thumb|ಷಟ್ಷಷ್ಠಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ಷಟ್ಷಷ್ಠಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ॥೪-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ ಕಾಂಡದ ಅರವತ್ತಾರುನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ಅನೇಕಶತಸಾಹಸ್ರೀಂ ವಿಷಣ್ಣಾಂ ಹರಿವಾಹಿನೀಮ್। ಜಾಮ್ಬವಾನ್ ಸಮುದೀಕ್ಷ್ಯೈವಂ ಹನೂಮನ್ತಮಥಾಬ್ರವೀತ್
ನೂರಾರು ಸಾವಿರ ವಾನರ ಸೇನೆ ವಿಷಾದಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಜಾಂಬವಂತನು ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ವೀರ ವಾನರಲೋಕಸ್ಯ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ವರ। ತೂಷ್ಣೀಮೇಕಾನ್ತಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಹನೂಮನ್ ಕಿಂ ನ ಜಲ್ಪಸಿ
ವೀರನೇ, ವಾನರ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವರಲ್ಲಿ ನೀನು ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಹನುಮಂತ, ಏಕೆ ನೀನು ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತು ಮೌನವಾಗಿದ್ದೀಯೆ?
ಹನೂಮನ್ ಹರಿರಾಜಸ್ಯ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಸಮೋ ಹ್ಯಸಿ। ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣಯೋಶ್ಚಾಪಿ ತೇಜಸಾ ಚ ಬಲೇನ ಚ
ಹನುಮಂತ, ನೀನು ವಾನರಾಧಿಪತಿ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಸಮಾನನು, ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸು, ಬಲದಲ್ಲಿ ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರಿಗೂ ಸಮಾನನು.
ಅರಿಷ್ಟನೇಮಿನಃ ಪುತ್ರೋ ವೈನತೇಯೋ ಮಹಾಬಲಃ। ಗರುತ್ಮಾನಿವ ವಿಖ್ಯಾತ ಉತ್ತಮಃ ಸರ್ವಪಕ್ಷಿಣಾಮ್
ಅರಿಷ್ಠನೇಮಿಯ ಮಗನಾದ ಗರುಡನು, ಎಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿ, ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಬಹುಶೋ ಹಿ ಮಯಾ ದೃಷ್ಟಃ ಸಾಗರೇ ಸ ಮಹಾಬಲಃ। ಭುಜಙ್ಗಾನುದ್ಧರನ್ ಪಕ್ಷೀ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಮಹಾಬಲಃ
ನಾನು ಆ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಗರುಡನನ್ನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಅವನು ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ತನ್ನ ಬಾಹುಗಳಿಂದ ನಾಗಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದನು.
ಪಕ್ಷಯೋರ್ಯದ್ ಬಲಂ ತಸ್ಯ ಭುಜವೀರ್ಯಬಲಂ ತವ। ವಿಕ್ರಮಶ್ಚಾಪಿ ವೇಗಶ್ಚ ನ ತೇ ತೇನಾಪಹೀಯತೇ
ಅವನ ರೆಕ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಲವಿದೆ; ನಿನ್ನ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ವೇಗವೂ ಅವನಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯೇನೂ ಇಲ್ಲ.
ಬಲಂ ಬುದ್ಧಿಶ್ಚ ತೇಜಶ್ಚ ಸತ್ತ್ವಂ ಚ ಹರಿಪುಙ್ಗವ। ವಿಶಿಷ್ಟಂ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಕಿಮಾತ್ಮಾನಂ ನ ಸಜ್ಜಸೇ
ಹನುಮಂತನೇ, ನಿನ್ನ ಬಲ, ಬುದ್ಧಿ, ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಮನೋಬಲ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ—ಆದರೆ ನೀನು ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಯಾಕೆ ಬಳಸುತ್ತಿಲ್ಲ?
ಅಪ್ಸರಾಽಪ್ಸರಸಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ವಿಖ್ಯಾತಾ ಪುಞ್ಜಿಕಸ್ಥಲಾ। ಅಞ್ಜನೇತಿ ಪರಿಖ್ಯಾತಾ ಪತ್ನೀ ಕೇಸರಿಣೋ ಹರೇಃ
ಅಪ್ಸರೆಯರಲ್ಲಿ ಪುಂಜಿಕಸ್ಥಲೆಯೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು; ಆಕೆಯೇ ಅಂಜನೇಯಳಾಗಿ, ವಾನರ ಕೇಶರಿಯ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದಳು.
