ನನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವೆನು.

thumb|ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡೇ ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೫-

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದ ಸುಂದರಕಾಂಡದ ಮೂವತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

ತಸ್ಯಾಸ್ತದ್ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಹನೂಮಾನ್ ಹರಿಪುಂಗವಃ। ದುಃಖಾದ್ ದುಃಖಾಭಿಭೂತಾಯಾಃ ಸಾನ್ತ್ವಮುತ್ತರಮಬ್ರವೀತ್

ಅವಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ವಾನರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಹನುಮಂತನು, ಆ ದುಃಖದಿಂದ ನಲುಗಿದ ಅವಳಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬುವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

ಅಹಂ ರಾಮಸ್ಯ ಸಂದೇಶಾದ್ ದೇವಿ ದೂತಸ್ತವಾಗತಃ। ವೈದೇಹಿ ಕುಶಲೀ ರಾಮಃ ಸ ತ್ವಾಂ ಕೌಶಲಮಬ್ರವೀತ್

ದೇವಿಯೆ, ನಾನು ರಾಮನ ಸಂದೇಶವನ್ನೊಯ್ಯುವ ದೂತನಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ; ವೈದೇಹಿಯೆ, ರಾಮನು ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅವನು ನಿನ್ನ ಕುಶಲವನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದಾನೆ.

ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಮಸ್ತ್ರಂ ವೇದಾಂಶ್ಚ ವೇದ ವೇದವಿದಾಂ ವರಃ। ಸ ತ್ವಾಂ ದಾಶರಥೀ ರಾಮೋ ದೇವಿ ಕೌಶಲಮಬ್ರವೀತ್

ಯಾರು ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರವನ್ನೂ ವೇದಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿದವನು, ವೇದಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ದಶರಥನ ಮಗ ರಾಮನು, ದೇವಿಯೆ, ನಿನ್ನ ಕುಶಲವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದ್ದಾನೆ.