ಸ ಹೇಮಜಾಮ್ಬೂನದಚಕ್ರವಾಲಂ ಮಹಾರ್ಹಮುಕ್ತಾಮಣಿ ಭೂಷಿತಾನ್ತಮ್। ಪರಾರ್ಘ್ಯಕಾಲಾಗುರುಚನ್ದನಾರ್ಹಂ ಸ ರಾವಣಾನ್ತಃಪುರಮಾವಿವೇಶ
ಅವನು ಬಂಗಾರದ ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ ಮುತ್ತು ಮಣಿಗಳ ಅಲಂಕಾರದಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ, ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಅಗರು ಮತ್ತು ಚಂದನದ ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿದ ರಾವಣನ ಆಂತರಿಕ ಭವನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
thumb|ಪಞ್ಚಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡೇ ಪಞ್ಚಮಃ ಸರ್ಗಃ ॥೫-
ಪವಿತ್ರವಾದ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಸುಂದರಕಾಂಡದ ಐದನೇ ಸರ್ಗವು ಇಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
ತತಃ ಸ ಮಧ್ಯಂಗತಮಂಶುಮನ್ತಂ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾವಿತಾನಂ ಮುಹುರುದ್ವಮನ್ತಮ್। ದದರ್ಶ ಧೀಮಾನ್ ಭುವಿ ಭಾನುಮನ್ತಂ ಗೋಷ್ಠೇ ವೃಷಂ ಮತ್ತಮಿವ ಭ್ರಮನ್ತಮ್
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವ, ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬೆಳಕನ್ನು ಹರಡುತ್ತಿರುವ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಉದಯಾಸ್ತಮಯವಾಗುತ್ತಿರುವ ಚಂದ್ರನನ್ನು, ಮೇಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತಾದ ಎತ್ತಿನಂತೆ ನೋಡಿದನು.
ಲೋಕಸ್ಯ ಪಾಪಾನಿ ವಿನಾಶಯನ್ತಂ ಮಹೋದಧಿಂ ಚಾಪಿ ಸಮೇಧಯನ್ತಮ್। ಭೂತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ವಿರಾಜಯನ್ತಂ ದದರ್ಶ ಶೀತಾಂಶುಮಥಾಭಿಯಾನ್ತಮ್
ಅವನು ಲೋಕದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಿರುವ, ಮಹಾಸಮುದ್ರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಿರುವ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ, ಹಿಮದಂತೆ ತಂಪಾದ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಯಾ ಭಾತಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀರ್ಭುವಿ ಮನ್ದರಸ್ಥಾ ಯಥಾ ಪ್ರದೋಷೇಷು ಚ ಸಾಗರಸ್ಥಾ। ತಥೈವ ತೋಯೇಷು ಚ ಪುಷ್ಕರಸ್ಥಾ ರರಾಜ ಸಾ ಚಾರುನಿಶಾಕರಸ್ಥಾ
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಂದರ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ, ಅಥವಾ ಸಂಧ್ಯಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಗರದ ಮೇಲೆ, ಅಥವಾ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಮಲಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾಳೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಜೊತೆಗೆ ಆಕೆಯು ಸುಂದರವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾಳೆ.
ಹಂಸೋ ಯಥಾ ರಾಜತಪಞ್ಜರಸ್ಥಃ ಸಿಂಹೋ ಯಥಾ ಮನ್ದರಕನ್ದರಸ್ಥಃ। ವೀರೋ ಯಥಾ ಗರ್ವಿತಕುಞ್ಜರಸ್ಥ- ಶ್ಚನ್ದ್ರೋಽಪಿ ಬಭ್ರಾಜ ತಥಾಮ್ಬರಸ್ಥಃ
ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪಂಜರದಲ್ಲಿ ಹಂಸವು ಹೇಗೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೋ, ಮಂದರ ಪರ್ವತದ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಹವು ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೋ, ಗರ್ವಿತವಾದ ಆನೆಯಲ್ಲಿ ವೀರನು ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನು.