ವಿಖ್ಯಾತಾ ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ರೂಪೇಣಾಪ್ರತಿಮಾ ಭುವಿ। ಅಭಿಶಾಪಾದಭೂತ್ ತಾತ ಕಪಿತ್ವೇ ಕಾಮರೂಪಿಣೀ
ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಕೆ ಅಪರೂಪದ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಳು; ಆದರೆ ಒಂದು ಶಾಪದಿಂದ, ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಬಹುದಾದರೂ, ವಾನರಿಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಳು.
ದುಹಿತಾ ವಾನರೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಕುಞ್ಜರಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಮಾನುಷಂ ವಿಗ್ರಹಂ ಕೃತ್ವಾ ರೂಪಯೌವನಶಾಲಿನೀ
ಅವಳು ಮಹಾತ್ಮನಾದ ವಾನರರಾಜ ಕುಂಜರನ ಮಗಳು; ಮಾನವನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಯೌವನ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.
ವಿಚಿತ್ರಮಾಲ್ಯಾಭರಣಾ ಕದಾಚಿತ್ ಕ್ಷೌಮಧಾರಿಣೀ। ಅಚರತ್ ಪರ್ವತಸ್ಯಾಗ್ರೇ ಪ್ರಾವೃಡಮ್ಬುದಸಂನಿಭೇ
ಅದ್ಭುತವಾದ ಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಳಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಯವಾದ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ಆಕೆ ಮಳೆಯ ಮೋಡದಂತೆ ಪರ್ವತದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.
ತಸ್ಯಾ ವಸ್ತ್ರಂ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷ್ಯಾಃ ಪೀತಂ ರಕ್ತದಶಂ ಶುಭಮ್। ಸ್ಥಿತಾಯಾಃ ಪರ್ವತಸ್ಯಾಗ್ರೇ ಮಾರುತೋಽಪಾಹರಚ್ಛನೈಃ
ಆ ವಿಶಾಲಕಾಂತಿಯುಳ್ಳಳಾದ ಆಕೆ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದ್ದಾಗ, ಕೆಂಪು ಗುರುತುಗಳಿರುವ ಆ ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ಗಾಳಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋದದು.
ಸ ದದರ್ಶ ತತಸ್ತಸ್ಯಾ ವೃತ್ತಾವೂರೂ ಸುಸಂಹತೌ। ಸ್ತನೌ ಚ ಪೀನೌ ಸಹಿತೌ ಸುಜಾತಂ ಚಾರು ಚಾನನಮ್
ಆಗ ಪವನು ಅವಳ ಸುಂದರವಾದ, ಸಮತಟ್ಟಾದ ತೊಡೆಯನ್ನು, ಉಬ್ಬಿದ ಸುಂದರ ವಕ್ಷಸ್ಥಲವನ್ನು ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ತಾಂ ಬಲಾದಾಯತಶ್ರೋಣೀಂ ತನುಮಧ್ಯಾಂ ಯಶಸ್ವಿನೀಮ್। ದೃಷ್ಟ್ವೈವ ಶುಭಸರ್ವಾಙ್ಗೀಂ ಪವನಃ ಕಾಮಮೋಹಿತಃ
ಆ ವಿಶಾಲ ಹಿಪ್ಪು, ಸೊಪ್ಪು ಸೊಂಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ದೇಹವನ್ನು ಕಂಡ ಪವನು, ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಆಕೆ ಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸು ಹರಿಸಿದನು.
ಸ ತಾಂ ಭುಜಾಭ್ಯಾಂ ದೀರ್ಘಾಭ್ಯಾಂ ಪರ್ಯಷ್ವಜತ ಮಾರುತಃ। ಮನ್ಮಥಾವಿಷ್ಟಸರ್ವಾಙ್ಗೋ ಗತಾತ್ಮಾ ತಾಮನಿನ್ದಿತಾಮ್
ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪವನು, ತನ್ನ ಉದ್ದವಾದ ಕೈಗಳಿಂದ ಆ ನಿರ್ದೋಷಿಣಿಯನ್ನು ಆಲಿಂಗನ ಮಾಡಿದನು.
ಸಾ ತು ತತ್ರೈವ ಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಾ ಸುವ್ರತಾ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್। ಏಕಪತ್ನೀವ್ರತಮಿದಂ ಕೋ ನಾಶಯಿತುಮಿಚ್ಛತಿ
ಅಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಗಾಬರಿಗೊಂಡು, ಸದಾಚಾರವಂತಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು: 'ನಾನು ಒಬ್ಬನೇ ಗಂಡನಿಗೆ ನಿಷ್ಠಾವಂತಿಯಾಗಿರುವ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಯಾರು ಭಂಗಪಡಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ?'
ಅಞ್ಜನಾಯಾ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಮಾರುತಃ ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ। ನ ತ್ವಾಂ ಹಿಂಸಾಮಿ ಸುಶ್ರೋಣಿ ಮಾ ಭೂತ್ ತೇ ಮನಸೋ ಭಯಮ್
ಅಂಜನೇಯಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಪವನು ಹೇಳಿದನು: 'ನಾನು ನಿನ್ನಿಗೆ ಯಾವ ಹಾನಿಯೂ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಸುಂದರ ಹಿಪ್ಪುಳ್ಳವಳೇ; ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಯ ಇರಬಾರದು.'
ಮನಸಾಸ್ಮಿ ಗತೋ ಯತ್ ತ್ವಾಂ ಪರಿಷ್ವಜ್ಯ ಯಶಸ್ವಿನಿ। ವೀರ್ಯವಾನ್ ಬುದ್ಧಿಸಮ್ಪನ್ನಸ್ತವ ಪುತ್ರೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ನಿನ್ನನ್ನು ಆಲಿಂಗನಿಸಿದ್ದೇನೆ; ನಿನ್ನ ಮಗನು ಬಲಶಾಲಿಯೂ ಬುದ್ಧಿವಂತನೂ ಆಗುವನು.'
ಮಹಾಸತ್ತ್ವೋ ಮಹಾತೇಜಾ ಮಹಾಬಲಪರಾಕ್ರಮಃ। ಲಙ್ಘನೇ ಪ್ಲವನೇ ಚೈವ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಮಯಾ ಸಮಃ
ಅವನು ಮಹಾ ಮನೋಬಲ, ಮಹಾ ಕೀರ್ತಿ, ಅಪಾರ ಬಲ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುವನು; ಹಾರಾಟದಲ್ಲಿಯೂ, ಜಿಗಿತದಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಸಮಾನನಾಗಿರುವನು.'
ಏವಮುಕ್ತಾ ತತಸ್ತುಷ್ಟಾ ಜನನೀ ತೇ ಮಹಾಕಪೇ। ಗುಹಾಯಾಂ ತ್ವಾಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ಪ್ರಜಜ್ಞೇ ಪ್ಲವಗರ್ಷಭ
ಹೀಗೆ ಪವನು ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ನಿನ್ನ ತಾಯಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಳು ಮಹಾಬಲಿಯೇ; ಆಕೆ ಗುಹೆಯೊಳಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು, ವಾನರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಬಲವಂತನೆ.
ಅಭ್ಯುತ್ಥಿತಂ ತತಃ ಸೂರ್ಯಂ ಬಾಲೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಹಾವನೇ। ಫಲಂ ಚೇತಿ ಜಿಘೃಕ್ಷುಸ್ತ್ವಮುತ್ಪ್ಲುತ್ಯಾಭ್ಯುತ್ಪತೋ ದಿವಮ್
ಮಹಾ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ನೀನು, ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಅದನ್ನು ಹಣ್ಣು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಜಿಗಿದು ಹಾರಿದ್ದೆ.
ಶತಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ಗತ್ವಾಥ ಯೋಜನಾನಾಂ ಮಹಾಕಪೇ। ತೇಜಸಾ ತಸ್ಯ ನಿರ್ಧೂತೋ ನ ವಿಷಾದಂ ಗತಸ್ತತಃ
ಮಹಾಬಲಿಯೇ, ಮೂರು ನೂರು ಯೋಜನ ದೂರ ಹಾರಿದರೂ, ನಿನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ, ನೀನು ಎಡವಿಕೆಯಾಗದೆ ಮುಂದುವರೆದೆ.