ವಿನಷ್ಟಶೀತಾಮ್ಬುತುಷಾರಪಙ್ಕೋ ಮಹಾಗ್ರಹಗ್ರಾಹವಿನಷ್ಟಪಙ್ಕಃ। ಪ್ರಕಾಶಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾಶ್ರಯನಿರ್ಮಲಾಙ್ಕೋ ರರಾಜ ಚನ್ದ್ರೋ ಭಗವಾನ್ ಶಶಾಙ್ಕಃ
ಹಿಮ, ತುಷಾರ ಮತ್ತು ಮಹಾ ಗ್ರಹಗಳ ನೆರಳು ಇಲ್ಲದ, ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ತುಂಬಿದ, ದೋಷರಹಿತವಾದ ಪವಿತ್ರ ಚಂದ್ರನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ಶಿಲಾತಲಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಯಥಾ ಮೃಗೇನ್ದ್ರೋ ಮಹಾರಣಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಯಥಾ ಗಜೇನ್ದ್ರಃ। ರಾಜ್ಯಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಯಥಾ ನರೇನ್ದ್ರ- ಸ್ತಥಾ ಪ್ರಕಾಶೋ ವಿರರಾಜ ಚನ್ದ್ರಃ
ಹುಲ್ಲಿನ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋದ ಸಿಂಹ, ದೊಡ್ಡ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದ ಆನೆ, ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದ ರಾಜನು ಹೇಗೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ಪ್ರಕಾಶಚನ್ದ್ರೋದಯನಷ್ಟದೋಷಃ ಪ್ರವೃದ್ಧರಕ್ಷಃಪಿಶಿತಾಶದೋಷಃ। ರಾಮಾಭಿರಾಮೇರಿತಚಿತ್ತದೋಷಃ ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಕಾಶೋ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರದೋಷಃ
ಸ್ವರ್ಗದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಯವಾದ ಸಂಧ್ಯೆ, ಚಂದ್ರೋದಯದಲ್ಲಿ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿತು, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತು ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕರನ್ನು ಓಡಿಸಿತು, ರಾಮನಿಂದ ಆನಂದಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿತು.
ತನ್ತ್ರೀಸ್ವರಾಃ ಕರ್ಣಸುಖಾಃ ಪ್ರವೃತ್ತಾಃ ಸ್ವಪನ್ತಿ ನಾರ್ಯಃ ಪತಿಭಿಃ ಸುವೃತ್ತಾಃ। ನಕ್ತಂಚರಾಶ್ಚಾಪಿ ತಥಾ ಪ್ರವೃತ್ತಾ ವಿಹರ್ತುಮತ್ಯದ್ಭುತರೌದ್ರವೃತ್ತಾಃ
ಕಿವಿಗೆ ಹಿತವಾಗಿರುವ ತಂತಿವಾದ್ಯಗಳ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಸದುಪಚಾರವಂತಾದ ಹೆಂಗಸರು ತಮ್ಮ ಗಂಡರ ಜೊತೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅದ್ಭುತ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕ ಸ್ವಭಾವದ ನಕ್ತಚರರೂ ಆಡುವುದಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು.
ಮತ್ತಪ್ರಮತ್ತಾನಿ ಸಮಾಕುಲಾನಿ ರಥಾಶ್ವಭದ್ರಾಸನಸಂಕುಲಾನಿ। ವೀರಶ್ರಿಯಾ ಚಾಪಿ ಸಮಾಕುಲಾನಿ ದದರ್ಶ ಧೀಮಾನ್ ಸ ಕಪಿಃ ಕುಲಾನಿ
ಆ ಧೀಮಂತ ವಾನರನು, ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ ಮತ್ತವಾಗಿ ಗೊಂದಲಗೊಂಡ, ರಥ, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಆಸನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ವೀರಶ್ರಿಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕುಲಗಳನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಪರಸ್ಪರಂ ಚಾಧಿಕಮಾಕ್ಷಿಪನ್ತಿ ಭುಜಾಂಶ್ಚ ಪೀನಾನಧಿವಿಕ್ಷಿಪನ್ತಿ। ಮತ್ತಪ್ರಲಾಪಾನಧಿವಿಕ್ಷಿಪನ್ತಿ ಮತ್ತಾನಿ ಚಾನ್ಯೋನ್ಯಮಧಿಕ್ಷಿಪನ್ತಿ
ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ನಿಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಕೈಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತಾಗಿ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ರಕ್ಷಾಂಸಿ ವಕ್ಷಾಂಸಿ ಚ ವಿಕ್ಷಿಪನ್ತಿ ಗಾತ್ರಾಣಿ ಕಾನ್ತಾಸು ಚ ವಿಕ್ಷಿಪನ್ತಿ। ರೂಪಾಣಿ ಚಿತ್ರಾಣಿ ಚ ವಿಕ್ಷಿಪನ್ತಿ ದೃಢಾನಿ ಚಾಪಾನಿ ಚ ವಿಕ್ಷಿಪನ್ತಿ
ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ತಮ್ಮ ಎದೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯೆಯರ ಮೇಲೆ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಎಸೆದು ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದರು, ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಬಲವಾದ ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ದದರ್ಶ ಕಾನ್ತಾಶ್ಚ ಸಮಾಲಭನ್ತ್ಯ- ಸ್ತಥಾಪರಾಸ್ತತ್ರ ಪುನಃ ಸ್ವಪನ್ತ್ಯಃ। ಸುರೂಪವಕ್ತ್ರಾಶ್ಚ ತಥಾ ಹಸನ್ತ್ಯಃ ಕ್ರುದ್ಧಾಃ ಪರಾಶ್ಚಾಪಿ ವಿನಿಃಶ್ವಸನ್ತ್ಯಃ
ಅವನು ಪ್ರಿಯೆಯರನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವವರನ್ನು, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಅಲ್ಲೇ ಮಲಗಿರುವವರನ್ನು, ಸುಂದರ ಮುಖವಿರುವವರು ನಗುತ್ತಿರುವವರನ್ನು, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಕೋಪಗೊಂಡು ಆಳವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿರುವವರನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಮಹಾಗಜೈಶ್ಚಾಪಿ ತಥಾ ನದದ್ಭಿಃ ಸುಪೂಜಿತೈಶ್ಚಾಪಿ ತಥಾ ಸುಸದ್ಭಿಃ। ರರಾಜ ವೀರೈಶ್ಚ ವಿನಿಃಶ್ವಸದ್ಭಿ- ರ್ಹ್ರದಾ ಭುಜಂಗೈರಿವ ನಿಃಶ್ವಸದ್ಭಿಃ
ಮಹಾ ಆನೆಗಳು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಗೌರವದಿಂದ ಕುಳಿತಿದ್ದವು, ವೀರರು ಆಳವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಆ ನಗರವು ಹ್ರದದಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿರುವ ಹಾವುಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
ಬುದ್ಧಿಪ್ರಧಾನಾನ್ ರುಚಿರಾಭಿಧಾನಾನ್ ಸಂಶ್ರದ್ದಧಾನಾಞ್ಜಗತಃ ಪ್ರಧಾನಾನ್। ನಾನಾವಿಧಾನಾನ್ ರುಚಿರಾಭಿಧಾನಾನ್ ದದರ್ಶ ತಸ್ಯಾಂ ಪುರಿ ಯಾತುಧಾನಾನ್
ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ, ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾದ, ಸುಂದರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನಿಟ್ಟ, ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠೆಯುಳ್ಳ, ಜಗತ್ತಿನ ನಾಯಕರಾದ, ವಿವಿಧ ಸ್ವರೂಪದ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಹೆಸರುಗಳ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಅವನು ನೋಡಿದನು.
ನನನ್ದ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ ಚ ತಾನ್ ಸುರೂಪಾನ್ ನಾನಾಗುಣಾನಾತ್ಮಗುಣಾನುರೂಪಾನ್। ವಿದ್ಯೋತಮಾನಾನ್ ಸ ಚ ತಾನ್ ಸುರೂಪಾನ್ ದದರ್ಶ ಕಾಂಶ್ಚಿಚ್ಚ ಪುನರ್ವಿರೂಪಾನ್
ಆ ಸುಂದರ ರೂಪದವರನ್ನು, ಅವರ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹಲವು ಗುಣಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವವರನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು; ಅಲ್ಲದೆ, ಕೆಲವರು ವಿಕಾರವಾದವರನ್ನೂ ಅವನು ನೋಡಿದನು.
ತತೋ ವರಾರ್ಹಾಃ ಸುವಿಶುದ್ಧಭಾವಾ- ಸ್ತೇಷಾಂ ಸ್ತ್ರಿಯಸ್ತತ್ರ ಮಹಾನುಭಾವಾಃ। ಪ್ರಿಯೇಷು ಪಾನೇಷು ಚ ಸಕ್ತಭಾವಾ ದದರ್ಶ ತಾರಾ ಇವ ಸುಸ್ವಭಾವಾಃ
ಆಮೇಲೆ, ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾದ, ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನ, ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಸ್ವಭಾವದ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯಕರರಿಗೂ ಮದ್ಯಪಾನಕ್ಕೂ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಅವನು ನೋಡಿದನು.
ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಜ್ವಲನ್ತೀಸ್ತ್ರಪಯೋಪಗೂಢಾ ನಿಶೀಥಕಾಲೇ ರಮಣೋಪಗೂಢಾಃ। ದದರ್ಶ ಕಾಶ್ಚಿತ್ ಪ್ರಮದೋಪಗೂಢಾ ಯಥಾ ವಿಹಂಗಾ ವಿಹಗೋಪಗೂಢಾಃ
ಅವನು ಕೆಲ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು, ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯಕರರ ಅಪ್ಪುಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ, ಮತ್ತವರನ್ನು ಸ್ನೇಹಿತರ ಅಪ್ಪುಗೆಯಲ್ಲಿ, ಹಕ್ಕಿಗಳು ಹಕ್ಕಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವಂತೆ ನೋಡಿದನು.
ಅನ್ಯಾಃ ಪುನರ್ಹರ್ಮ್ಯತಲೋಪವಿಷ್ಟಾ- ಸ್ತತ್ರ ಪ್ರಿಯಾಙ್ಕೇಷು ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟಾಃ। ಭರ್ತುಃ ಪರಾ ಧರ್ಮಪರಾ ನಿವಿಷ್ಟಾ ದದರ್ಶ ಧೀಮಾನ್ ಮದನೋಪವಿಷ್ಟಾಃ
ಮತ್ತೆ, ಕೆಲವರು ಮಹಲಿನ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿಯಕರರ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಆರಾಮವಾಗಿ ಕುಳಿತು, ಗಂಡನಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯುಳ್ಳವರಾಗಿ, ಧರ್ಮಪರರಾಗಿಯೂ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಕಾಮಭಾವನೆಗೆ ಒಳಗಾದವರಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವುದನ್ನು ಆ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ನೋಡಿದನು.
ಅಪ್ರಾವೃತಾಃ ಕಾಞ್ಚನರಾಜಿವರ್ಣಾಃ ಕಾಶ್ಚಿತ್ಪರಾರ್ಘ್ಯಾಸ್ತಪನೀಯವರ್ಣಾಃ। ಪುನಶ್ಚ ಕಾಶ್ಚಿಚ್ಛಶಲಕ್ಷ್ಮವರ್ಣಾಃ ಕಾನ್ತಪ್ರಹೀಣಾ ರುಚಿರಾಙ್ಗವರ್ಣಾಃ
ಕೆಲವರು ಬಟ್ಟೆ ಮುಚ್ಚದೆ, ಬಂಗಾರದ ಕಮಲದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಮತ್ತಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯಯುತರು ಶುದ್ಧ ಬಂಗಾರದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಚಂದ್ರಕಾಂತಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಿಯಕರರಿಂದ ದೂರವಾದರೂ ಅವರ ಅಂಗಗಳು ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದವು.
ತತಃ ಪ್ರಿಯಾನ್ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮನೋಽಭಿರಾಮಾನ್ ಸುಪ್ರೀತಿಯುಕ್ತಾಃ ಸುಮನೋಽಭಿರಾಮಾಃ। ಗೃಹೇಷು ಹೃಷ್ಟಾಃ ಪರಮಾಭಿರಾಮಾ ಹರಿಪ್ರವೀರಃ ಸ ದದರ್ಶ ರಾಮಾಃ
ನಂತರ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯಕರರನ್ನು ಪಡೆದು, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವವರಾಗಿ, ಪರಮ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಆ ವೀರವಾದ ವಾನರನು ನೋಡಿದನು.
ಚನ್ದ್ರಪ್ರಕಾಶಾಶ್ಚ ಹಿ ವಕ್ತ್ರಮಾಲಾ ವಕ್ರಾಃ ಸುಪಕ್ಷ್ಮಾಶ್ಚ ಸುನೇತ್ರಮಾಲಾಃ। ವಿಭೂಷಣಾನಾಂ ಚ ದದರ್ಶ ಮಾಲಾಃ ಶತಹ್ರದಾನಾಮಿವ ಚಾರುಮಾಲಾಃ
ಅವನು ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಮುಖಗಳನ್ನು, ಸುಂದರವಾದ ವಕ್ರ ಕಪ್ಪು ಕಣ್ಗಳನ್ನು, ಸುಂದರ ಕಣ್ಣುಗಳ ಸಾಲನ್ನು, ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಹೂವಿನ ಸರಗಳಂತೆ ಆಭರಣಗಳ ಸರಗಳನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ನ ತ್ವೇವ ಸೀತಾಂ ಪರಮಾಭಿಜಾತಾಂ ಪಥಿ ಸ್ಥಿತೇ ರಾಜಕುಲೇ ಪ್ರಜಾತಾಮ್। ಲತಾಂ ಪ್ರಫುಲ್ಲಾಮಿವ ಸಾಧುಜಾತಾಂ ದದರ್ಶ ತನ್ವೀಂ ಮನಸಾಭಿಜಾತಾಮ್
ಆದರೆ, ರಾಜವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ, ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ, ಸುಂದರವಾದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾದ, ಹೂವಿನ ಬೆಳೆಯಂತೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ಅವನು ನೋಡಲಿಲ್ಲ.
ಸನಾತನೇ ವರ್ತ್ಮನಿ ಸಂನಿವಿಷ್ಟಾಂ ರಾಮೇಕ್ಷಣೀಂ ತಾಂ ಮದನಾಭಿವಿಷ್ಟಾಮ್। ಭರ್ತುರ್ಮನಃ ಶ್ರೀಮದನುಪ್ರವಿಷ್ಟಾಂ ಸ್ತ್ರೀಭ್ಯಃ ಪರಾಭ್ಯಶ್ಚ ಸದಾ ವಿಶಿಷ್ಟಾಮ್
ಅವನು ಆ ಸೀತೆಯನ್ನು, ಪುರಾತನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಳಾಗಿ, ಜಿಂಕೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳಂತೆ, ಪ್ರೇಮಭಾವದಿಂದ ತುಂಬಿದಳಾಗಿ, ಗಂಡನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದಳಾಗಿ, ಯಾವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾಗಿ ನೋಡಿದನು.
ಉಷ್ಣಾರ್ದಿತಾಂ ಸಾನುಸೃತಾಸ್ರಕಣ್ಠೀಂ ಪುರಾ ವರಾರ್ಹೋತ್ತಮನಿಷ್ಕಕಣ್ಠೀಮ್। ಸುಜಾತಪಕ್ಷ್ಮಾಮಭಿರಕ್ತಕಣ್ಠೀಂ ವನೇ ಪ್ರನೃತ್ತಾಮಿವ ನೀಲಕಣ್ಠೀಮ್
ಬೆಚ್ಚಿನಿಂದ ಬಳಲಿದ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಗಂಟಲು ತೊಯ್ದುಹೋಗಿದ್ದ, ಹಿಂದೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಹಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಸುಂದರ ಕಪ್ಪು ಕಣ್ಗಳಿದ್ದ, ಆಳವಾದ ಗಂಟಲು ಬಣ್ಣದ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುವ ನೀಲಕಂಠ ಹಕ್ಕಿಯಂತೆ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಅವ್ಯಕ್ತರೇಖಾಮಿವ ಚನ್ದ್ರಲೇಖಾಂ ಪಾಂಸುಪ್ರದಿಗ್ಧಾಮಿವ ಹೇಮರೇಖಾಮ್। ಕ್ಷತಪ್ರರೂಢಾಮಿವ ವರ್ಣರೇಖಾಂ ವಾಯುಪ್ರಭುಗ್ನಾಮಿವ ಮೇಘರೇಖಾಮ್
ಅವಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಲ್ಲದ ಚಂದ್ರರೇಖೆಯಂತೆ, ಧೂಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಬಂಗಾರದ ರೇಖೆಯಂತೆ, ಗಾಯದಿಂದ ಗುಣವಾದ ಗುರುತುಹಾಕಿದಂತೆ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ವಂಕರಾದ ಮೋಡರೇಖೆಯಂತೆ ಕಂಡಳು.
ಸೀತಾಮಪಶ್ಯನ್ಮನುಜೇಶ್ವರಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ಪತ್ನೀಂ ವದತಾಂ ವರಸ್ಯ। ಬಭೂವ ದುಃಖೋಪಹತಶ್ಚಿರಸ್ಯ ಪ್ಲವಂಗಮೋ ಮನ್ದ ಇವಾಚಿರಸ್ಯ
ರಾಮನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಸೀತೆಯನ್ನು, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕಾಣದೆ, ಆ ವಾನರನು ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ ದುಃಖದಿಂದ ಬಳಲಿದನು, ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದವನಂತೆ.
thumb|ಷಷ್ಠಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡೇ ಷಷ್ಠಃ ಸರ್ಗಃ ॥೫-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದ ಸುಂದರಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಆರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ಸ ನಿಕಾಮಂ ವಿಮಾನೇಷು ವಿಚರನ್ ಕಾಮರೂಪಧೃಕ್। ವಿಚಚಾರ ಕಪಿರ್ಲಙ್ಕಾಂ ಲಾಘವೇನ ಸಮನ್ವಿತಃ
ಯಾವ ರೂಪ ಬೇಕಾದರೂ ತಾಳಿಕೊಂಡು, ಆ ವಾನರನು ಲಘುವಾಗಿ ಲಂಕೆಯ ಮಹಲ್ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.