ತ್ವಾಮಪ್ಯುಪಗತಂ ತೂರ್ಣಮನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಮಹಾಕಪೇ। ಕ್ಷಿಪ್ತಮಿನ್ದ್ರೇಣ ತೇ ವಜ್ರಂ ಕೋಪಾವಿಷ್ಟೇನ ತೇಜಸಾ
ಮಹಾಬಲಿಯೇ, ನೀನು ವೇಗವಾಗಿ ಆಕಾಶವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ಇಂದ್ರನು ಕೋಪದಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ತುಂಬಿ, ತನ್ನ ವಜ್ರಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದನು.
ತದಾ ಶೈಲಾಗ್ರಶಿಖರೇ ವಾಮೋ ಹನುರಭಜ್ಯತ। ತತೋ ಹಿ ನಾಮಧೇಯಂ ತೇ ಹನುಮಾನಿತಿ ಕೀರ್ತಿತಮ್
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದ ಶಿಖರದ ಮೇಲೆ ನಿನ್ನ ಎಡಗಡೆ ಹನುವು ಮುರಿದುಹೋಯಿತು. ಅದರಿಂದಲೇ ನೀನು 'ಹನುಮಂತ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದೆ.
ತತಸ್ತ್ವಾಂ ನಿಹತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಾಯುರ್ಗನ್ಧವಹಃ ಸ್ವಯಮ್। ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಂ ಭೃಶಸಂಕ್ರುದ್ಧೋ ನ ವವೌ ವೈ ಪ್ರಭಞ್ಜನಃ
ನಿನ್ನನ್ನು ಹೀಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ、ごವಾಯು ದೇವರು ತುಂಬಾ ಕೋಪಗೊಂಡು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಗಾಳಿ ಬೀಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು.
ಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಾಶ್ಚ ಸುರಾಃ ಸರ್ವೇ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಕ್ಷುಭಿತೇ ಸತಿ। ಪ್ರಸಾದಯನ್ತಿ ಸಂಕ್ರುದ್ಧಂ ಮಾರುತಂ ಭುವನೇಶ್ವರಾಃ
ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ಅಶಾಂತವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಗಾಬರಿಗೊಂಡರು; ಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯರು ಕೋಪಗೊಂಡ ವಾಯುದೇವರನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು.
ಪ್ರಸಾದಿತೇ ಚ ಪವನೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತುಭ್ಯಂ ವರಂ ದದೌ। ಅಶಸ್ತ್ರವಧ್ಯತಾಂ ತಾತ ಸಮರೇ ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮ
ವಾಯುದೇವರು ಸಂತೋಷಗೊಂಡಾಗ ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವರು ನಿನಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು: 'ಒಳ್ಳೆಯ ಧೈರ್ಯವಂತನೇ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಆಯುಧವೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಸಾಯಿಸಲಾರದು' ಎಂದು.
ವಜ್ರಸ್ಯ ಚ ನಿಪಾತೇನ ವಿರುಜಂ ತ್ವಾಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಚ। ಸಹಸ್ರನೇತ್ರಃ ಪ್ರೀತಾತ್ಮಾ ದದೌ ತೇ ವರಮುತ್ತಮಮ್
ವಜ್ರಾಯುಧದ ಹೊಡೆತಕ್ಕೂ ನೀನು ಗಾಯವಾಗದೆ ಉಳಿದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಇಂದ್ರನು ಹರ್ಷದಿಂದ ನಿನಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.
ಸ್ವಚ್ಛನ್ದತಶ್ಚ ಮರಣಂ ತವ ಸ್ಯಾದಿತಿ ವೈ ಪ್ರಭೋ। ಸ ತ್ವಂ ಕೇಸರಿಣಃ ಪುತ್ರಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜೋ ಭೀಮವಿಕ್ರಮಃ
'ನಿನ್ನ ಮರಣವು ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಂಭವಿಸಲಿ' ಎಂದು ವರ ನೀಡಿದರು. ನೀನು ಕೇಶರಿ ಮಹಾರಾಜನ ಪುತ್ರ, ಭಯಂಕರ ಶೌರ್ಯವಂತನು.